चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अंतःकरणातील पाया
सामान्य काळातील एकविसावा रविवार (वर्ष अ)
येशू कैसरिया फिलिप्पीच्या प्रदेशात गेला आणि त्याने आपल्या शिष्यांना विचारले, “मनुष्यपुत्र कोण आहे, असे लोक म्हणतात?” मत्तय 16:13
आजच्या शुभवर्तमानातील प्रसंग गालील समुद्राच्या उत्तरेस सुमारे वीस मैलांवर, हेरोदाच्या अधिकारक्षेत्राबाहेर आणि परुश्यांच्या चौकस नजरेपासून दूर घडतो. येशू आणि त्याचे शिष्य यांच्यातील हा एकांतातला संवाद होता. तिथे त्यांना मोकळेपणाने बोलता येत होते. त्यामुळे या संवादाला एक खास वैयक्तिक स्वरूप लाभले: आपल्या बोलण्यामुळे आपल्याला त्रास दिला जाईल अशी भीती न बाळगता, शिष्यांना स्वतःची ठाम मते व्यक्त करता आली.
संवाद पुढे सरकत असताना येशू एकापाठोपाठ दोन प्रश्न विचारतो. पहिला, “मनुष्यपुत्र कोण आहे, असे लोक म्हणतात?” दुसरा, “पण तुम्ही मला कोण म्हणता?” या दोन प्रश्नांद्वारे येशू प्रथम शिष्यांना त्याच्याविषयी लोकांमध्ये प्रचलित असलेली वेगवेगळी मते सांगायला लावतो आणि मग त्यांना स्वतःची ठाम धारणा व्यक्त करण्याची संधी देतो. पेत्र त्या सर्वांच्या वतीने गंभीरपणे आपली श्रद्धा व्यक्त करतो: “तू ख्रिस्त आहेस, जिवंत देवाचा पुत्र आहेस.”
येशूने तुम्हाला हे दोन प्रश्न विचारले, तर तुम्ही काय उत्तर द्याल? पहिला प्रश्न असा: आज बहुतेक लोकांचे येशूविषयी काय मत आहे? विचारले असता बहुतेक ख्रिस्ती योग्य उत्तर देतील. येशू देव आहे. तो तारणारा आहे. तो पित्याचा पुत्र आहे. पण कधीकधी ही उत्तरे वैयक्तिक श्रद्धेतून येण्याऐवजी केवळ तत्त्वापुरती राहतात. येशूविषयीच्या गोष्टी खऱ्या मानणे, हे येशूवर श्रद्धा ठेवण्यापेक्षा अनेकदा सोपे असते. मग दुसऱ्या प्रश्नाला तुम्ही काय उत्तर द्याल? तुमच्या उत्तरातून हे व्यक्त व्हावे की येशू तुमचा तारणारा, तुमचा देव, तुमचा मेंढपाळ आणि तुमचा प्रभू आहे. येशूवरील श्रद्धा केवळ तत्त्वापुरती न राहता ती तुमच्या अंतःकरणाच्या गाभ्यातून उमटणारी, खोलवर वैयक्तिक श्रद्धा असली पाहिजे.
येशूवरील गाढ वैयक्तिक श्रद्धा एकाच उगमातून येऊ शकते. जेव्हा पिता खरोखर आणि वैयक्तिक रीतीने तुमच्या अंतःकरणाशी बोलतो, तेव्हा ही श्रद्धा जन्म घेते. पेत्राने येशूवरील आपली श्रद्धा जाहीर केल्यावर येशू त्याला म्हणाला, “योनाचा पुत्र शिमोन, तू धन्य आहेस. कारण मांस व रक्ताने नव्हे, तर माझ्या स्वर्गीय पित्याने हे तुला प्रकट केले आहे.” येशूवरील पेत्राची वैयक्तिक श्रद्धा ही केवळ इतरांकडून ऐकलेली गोष्ट नव्हती, किंवा सर्वमान्य मतही नव्हते. स्वर्गातील पित्याने स्वतः त्याला हे प्रकट केले होते. हेच श्रद्धेचे वरदान आहे.
पेत्राची वैयक्तिक श्रद्धाघोषणा हा तो भक्कम खडक ठरला, ज्यावर येशूने आपली ख्रिस्तसभा उभारली. “म्हणून मी तुला सांगतो, तू पेत्र आहेस, आणि या खडकावर मी माझी ख्रिस्तसभा उभारीन, आणि अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर मात करू शकणार नाहीत.” पेत्राला ख्रिस्तसभेचा प्रमुख नेमण्याचा आणि संपूर्ण ख्रिस्तसभेसाठी स्वर्गराज्याच्या किल्ल्या त्याच्याकडे सोपवण्याचा येशूचा संकल्प यातून प्रकट होतो. त्याचप्रमाणे, आपली वैयक्तिक श्रद्धाघोषणा आपल्या आत्म्यातील अढळ पाया बनेल आणि त्या पायावर देवाची ख्रिस्तसभा आपल्यापैकी प्रत्येकामध्ये जिवंत होईल. स्वर्गातील पिता आपल्या आत्म्याच्या गुप्त गाभाऱ्यात आपल्याशी बोलतो आणि जे प्रकट करतो त्यावर आपली श्रद्धा आधारलेली असते, तेव्हा ती श्रद्धा कशानेही विझू शकत नाही. अधोलोकाची द्वारे तिच्यावर मात करू शकत नाहीत.
आज येशू आणि त्याचे शिष्य यांच्यातील या पवित्र संवादावर चिंतन करा. चिंतन करताना हे लक्षात ठेवा की येशूला तुमच्याशीही असाच संवाद साधायचा आहे. येशूने शिष्यांना जसे एका शांत आणि सुरक्षित ठिकाणी नेले, तसेच प्रार्थनेतून तो तुम्हाला तुमच्या आत्म्याच्या एकांतात घेऊन जाऊ इच्छितो. तिथे, तुमच्या अंतर्यामी, तुम्ही त्याला वैयक्तिक श्रद्धेने प्रतिसाद द्यावा, अशी त्याची इच्छा आहे. तो तुमच्यासाठी कोण आहे, हे तुम्ही ओळखावे अशी त्याची इच्छा आहे. तुम्ही त्याच्यासमोर आपली श्रद्धा व्यक्त करावी, असे त्याला वाटते. ही श्रद्धा तुमचा स्वतःचा भक्कम पाया आहे. या पायावर आपला प्रभू तुमच्यामध्ये आणि तुमच्याद्वारे आपली ख्रिस्तसभा उभारील.
हे गौरवशाली प्रभू, तू ख्रिस्त आहेस, जिवंत देवाचा पुत्र आहेस. यावर माझी मनापासून श्रद्धा आहे. तू कोण आहेस हे मला प्रकट करून तुझ्यावरील माझी श्रद्धा अधिकाधिक दृढ कर. हे करत असताना, श्रद्धेचे हे वरदान माझ्यासाठी खडकासारखा भक्कम पाया बनो आणि त्या पायावर तू मला पवित्र सद्गुणांच्या आणि कृपेच्या जीवनात अधिक परिपूर्णपणे घडव, अशी मी प्रार्थना करतो. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सदैव अढळ निष्ठा
सामान्य काळातील एकविसावा रविवार (वर्ष ब)
मग येशूने त्या बारा शिष्यांना विचारले, “तुम्हालाही निघून जायचे आहे का?” शिमोन पेत्राने त्याला उत्तर दिले, “गुरुदेव, आम्ही कोणाकडे जावे? सार्वकालिक जीवनाची वचने तुझ्याजवळ आहेत. आम्ही श्रद्धा ठेवली आहे आणि आम्हाला खात्री पटली आहे की तू देवाचा पवित्र पुरुष आहेस.” योहान 6:67–69
देवाच्या इच्छेशी निष्ठावान राहणे कठीण होते, तेव्हा आपल्याठायी कोणती दृढ खात्री असली पाहिजे, हे संत पेत्राच्या या शब्दांतून दिसते. देव आपल्याकडून फार अपेक्षा ठेवतो. त्याला आपल्याकडून सर्वस्व हवे आहे. आपण आपले सर्वस्व पित्याच्या इच्छेला समर्पित केल्यावर आणि त्याने जे काही प्रकट केले आहे त्या सर्वावर श्रद्धा ठेवल्यावरच आपल्याला स्वर्गप्राप्ती होईल. मरण्यापूर्वी आपण तसे केले नाही, तर शुद्धिस्थानात आपले शुद्धीकरण होणे आवश्यक ठरेल. याला दुसरा मार्ग नाही. देवाच्या आपल्याकडून असलेल्या अपेक्षा याहून अधिक असू शकत नाहीत.
खरे तर हे सर्व आपल्या भल्याचे आहे. आपण देवाच्या परिपूर्ण इच्छेला आणि शिकवणीला पूर्णपणे शरण जावे, अशी तो अपेक्षा करतो, हे चांगलेच आहे, कारण त्याची इच्छा आणि शिकवण यांतच आपले खरे हित आहे. आपल्या दुर्बल आणि पतित मानवी स्वभावामुळे कधीकधी आपल्याला वाटते की देवाची इच्छा पूर्ण करणे फारच जड आहे आणि त्याची शिकवण आचरणात आणणे फारच कठीण आहे. मला खरोखरच प्रत्येकाला पूर्णपणे क्षमा केली पाहिजे का? मी खरोखरच काहीही राखून न ठेवता माझे जीवन अर्पण केले पाहिजे का? मी खरोखरच देवाच्या आज्ञांचे तंतोतंत पालन केले पाहिजे का? स्वर्गातील पिता जसा परिपूर्ण आहे, तसे मीही खरोखरच परिपूर्ण झाले पाहिजे का? होय. पण तसे करण्याचा प्रयत्न करताना, देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागणे फारच कठीण आहे असे वाटून, प्रयत्न सोडून देण्याचे अनेक मोह आपल्याला होतील.
आजचे शुभवर्तमान ‘जीवनाची भाकर’ या सुंदर प्रवचनाच्या शेवटी येते. त्या प्रवचनात आपल्या प्रभूने स्पष्टपणे शिकवले, “आमेन, आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही मनुष्यपुत्राचे मांस खाल्ले नाही आणि त्याचे रक्त प्यायले नाही, तर तुमच्यामध्ये जीवन नाही.” आजच्या शुभवर्तमानाच्या सुरुवातीला येशूची ही नवी शिकवण ऐकून त्याचे अनेक शिष्य आपापसांत कुरकुर करू लागले. ते म्हणाले, “ही शिकवण कठीण आहे; ती कोण स्वीकारू शकेल?” येशूची ही शिकवण पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी गाढ श्रद्धा आवश्यक आहे, या अर्थाने ती “कठीण” आहे. पण एखादी गोष्ट स्वीकारणे कठीण आहे, म्हणून ती स्वीकारू नये, असे नाही.
वर उद्धृत केलेल्या पेत्राच्या उत्तरातून आपल्याला कळते की देवाची इच्छा किंवा त्याची शिकवण स्वीकारणे कठीण वाटते, तेव्हा आपण काय म्हणावे. अशा वेळी येशूने बारा शिष्यांना विचारलेला तोच प्रश्न तो आपल्यालाही विचारत आहे, हे आपण ऐकले पाहिजे: “तुम्हालाही निघून जायचे आहे का?” येशू आपल्याला चलाखीने आपल्या बाजूला वळवण्याचा प्रयत्न करणार नाही. आपला संघर्ष पाहून तो माघार घेणार नाही. त्याचे विश्वासू शिष्य होण्यासाठी तो आपल्याकडून जे अपेक्षितो, त्यात तो सवलत देणार नाही. उलट, त्याच्यावर विश्वास ठेवायचा की निघून जायचे, हे ठरवण्याचे स्वातंत्र्य तो आपल्याला देईल. आणि जेव्हा आपल्याला निघून जावेसे वाटेल, तेव्हा आपण पेत्राचे हे शब्द नेहमी आठवावेत: “गुरुदेव, आम्ही कोणाकडे जावे? सार्वकालिक जीवनाची वचने तुझ्याजवळ आहेत. तू देवाचा पवित्र जन आहेस, असा विश्वास आम्हाला आला आहे आणि याची आम्हाला खात्री आहे.”
विश्वासाबाबत मनात कोणताही संघर्ष उभा राहिला, तरी अशा वेळी आपल्याला जे काही समजून घेण्याची गरज आहे, ते सारे पेत्राच्या उत्तरात आहे. खरेच, आपण आपल्या प्रभूला सोडून आपल्या मनासारखे वागू शकतो. पण आपण कुठे जाणार? जगातल्या क्षणभंगुर सुखांच्या मागे लागणार? त्याने काय साधणार? येशू देवाचा पवित्र जन आहे असा आपला विश्वास असेल आणि त्याची आपल्याला खात्री असेल, तर देवाशी एकनिष्ठ राहणे कितीही कठीण असो, त्यासाठी आपल्याला कितीही त्याग करावा लागो किंवा कितीही अडचणींना तोंड द्यावे लागो, आपण प्रत्येक बाबतीत देवाशी एकनिष्ठ राहिले पाहिजे. अशा रीतीने एकनिष्ठ राहिल्याने, विशेषतः मनात संघर्ष चालू असताना, आपल्या जीवनाचे रूपांतर करणारे देवाचे सामर्थ्य आपल्यात कार्य करू लागते.
देवाची इच्छा किंवा त्याने प्रकट केलेले एखादे सत्य कोणत्या बाबतीत तुम्हाला स्वीकारायला कठीण वाटले आहे, किंवा त्यानुसार वागणे फार अवघड वाटले आहे, यावर आज मनन करा. मनात असे आव्हान उभे राहते तेव्हा तुम्ही काय करता? अशा वेळी तुम्ही देवापासून दूर जात असाल आणि त्याच्याशी एकनिष्ठ राहण्यात ढिलाई करत असाल, तर पेत्राने येशूला दिलेल्या उत्तरावर मनन करा. ते शब्द तुमची प्रार्थना होऊ द्या. त्या प्रार्थनेने देवाचे अढळ आणि विश्वासू शिष्य होण्याचा तुमचा निश्चय दृढ होऊ द्या.
हे माझ्या प्रभू, तुझ्या अपार प्रेमाने आणि दयेने तू माझ्याकडून सर्वस्व मागतोस. माझे जीवन तुला पूर्णपणे समर्पित करावे आणि तुझी परिपूर्ण इच्छा पूर्ण करण्यासाठी ते सेवेत घालवावे, असे तू मला सांगतोस. मी दुर्बल असताना मला बळ दे. माझ्या मनात शंका येते तेव्हा मला श्रद्धा दे. हे प्रभू, माझा निश्चय सतत अधिक दृढ करायला आणि पूर्ण निष्ठेने तुझ्या मार्गाने चालायला मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
इतरांची प्रतिष्ठा ओळखणे
सामान्य काळातील एकविसावा रविवार (वर्ष क)
येशू नगरे आणि गावे यांतून जात होता. वाटेत लोकांना शिकवत तो यरुशलेमकडे निघाला होता. कोणीतरी त्याला विचारले, “प्रभू, थोड्याच लोकांचे तारण होईल का?” त्याने त्यांना उत्तर दिले, “अरुंद दरवाजातून आत जाण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करा. कारण मी तुम्हाला सांगतो, पुष्कळ जण आत जाण्याचा प्रयत्न करतील, पण त्यासाठी लागणारे बळ त्यांच्याजवळ नसेल.” लूक 13:22–24
या उताऱ्याच्या संदर्भावरून येशूचे कार्य आणि प्रत्येक व्यक्तीबद्दल त्याला वाटणारी काळजी आपल्याला अधिक चांगल्या प्रकारे समजते. लक्षात घ्या की येशू यरुशलेम या मोठ्या आणि दाट लोकवस्तीच्या शहराकडे जात होता. पण या प्रवासात तो “नगरे आणि गावे” यांतून गेला आणि वाटेत लोकांना शिकवत राहिला. ही बाब किरकोळ वाटू शकते, पण ती महत्त्वाची आहे.
यरुशलेमसारखे शहर मोठे होते आणि अशा शहरांत सहसा श्रीमंत, प्रभावशाली आणि ‘महत्त्वाच्या’ व्यक्ती राहत असत. कमी लोकवस्तीच्या नगरांना ठरावीक सीमा असत आणि बहुधा काही ना काही प्रकारची स्थानिक शासनव्यवस्थाही असे. खेडी ही त्याहून लहान ग्रामीण वस्ती होती. तिथे बहुतेकदा तुलनेने गरीब, कमी शिकलेले, कमी प्रभाव असलेले आणि साधे लोक राहत असत. योसेफस नावाच्या एका इतिहासकाराने लिहिले आहे की येशूच्या काळात संपूर्ण गालील प्रदेशात सुमारे 240 खेडी होती. येशूला सर्वांनाच शिकवायचे होते, ही गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे. ते मोठ्या शहरातले श्रीमंत आणि सत्ताधारी लोक असोत की खेड्यापाड्यांतले सामान्य शेतकरी आणि मेंढपाळ, येशूसाठी त्या फरकाला महत्त्व नव्हते. त्याचे कार्य सर्वांसाठी होते.
यातून आपल्याला हे शिकायला मिळते की प्रत्येकाची समाजातील स्थिती काहीही असो, आपणही सर्वांवर प्रेम केले पाहिजे आणि सर्वांची काळजी घेतली पाहिजे. प्रत्येक व्यक्तीची मानवी प्रतिष्ठा समान आहे. एखाद्या मोठ्या देशाच्या राष्ट्राध्यक्षापासून ते गल्लीतल्या भिकाऱ्यापर्यंत, प्रत्येक जण सारख्याच प्रमाणात आपल्या आदरास आणि लक्षास पात्र आहे.
आपल्या पतित मानवी स्वभावामुळे आपल्याला निरनिराळ्या प्रकारचे मोह होतात. संपत्ती, सत्ता आणि मानसन्मान यांचाही मोह त्यांत येतो. म्हणूनच ज्यांना लौकिक यश मिळाले आहे त्यांचे आपल्याला कौतुक वाटते, कारण ते यश आपल्यालाही हवे असते. परिणामी, ज्या गोष्टींची आपल्याला हाव आहे त्या मिळवणाऱ्यांना आपण अधिक आदर देतो आणि ज्यांना तसे यश मिळालेले नाही त्यांच्याकडे कमी लक्ष देतो. अर्थात, समस्येचे मूळ नेमके इथेच आहे.
अलीकडे ज्यांच्याशी तुमचा काही ना काही प्रकारे संबंध आला, अशा लोकांचा विचार केल्यावर तुमच्या मनात काय येते? कदाचित तुमची एखाद्याशी झालेली ‘भेट’ म्हणजे आर्थिक क्षेत्रात त्या व्यक्तीने मिळवलेल्या मोठ्या यशाबद्दल तुम्ही वाचले असेल. किंवा एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू वेगळ्या प्रकारे कसा झाला, याबद्दल तुम्ही वाचले असेल. कदाचित एखाद्या शेजाऱ्याची भरभराट झाली असेल आणि त्याने नवी गाडी घेतली असेल, किंवा एखाद्या मित्राला नोकरीवरून काढून टाकले असेल. परिस्थिती कोणतीही असो, तुम्ही स्वतः प्रत्येक व्यक्तीशी किती आदराने आणि प्रेमाने वागता, याचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे. तो आदर आणि ते प्रेम सर्वांसाठी सारखेच असले पाहिजे. एखाद्या व्यक्तीच्या लौकिक स्थानावरून आपण तिच्याशी कसे वागावे, हे ठरता कामा नये. पण असा भेदभाव टाळणे कठीण असते.
नगरांतील आणि खेड्यांतील लोकांना येशूने दिलेली शिकवण म्हणजे पवित्र जीवन जगण्याचे आवाहन होते. “अरुंद दरवाजातून आत जाण्यासाठी झटा. कारण मी तुम्हांला सांगतो, पुष्कळ जण आत जाण्याचा प्रयत्न करतील, पण त्यासाठी लागणारे बळ त्यांच्यात नसेल.” आणि आजच्या शुभवर्तमानाच्या शेवटी येशू म्हणतो, “कारण पाहा, जे शेवटचे आहेत त्यांच्यापैकी काही पहिले होतील, आणि जे पहिले आहेत त्यांच्यापैकी काही शेवटचे होतील.” ज्यांना स्वतःचे जीवन फारसे महत्त्वाचे किंवा मोलाचे वाटत नव्हते, त्यांच्या मनाला हे शेवटचे वचन विशेष भिडले असेल. आपण ‘शेवटचे’ आहोत असे ज्यांना वाटत होते, त्यांना या वचनाने आशा दिली असेल. यातून आपल्याला कळते की देव जगाच्या दृष्टीने आपल्याला मिळालेल्या यशावरून आपले मोल कधीच ठरवत नाही. त्याच्या पवित्र इच्छेशी आपण किती निष्ठावान आहोत, एवढेच तो पाहतो.
आज तुम्ही इतरांकडे कोणत्या नजरेने पाहता, यावर चिंतन करा. देव प्रत्येक व्यक्तीकडे ज्या नजरेने पाहतो, त्याच नजरेने तुम्ही तिच्याकडे पाहता का? प्रत्येक व्यक्तीला सारखीच प्रतिष्ठा आहे आणि ती तितकीच मोलाची आहे, हे तुम्ही मानता का? की ज्यांचा तुम्हाला हेवा वाटतो आणि ज्यांच्यासारखे यश आपल्यालाही मिळावे अशी तुम्हाला हाव आहे, त्यांनाच तुम्ही अधिक महत्त्व देता? इतरांकडे पाहण्याचे जगाचे सगळे निकष सोडून देण्याचा प्रयत्न करा. म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीची प्रतिष्ठा आणि देवाच्या इच्छेशी तिची निष्ठा लक्षात घेऊनच तुम्ही तिच्याकडे पाहाल.
हे प्रभू, तुझ्या जीवनप्रवासात तुला भेटलेल्या लोकांच्या अंतःकरणाकडेच तू पाहिलेस. प्रत्येक व्यक्तीशी तू आदराने आणि प्रेमाने वागलास. इतरांकडे जगाच्या नजरेने पाहण्याचा प्रत्येक मोह दूर सारण्यास आणि तुझ्या सर्व पुत्रकन्यांना पूर्ण आदर देण्यास मला मदत कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
सत्य आणि सद्गुण यांचे ऐक्य
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा सोमवार
“अहो ढोंगी शास्त्र्यांनो आणि परुश्यांनो, तुमची धिक्कार असो! तुम्ही लोकांसमोर स्वर्गराज्याचे दार बंद करता. तुम्ही स्वतः आत जात नाही आणि आत जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांनाही जाऊ देत नाही.” मत्तय 23:13
आजपासून येशू शास्त्री आणि परुशी यांचा “धिक्कार असो तुम्हांला…” अशा शब्दांत निषेध करू लागतो. तो एकापाठोपाठ सात वेळा त्यांचा निषेध करतो. वर उद्धृत केलेले वचन त्यांपैकी पहिले आहे. त्या वेळी येशूने केलेल्या या निषेधाकडे त्या धर्मनेत्यांनी बहुतेक वेळा कानाडोळा केला. ते हट्टी होते आणि येशूचे म्हणणे ऐकायला तयार नव्हते. पण एक गोष्ट लक्षात घेण्यासारखी आहे: या वचनांत येशू जणू शास्त्री आणि परुशी यांच्याविषयी बोलत आहे, आणि तो हे आपल्या शिष्यांना व जमलेल्या लोकांना उद्देशून सांगत आहे.
आपल्या प्रभूकडून आपल्याला पुष्कळ काही शिकता येईल; पण तो सर्वप्रथम काय म्हणतो, याचा विचार करूया. तो ढोंगीपणाचा निषेध करतो. ढोंगीपणा म्हणजे मुळात बोलायचे एक आणि करायचे दुसरे. आपण जे बोलतो आणि जे करतो यांत मेळ नसणे म्हणजे ढोंगीपणा. जगातले सगळे सद्गुण आपल्यात आहेत असा आव आणणे, पण देवाने दिलेल्या स्पष्ट धर्मशिकवणुकीची आणि नैतिक आज्ञांची प्रत्यक्षात फारशी पर्वा न करणे, हाही ढोंगीपणाच आहे. पवित्र शास्त्रातील या उताऱ्यात शास्त्री आणि परुशी लोकांना तारणाकडे नेत असल्याचा दावा करत होते; पण प्रत्यक्षात ते तारणाच्या उगमाचाच निषेध करत होते. एकीकडे, त्यांच्या शिकवणुकीतील काही गोष्टी खऱ्या होत्या; पण देवाकडून मिळणारा सद्गुण त्यांच्या शिकवण्यात दिसत नव्हता. दुसरीकडे, त्यांच्या शिकवणुकीतील काही गोष्टी सरळसरळ चुकीच्या होत्या, कारण सत्यापेक्षा लोकांच्या नजरेत आपली प्रतिमा कशी दिसते, याचीच त्यांना अधिक काळजी होती. मुळात ते ढोंगी होते, कारण त्यांच्या बोलण्यात आणि वागण्यात सत्याचा मेळ नव्हता, आणि देवाने दिलेले सद्गुणही त्यांच्या बोलण्यात किंवा वागण्यात उतरले नव्हते.
या दोन परस्परविरोधी प्रवृत्तींमुळे आज आपल्या चर्चमध्ये मोठी फूट पडत असल्याचे दिसते. टोकाच्या ‘उजव्या’ बाजूला असे लोक आहेत, जे धर्मसिद्धांतांचा उपदेश करतात; पण ती सत्ये प्रभावीपणे इतरांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आवश्यक असलेले सद्गुण ते आचरणात आणत नाहीत. तर टोकाच्या ‘डाव्या’ बाजूचे लोक असे वागतात की जणू तथाकथित सद्गुणांखेरीज दुसरे काहीच महत्त्वाचे नाही. सर्वांशी दयाळूपणे वागणारे, सर्वांचा स्वीकार करणारे आणि सर्वांबद्दल करुणा बाळगणारे म्हणून लोकांनी आपली प्रशंसा करावी, यासाठी ते आपल्या प्रभूने दिलेल्या स्पष्ट आणि निःसंदिग्ध नैतिक व धर्मसिद्धांतविषयक सत्यांचे महत्त्व कमी करतात. पण सद्गुणातून सत्य वगळता येत नाही, तसेच सत्यातून सद्गुणही वगळता येत नाही. सत्याला जागा नसेल तर करुणा ही खरी करुणा नाही; आणि प्रभूच्या इच्छेप्रमाणे सद्गुणांनी ती सत्ये मांडली गेली नाहीत, तर ते सत्यही खरे ठरत नाही. शास्त्री आणि परुशी सद्गुणांकडे दुर्लक्ष करून विविध सत्यांचा स्वतः लावलेला अर्थ यावरच अधिक भर देत असले, तरी ढोंगीपणाशी त्यांचा जो संघर्ष होता, तो आज दोन्ही टोकांवरील लोकांसाठी तितकाच खरा आहे.
आपल्या प्रभूने दिलेले प्रत्येक नैतिक आणि श्रद्धासिद्धान्तविषयक तत्त्व स्वीकारणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर आज चिंतन करा. प्रभू जे काही सांगतो ते आपण तनमनाने स्वीकारले पाहिजे. येशूची ही शिकवण तुम्ही इतरांपर्यंत कशी पोहोचवता, यावरही चिंतन करा. संपूर्ण शुभवर्तमान सांगताना तुमच्या बोलण्यात आणि वागण्यात सद्गुणांचा शक्य तितका प्रत्यय यावा म्हणून तुम्ही प्रयत्न करता का? सत्य जितके गहन, तितके ते सांगताना सद्गुणाची अधिक गरज असते. तुमच्या अंगी जितके अधिक सद्गुण असतील, तितके तुम्ही संपूर्ण सत्य इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे अधिक परिणामकारक साधन व्हाल. खऱ्या पवित्रतेकडे वाटचाल करत आपल्या जीवनातील सर्व प्रकारच्या ढोंगीपणावर मात करण्याचा प्रयत्न करा. पवित्रता म्हणजे जीवनाची एकात्मता—सत्य आणि सद्गुण यांचा मेळ. तरच तुम्ही प्रभूच्या धिक्कारापासून वाचाल; एवढेच नव्हे, तर त्याच्या तारणदायी कृपेचे निर्मळ साधन म्हणून बहराल.
हे माझ्या तारणाऱ्या प्रभू, त्या काळातील धर्मनेत्यांनी शुद्ध प्रेमाने सर्व सत्य मांडावे आणि अशा रीतीने तुझ्या तारणदायी शुभवर्तमानाची प्रभावी साधने व्हावे, अशी तुझी मनापासून इच्छा होती. मला प्रत्येक चुकीपासून मुक्त कर, म्हणजे तुझे पवित्र वचन माझ्यात जिवंत राहील आणि तू मला देऊ इच्छित असलेले अनेक सद्गुण माझ्या जीवनात प्रकट होऊन ते वचन इतरांपर्यंत पोहोचेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
तुमच्या अंतःकरणातील पवित्र स्थान
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा मंगळवार
“आंधळ्या वाटाड्यांनो, तुम्ही चिलट गाळून काढता, पण उंट गिळता! शास्त्री आणि परुशी हो, ढोंग्यांनो, धिक्कार असो तुम्हांला! तुम्ही पेला आणि ताट बाहेरून स्वच्छ करता, पण आतून ती लुटीने आणि भोगलालसेने भरलेली आहेत. आंधळ्या परुश्या, आधी पेला आतून स्वच्छ कर, म्हणजे तो बाहेरूनही स्वच्छ होईल.” मत्तय 23:24–26
कल्पना करा, रात्रीच्या जेवणानंतर कोणीतरी आपण भांडी धुतो असे सांगितले. पण त्या व्यक्तीने पेले आणि वाट्या फक्त बाहेरून धुतल्या, आतून तशाच ठेवल्या आणि पुन्हा कपाटात ठेवून दिल्या. पुढच्या वेळी वापरायला घ्याल तेव्हा ती भांडी दिसायला स्वच्छ वाटतील; पण ती कपाटातून काढल्यावर आत वाळलेले द्रवाचे डाग आणि अन्नाचे अवशेष तुम्हाला दिसतील. परुशी कसे होते हे सांगण्यासाठी येशू हे उदाहरण देतो. ते फक्त बाह्य देखाव्याची काळजी घेत आणि त्याहून महत्त्वाच्या अशा आत्म्याच्या आतल्या अवस्थेकडे दुर्लक्ष करत.
येशूने चिलट गाळून काढण्याची आणि उंट गिळण्याची परस्परविरोधी चित्रेही वापरली. हा संदर्भ लेवीय ग्रंथातील नियमांचा होता. त्या नियमांनुसार इस्राएली लोकांना चिलटे आणि इतर किड्यांसारखे “थव्याने वावरणारे जीव” (लेवीय 11:41–45), तसेच उंटाचे मांस (लेवीय 11:4) खाण्यास मनाई होती. परुशी “चिलट गाळून काढतात आणि उंट गिळतात” असे लाक्षणिक भाषेत सांगून येशूने त्यांच्यावर आरोप केला की ते नियमशास्त्रातील अगदी किरकोळ बाबींचा विपर्यास करतात, पण सर्वांत महत्त्वाच्या बाबींकडे दुर्लक्ष करतात. उदाहरणार्थ, पेयात एखादे चिलट चुकून पडले असेल, म्हणून परुशी सर्वांना कोणतेही पेय पिण्यापूर्वी गाळून घेण्याची सक्ती करत. पण देवाच्या पुत्राला ठार मारण्याचा प्रश्न आला, तेव्हा खऱ्या न्यायाची त्यांनी फारशी पर्वा केली नाही. या कारणांमुळे परुशी “आंधळे मार्गदर्शक” आणि “ढोंगी” बनले होते. ते लोकांना पवित्रतेच्या मार्गाने नेण्यास असमर्थ होते.
येशूच्या सांगण्याचा सारांश असा आहे की आपण केवळ पवित्र दिसू नये, तर खरोखर पवित्र बनले पाहिजे. देव आपले अंतःकरण पाहतो आणि त्याचा न्याय करतो. देवाशिवाय तुमच्या अंतःकरणात काय आहे हे फक्त तुम्हीच पाहू शकता. म्हणून येशूने परुश्यांचा केलेला हा निषेध आपणही ऐकला पाहिजे, म्हणजे सर्वप्रथम स्वतःच्या आत्म्यात डोकावून पाहणे किती महत्त्वाचे आहे हे आपल्याला समजेल. मग आपल्या अंतरीच्या पवित्रतेतून देवाचे पावित्र्य आपल्या बाह्य आचरणातही झळकेल.
दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेच्या दस्तऐवजांपैकी एक असलेल्या गौदियम एत स्पेस या दस्तऐवजात सदसद्विवेकबुद्धीविषयी फार सुंदर शब्दांत सांगितले आहे: “सदसद्विवेकबुद्धी ही माणसाच्या अंतरंगातील सर्वांत गुप्त गाभा आणि पवित्र स्थळ आहे. तिथे तो देवासोबत एकांतात असतो आणि देवाचा आवाज त्याच्या अंतरंगात निनादतो” (#16). आपल्या आतल्या या “गुप्त गाभ्याची आणि पवित्र स्थळाची” येशूला सर्वाधिक काळजी आहे. आपण आतून खरोखर कसे आहोत यापेक्षा इतरांना कसे दिसतो याचीच जास्त काळजी घेण्याचा मोह आपल्याला अनेकदा होतो. उदाहरणार्थ, पापमय दुहेरी जीवन जगणारी व्यक्ती इतरांना पवित्र दिसण्यासाठी खूप धडपड करू शकते आणि आपले पाप त्यांच्यापासून लपवण्यासाठी शक्य ते सर्व करू शकते. याउलट, एखादी व्यक्ती अतिशय पवित्र जीवन जगत असली, तरी दुसऱ्या कोणी तिच्यावर जाहीरपणे खोटा आरोप केल्याने तिला खूप दुःख होऊ शकते. पहिल्या प्रसंगी, त्या व्यक्तीचे पाप उघडकीस येत नाही तोवर ती शांत दिसते. दुसऱ्या प्रसंगी, ती व्यक्ती चांगले आणि पवित्र जीवन जगत असली, तरी खोट्या आरोपामुळे लोकांच्या नजरेतील तिची प्रतिमा कोसळते आणि तिला निराश होण्याचा मोह होऊ शकतो.
इतर लोक आपल्याविषयी काय विचार करतात आणि काय बोलतात, हे शेवटी कमी-अधिक प्रमाणात आपल्या हातात नसते. आपल्या हातात असते ते आपल्या अंतरंगातले जीवन. जिथे आपली देवाशी भेट होते, त्या अंतरीच्या गुप्त गाभ्यावर, त्या पवित्र स्थळावर, आपण आपले सारे लक्ष आणि प्रयत्न केंद्रित केले पाहिजेत. लोकांनी आपली स्तुती केली की टीका केली, याला महत्त्व देता कामा नये. खरे काय आहे, यालाच महत्त्व आहे. ते सत्य पाहण्यासाठी तुमच्या अंतःकरणात फक्त तुम्ही आणि देवच डोकावू शकता. परुश्यांना हे मूलभूत सत्य समजले नाही. लोकांच्या नजरेतील आपली प्रतिमा जपण्यात त्यांनी आपली सारी शक्ती खर्च केली आणि सर्वांत महत्त्वाच्या गोष्टीकडे दुर्लक्ष केले. त्यामुळे ते इतरांना देवाकडे नेण्यास असमर्थ ठरले.
आज आपल्या आत्म्याचे चिंतन करा. तुम्ही किती वेळा स्वतःच्या अंतरंगात डोकावता? स्वतःशी प्रामाणिक राहून आपले पाप कबूल करणे आणि आपल्यातील सद्गुणांबद्दल कृतज्ञ राहणे तुम्हाला जमते का? की इतरांना आपण कसे दिसतो याचीच तुम्हाला अधिक काळजी आहे? आपल्या अंतरंगातील गुप्त पवित्र स्थळाकडे नजर वळवा. कारण त्याच गुप्त गाभ्यात तुम्हाला देव भेटेल, तुम्ही पवित्रतेत वाढाल आणि मग ती खरी पवित्रता तुमच्यातून आपल्या जगात झळकेल. जेव्हा असे घडेल, तेव्हा देव तुम्हालाही इतरांना पवित्रतेचा मार्ग दाखवणारे खरे मार्गदर्शक बनवू शकेल.
हे खऱ्या पवित्रतेच्या प्रभू, माझा आत्मा शुद्ध व्हावा अशी तुझी इच्छा आहे आणि माझ्या अंतरंगात तुला भेटण्यासाठी तू मला आमंत्रण देतोस. इतरांना मी बाहेरून कसा दिसतो आणि ते माझ्याविषयी काय मत बनवतात, यापेक्षा माझ्या अंतरीच्या पवित्रतेची अधिक काळजी घेण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. हे प्रिय प्रभू, मी पवित्र होऊ दे आणि ती पवित्रता इतरांपर्यंत पोहोचवण्याचे साधन व्हायला शिकू दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रेमाची खंबीरता आणि सामर्थ्य
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा बुधवार
येशू म्हणाला, “अहो ढोंगी शास्त्र्यांनो आणि परुश्यांनो, तुमचा धिक्कार असो! तुम्ही चुना फासलेल्या थडग्यांसारखे आहात. ती बाहेरून सुंदर दिसतात, पण आत मृतांची हाडे आणि सर्व प्रकारची घाण भरलेली असते. तसेच तुम्हीही बाहेरून नीतिमान दिसता, पण आतून ढोंगीपणाने आणि दुष्टपणाने भरलेले आहात.” मत्तय 23:27–28
हे ऐकणे शास्त्र्यांना आणि परुश्यांना सोपे गेले नसेल. आपल्या प्रभूने सांगितलेले हे सत्य कटू होते. त्यांना खडबडून जागे करून पापाच्या पकडीतून सोडवावे, हाही ते सांगण्यामागचा एक हेतू होता. इतक्या स्पष्ट शब्दांत झालेला निषेध ऐकणे त्यांना रुचले नसेल. पण हे शब्द जगाच्या तारणाऱ्याकडून आले होते, म्हणून आपण खात्री बाळगू शकतो की ते अत्यंत गाढ प्रेमातून बोलले गेले होते, जेणेकरून त्या लोकांनी पश्चात्ताप करावा आणि आपले वर्तन बदलावेत.
आपल्यापैकी प्रत्येकालाच कधीतरी दुसऱ्यावर टीका करावीशी वाटत असेल. बहुतेकदा अशी इच्छा आपल्या स्वतःच्या क्रोधाच्या पापातून उद्भवते. कदाचित कुणीतरी आपल्याला दुखावले असेल आणि त्या दुखापतीतून उठलेल्या रागामुळे काही ना काही प्रकारे सूड घ्यावासा वाटत असेल. पण येशूच्या बाबतीत तसे नव्हते.
सर्वप्रथम, येशूने हे शब्द केवळ शास्त्री आणि परुशी यांनाच नव्हे, तर आपल्या शिष्यांना आणि जमलेल्या लोकसमुदायालाही उद्देशून म्हटले. त्यामुळे अनेक अर्थांनी, त्या धर्मनेत्यांच्या चुकीच्या मार्गदर्शनामुळे ज्यांना त्रास सहन करावा लागत होता, त्यांच्या भल्यासाठी येशू असे बोलला. पण आपले शब्द त्या नेत्यांच्याही कानावर पडतील हे येशूला माहीत होते, म्हणून ते शब्द त्यांनाही उद्देशून होते. मात्र, आपल्यापेक्षा वेगळे असे की, येशूचे हे बोलणे परिपूर्ण सद्गुणातून आले होते आणि त्यांच्या आत्म्यांची काळजी हाच त्यामागचा हेतू होता.
कधीकधी येशूने प्रेमाने केलेली कानउघाडणी ऐकण्याची आपल्यापैकी प्रत्येकाला गरज असते. त्या वेळी शास्त्र्यांपैकी किंवा परुश्यांपैकी कोणी त्याचे म्हणणे ऐकून घेण्यास तयार असते, तर येशूचे शब्द आधी त्यांच्या जिव्हारी लागले असते; पण नंतर त्याच शब्दांनी त्यांना बदलण्याचे जोरदार आव्हान दिले असते. त्यांना याची गरज होती आणि आपल्यालाही आहे. आपण आपल्या पापांत अडकून पडतो, विशेषतः त्यांत हट्टाने राहू लागतो, तेव्हा येशूने आपल्याला खंबीरपणे आव्हान देऊ द्यायला हवे. अशा आव्हानाने आपण हादरून जाऊ शकतो, पण कधीकधी असा धक्का आवश्यक असतो. भावना आणि आवेग आपल्याला पापाकडे नेऊ शकतात; पण तेच आपल्याला पश्चात्ताप आणि मनपरिवर्तनाकडेही नेऊ शकतात. येशूच्या बोलण्यातील तीव्रतेमुळे त्यांच्या स्वतःच्या भावना जाग्या झाल्या आणि त्यांना त्याचे बोलणे गांभीर्याने घ्यावे लागले. परिणामी, ते एकतर आपल्या पापांत आणखी गुरफटले किंवा त्यांनी पश्चात्ताप केला. त्यांच्यापैकी बहुतेक जण पापात आणखी गुरफटले आणि त्यातून अखेरीस त्यांनी येशूचा छळ केला व त्याला मृत्यूस दिले. तरीही निकोदेमासारख्या काही जणांनी खरोखर पश्चात्ताप केला असेल, अशी आशा आपण बाळगू शकतो.
या धर्मनेत्यांना येशूने किती ठामपणे सुनावले, यावर आज मनन करा. त्यांच्याकडून ‘धार्मिक’ असण्याची आणि ‘नेते’ म्हणून वागण्याची अपेक्षा होती; पण ते ना खऱ्या अर्थाने धार्मिक होते, ना खरे नेते होते. येशूने त्यांच्याशी सामर्थ्याने, धैर्याने आणि ठामपणे बोलण्याची गरज होती. त्यांना थेट जाब विचारून त्यांच्या पापाबद्दलचे कठोर पण स्पष्ट सत्य सांगण्याची गरज होती. तुमच्या स्वतःच्या जीवनाविषयी येशू तुम्हाला काय सांगू इच्छितो, यावर मनन करा. तुमच्या जीवनात असे एखादे क्षेत्र आहे का, जिथे आपल्या प्रभूने तुमच्याशी कळकळीने, सामर्थ्याने, स्पष्टपणे आणि ठामपणे बोलण्याची गरज आहे? बहुधा आहे. शास्त्री आणि परुशी यांच्या बाबतीत होते तसे हे एखादे गंभीर पाप असेलच असे नाही. पण आपण त्याच्यासाठी आपले मन उघडे ठेवले, तर आपल्यातील प्रत्येक पाप मुळापासून दूर करण्यासाठी येशू सामर्थ्याने कार्य करू इच्छितो. त्याच्यासाठी आपले मन उघडा आणि ज्या पापांशी झगडणे तुम्हाला सर्वांत कठीण जाते, त्यांतून मुक्त होण्यासाठी त्याची मदत स्वीकारा. तो असे करील तेव्हा या कृपेबद्दल कृतज्ञ राहा.
हे माझ्या उत्कट प्रेम करणाऱ्या प्रभू, तुला पापाचा तिटकारा आहे, पण पाप करणाऱ्या व्यक्तीवर तू प्रेम करतोस. मी सर्व पापांपासून आणि पापाच्या प्रत्येक आसक्तीपासून मुक्त व्हावे, अशी तुझी पूर्ण इच्छा आहे. तू प्रेमाने मला जे खडसावून सांगतोस ते ऐकण्यासाठी माझे मन आणि अंतःकरण उघड, म्हणजे पापापासून वळून तुझ्याकडे येण्याच्या तुझ्या आमंत्रणाला मी पूर्ण अंतःकरणाने प्रतिसाद देऊ शकेन. हे प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. मला पापापासून मुक्त कर, म्हणजे मी तुझ्यावर अधिक प्रेम करू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
कृपेच्या सौम्य प्रेरणा
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा गुरुवार
“जागे राहा! कारण तुमचा प्रभू कोणत्या दिवशी येईल, हे तुम्हाला माहीत नाही. हे पक्के लक्षात ठेवा: चोर रात्री कोणत्या वेळी येणार आहे हे घरमालकाला माहीत असते, तर तो जागा राहिला असता आणि त्याने आपल्या घरात चोरी होऊ दिली नसती. तसेच तुम्हीही तयार राहा, कारण तुम्हाला अपेक्षा नसेल अशा वेळी मनुष्यपुत्र येईल.” मत्तय 24:42–44
आपला प्रभू जागे राहण्याचे आवाहन करतो आणि त्याउलट झोपेत असणाऱ्यांची स्थिती दाखवतो. ‘जागे राहा!’ असे इतक्या आग्रहाने सांगताना येशू हेही स्पष्ट करतो की आध्यात्मिक दृष्ट्या झोपी जाणे फार सोपे आहे. तर मग, तुम्ही बहुतेक वेळा जागे राहून त्याच्या उपस्थितीकडे लक्ष देता का? की तुम्ही बहुतेक वेळा झोपेत असता आणि त्यामुळे त्याची उपस्थिती तुम्हाला जाणवत नाही?
सर्वप्रथम, हे आवाहन या जगातून आपल्या जाण्याविषयी आहे, हे समजून घेतले पाहिजे. आपण अचानक, कोणतीही तयारी नसताना या जगातून जाऊ, असे बहुतेक तरुणांना वाटत नाही; पण असे घडते, हे आपल्याला माहीत आहे. आपल्यापैकी कोणाच्याही बाबतीत हे कधीही, अनपेक्षितपणे आणि कोणतीही पूर्वसूचना न मिळता घडू शकते. म्हणून येशूचे हे कळकळीचे आवाहन म्हणजे एक स्पष्ट इशारा आहे: या जगातून गेल्यावर आपला वैयक्तिक न्याय होईल, तेव्हा त्याला भेटण्यासाठी आपण सदैव तयार असले पाहिजे.
त्याचबरोबर, येशू दररोज असंख्य मार्गांनी आपल्याशी बोलतो, याची जाणीव अधिकाधिक वाढवण्याचे आमंत्रणही या उताऱ्यात आहे. सतत प्रार्थनेत राहणे हे ख्रिस्ती जीवनाचे ध्येय असले पाहिजे. याचा अर्थ आपण रोज दिवसभर प्रार्थना ‘म्हणत’ राहावे, असा नाही. उलट, आपल्या संपूर्ण जीवनात देवाच्या कृपेकडून मिळणाऱ्या प्रेरणांकडे सतत लक्ष देण्याची आध्यात्मिक सवय आपण लावून घ्यावी, असा त्याचा अर्थ आहे. देवाला नेहमी आपले मार्गदर्शन करायचे आहे. दररोज, दिवसभर तो आपल्या कृपेने आपल्याला प्रेरणा देऊ इच्छितो. दिवसभरातील कामांकडे लक्ष देतानाही आपले मन त्याच्याकडे असावे, अशी त्याची इच्छा आहे, म्हणजे प्रत्येक गोष्टीत तो आपल्याला हळुवारपणे मार्ग दाखवू शकेल.
कधीकधी आपण असा चुकीचा समज करून घेतो की देवाला आपल्या जीवनातल्या मोठ्या निर्णयांचीच काळजी आहे. पण खरे तर जीवनातल्या अगदी छोट्या-छोट्या गोष्टींत देव सर्वांत स्पष्टपणे भेटतो: घरच्यांपैकी एखाद्याशी झालेल्या दोन शब्दांच्या बोलण्यात, सहकाऱ्याकडे पाहून दिलेल्या स्मितात, एखाद्या अनोळखी व्यक्तीशी दयाळूपणे वागण्यात किंवा प्रार्थनेची गरज असलेल्या, नावही माहीत नसलेल्या एखाद्या व्यक्तीसाठी सहज केलेल्या प्रार्थनेत. देवाला दररोज, दिवसभर आपल्याशी जिव्हाळ्याचा संवाद साधायचा असतो. तो ज्या अनेक मार्गांनी हा संवाद साधू इच्छितो, त्यांची ही काही उदाहरणे आहेत. पण आपण सतत जागे राहिलो आणि त्याच्या कृपेच्या सौम्य प्रेरणांकडे लक्ष दिले, तरच हे घडू शकते.
हे कसे साध्य होते? देव दररोज प्रत्येक क्षणी आपल्याशी बोलतो आणि आपल्याला मार्ग दाखवतो; त्याच्याकडे लक्ष द्यायला आपण कसे शिकावे? त्यासाठी सतत प्रार्थनेत राहण्याची आध्यात्मिक सवय लावून घ्यावी लागते. सुरुवातीला आपण रोज केवळ प्रार्थनेसाठी वेळ राखून ठेवतो. मन विचलित करणाऱ्या सर्व गोष्टी बाजूला ठेवून आपण प्रार्थना अर्पण करतो, पवित्र शास्त्रावर मनन करतो, मिस्साबलिदानात सहभागी होतो, देवाशी मनापासून बोलतो. पण केवळ देवासाठी राखून ठेवलेल्या या खास प्रार्थनेच्या वेळेचा परिणाम पुढे दिवसभर आपल्या जीवनात जाणवू लागला पाहिजे. जगातल्या गोष्टींमुळे आपले लक्ष विचलित होते, तेव्हा आपण पुन्हा थांबतो, आपले संपूर्ण लक्ष देवाकडे वळवतो आणि त्याला पुन्हा आपल्याबरोबर राहण्याचे आमंत्रण देतो. असे आपण पुन्हा पुन्हा करत राहतो. प्रार्थना ही आपल्या संपूर्ण जीवनाला व्यापून टाकणारी सवय झाली पाहिजे, जेणेकरून आपण जे काही करतो त्यात देव आपल्याबरोबर उपस्थित असेल. असे घडते तेव्हा आपण त्याच्या उपस्थितीला प्रतिसाद देण्यासाठी आध्यात्मिकदृष्ट्या सदैव ‘जागे’ राहतो.
आपल्या प्रभूच्या या थोडक्यात पण स्पष्ट आवाहनावर आज मनन करा. ‘जागे राहा!’ हे शब्द तुमच्या अंतःकरणात घुमू द्या. दिवसभर प्रार्थनेत राहण्याची ही पवित्र सवय लावून घेण्याचे आवाहन त्या शब्दांत ऐका. तुम्ही असे केले, तर देव हळूहळू तुमच्या जीवनाची सूत्रे हाती घेईल आणि दररोज तुम्हाला त्याच्या पवित्र इच्छेनुसार जगायला मार्गदर्शन करील. आणि तुमच्याद्वारे तो त्याचे प्रेम व दया तुमच्या जीवनातील अनेकांपर्यंत, तसेच तुमच्या परिचयाच्या वर्तुळाबाहेरील लोकांपर्यंतही पोहोचवू शकेल.
हे माझ्या प्रभू, तुझ्या माझ्याकडून मोठ्या अपेक्षा आहेत. माझे लक्ष सतत तुझ्याकडे राहील अशा रीतीने मी प्रत्येक दिवस जगावे, अशी तुझी इच्छा आहे. तुझे ऐकण्याची आणि तू मला जे काही सांगतोस त्याला नेहमी प्रतिसाद देण्याची पवित्र सवय मला लागावी म्हणून मला मदत कर. हे प्रिय प्रभू, माझे जीवन तुझेच आहे. तुझ्या कृपेच्या कोमल हाताने मला सतत मार्ग दाखव. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देवावर व शेजाऱ्यावर प्रेम करून तयार राहणे
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा शुक्रवार
येशूने आपल्या शिष्यांना हा दृष्टांत सांगितला: “स्वर्गाचे राज्य त्या दहा कुमारिकांसारखे असेल, ज्या आपापले दिवे घेऊन वराला भेटायला निघाल्या. त्यांच्यापैकी पाच मूर्ख होत्या आणि पाच शहाण्या होत्या.” मत्तय 25:1–2
या दृष्टांतातील “दहा कुमारिका” म्हणजे वधूच्या सख्या. यहुदी परंपरेनुसार त्या लग्नासाठी येणाऱ्या वराची वाट पाहायला वधूच्या घरी गेल्या होत्या. आपल्या ख्रिस्ती जीवनात जागरूक राहणे किती महत्त्वाचे आहे, हे येशूने आपल्या काही दृष्टांतांतून ठसवले आहे. हा त्यांपैकी एक आहे. दृष्टांतात पुढे असे सांगितले आहे की वराला यायला उशीर झाला आणि वधूच्या सख्यांना झोप लागली. जाग आल्यावर मूर्ख सख्यांच्या दिव्यांसाठी तेल उरले नव्हते, म्हणून त्यांना आणखी तेल आणायला जावे लागले. त्या परत आल्या तेव्हा वर आधीच आला होता आणि दार बंद केले होते. मग त्यांनी दार ठोठावून म्हटले, “प्रभुजी, प्रभुजी, आमच्यासाठी दार उघडा!” पण त्यांना असे उत्तर मिळाले, “आमेन, मी तुम्हाला सांगतो, मी तुम्हाला ओळखत नाही.” अशा रीतीने त्यांना लग्नाच्या सोहळ्यात सहभागी होता आले नाही.
परंपरेनुसार, या दृष्टांतातील “तेल” हे ख्रिस्ती प्रेमाचे प्रतीक मानले जाते. यातील संदेश सोपा आहे. स्वर्गात आपल्या प्रभूला भेटण्याची तयारी करताना, आपण ख्रिस्ती आहोत असे केवळ म्हणणे पुरेसे नाही. आपल्या कृतींतून प्रेमाचे चांगले फळही दिसले पाहिजे. श्रद्धेतून प्रेमाची कृती घडली पाहिजे; नाहीतर ती खरी श्रद्धाच नाही.
हा दृष्टांत आपण गांभीर्याने घेतला पाहिजे. आपल्या जीवनात ख्रिस्ती प्रेम किती आहे… किंवा कुठे त्याची उणीव आहे, हे तपासण्यासाठी आपण या दृष्टांताच्या प्रकाशात नियमितपणे आत्मपरीक्षण केले पाहिजे. स्वतःच्या जीवनाकडे पाहताना, देवावरील प्रेमातून तुम्ही इतरांसाठी नियमितपणे करत असलेल्या प्रेमाच्या कृती तुम्हाला दाखवता येतील का? खरे प्रेम आपल्या आवडीनिवडींवर अवलंबून नसते. आपल्याला एखादी गोष्ट करावीशी वाटते की नाही, यावरही ते अवलंबून नसते. खरे प्रेम नेहमी निःस्वार्थ आणि त्यागशील असते. ते नेहमी दुसऱ्याचे भले पाहते. तुमच्या जीवनात असे प्रेम किती जिवंत आहे? अनेक जण देवावर श्रद्धा असल्याचे सांगतात, पण देवाचे प्रेम आपल्या आचरणातून दाखवत नाहीत, हे येशूला ठाऊक होते. म्हणूनच त्याने हा दृष्टांत सांगितला. दिवसेंदिवस आपल्या आवडीनिवडींनुसार वागत राहणे फार सोपे आहे. पण आपल्या अंतःकरणात खरे प्रेम जोपासणे आणि इतरांचे भले व्हावे म्हणून त्यांच्यावर प्रेम करण्याचा निर्णय पुन्हा पुन्हा घेणे फार कठीण आहे.
सर्वप्रथम आपण आपल्या विचारांत ख्रिस्ती प्रेम जोपासण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. इतरांवर टीका करणारे आणि त्यांना दोष देणारे विचार आपण सोडून दिले पाहिजेत. देव इतरांकडे ज्या दृष्टीने पाहतो, त्याच दृष्टीने त्यांच्याकडे पाहण्याचा आपण प्रयत्न केला पाहिजे. आपल्या बोलण्यातही प्रेम असले पाहिजे. आपल्या शब्दांनी इतरांना धीर आणि आधार मिळावा; त्यांत दयाळूपणा आणि करुणा असावी. जेव्हा आपण इतरांसाठी उदारपणे वेळ देतो, स्वतःची गैरसोय सोसूनही त्यांच्या सेवेसाठी पुढे येतो आणि त्यांच्यावरील प्रेम कृतीतून दाखवण्याची काळजी घेतो, तेव्हा आपल्या कृती प्रेममय होतात.
ख्रिस्ती प्रेम कृतीत आणण्याचे आणि ते आपल्या जीवनातून प्रकट करण्याचे जे उदात्त आवाहन तुम्हाला मिळाले आहे, त्यावर आज चिंतन करा. खरे प्रेम म्हणजे काय, याचा विचार करण्यासाठी वेळ द्या. अधिक लौकिक आणि स्वार्थी स्वरूपाच्या “प्रेमाला” तुम्ही आपल्या वागण्याची दिशा ठरवू दिली आहे का? स्वतःला देण्याच्या आणि त्याग करण्याच्या भावनेपेक्षा तुम्ही स्वार्थी आवडीनिवडींनुसार अधिक वागता का? तुम्ही खरोखरच इतरांना उभारी देता आणि त्यांच्यासमोर देवाच्या प्रेमाची साक्ष देता का? या प्रश्नांची उत्तरे गांभीर्याने देण्याचा प्रयत्न करा. आपल्या प्रभूने सांगितलेला हा दृष्टांत केवळ एक गोष्ट नाही. तो सत्य सांगतो. आणि सत्य हे आहे की न्यायाच्या दिवशी काही जण आपल्या दिव्यांसाठी आवश्यक असलेल्या “तेलाविना” येतील. आपल्या प्रभूचे म्हणणे गांभीर्याने घ्या आणि तुमच्या जीवनात ख्रिस्ती प्रेम कसे व्यक्त होते, हे तपासा. जिथे उणीव आहे, तिथे बदल घडवण्यासाठी मनापासून झटा. शेवटी, आपण हा बदल केला याबद्दल तुम्ही सदैव कृतज्ञ राहाल.
हे माझ्या प्रेमळ प्रभू, खरे प्रेम निःस्वार्थ आणि त्यागमय असते, हे तू आम्हा सर्वांना दाखवून दिलेस. सेवा करण्यासाठी आणि आम्हा सर्वांसाठी आपले पवित्र जीवन अर्पण करण्यासाठी तू या जगात आलास. तुझ्या प्रेमासाठी मी माझे जीवन अधिक खुले करावे, जेणेकरून माझ्या प्रत्येक नात्यावर तुझ्या प्रेमाचा ठसा उमटेल आणि त्या नात्याला दिशा मिळेल. हे प्रिय प्रभू, माझे हृदय देवावरील आणि माझ्या शेजाऱ्यावरील प्रेमाच्या दानाने भरून टाक, जेणेकरून माझ्या वैयक्तिक न्यायनिवाड्याच्या दिवसासाठी माझी पूर्ण तयारी होईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
पवित्र आत्म्याच्या विपुल देणग्या
सामान्य काळातील एकविसाव्या आठवड्याचा शनिवार
“ज्याला पाच तालंत मिळाले होते, तो आणखी पाच तालंत घेऊन पुढे आला. तो म्हणाला, ‘मालक, तुम्ही मला पाच तालंत दिले होते. पाहा, मी आणखी पाच कमावले आहेत.’ त्याचा मालक त्याला म्हणाला, ‘शाब्बास, माझ्या चांगल्या आणि विश्वासू सेवका! तू लहानसहान बाबतींत विश्वासू राहिलास, म्हणून मी तुझ्यावर मोठ्या जबाबदाऱ्या सोपवीन.’” मत्तय 25:20–21
जेव्हा एखाद्या कथेत यश आणि शोकांतिका दोन्ही असतात, तेव्हा अनेकदा आपले लक्ष आधी शोकांतिकेकडे जाते. आजच्या तालंतांच्या दृष्टांतात आपल्याला तीन व्यक्ती भेटतात. त्यांपैकी दोघांची कहाणी मोठ्या यशाची आहे. मात्र तिसऱ्याची कहाणी अधिक दुःखद आहे. त्या दुःखद कहाणीच्या शेवटी, ज्याने पैसे पुरून ठेवले होते त्या सेवकाला मालक म्हणतो, “दुष्ट आणि आळशी सेवका!” पण यशाच्या दोन्ही कहाण्यांचा शेवट मालकाच्या या शब्दांनी होतो: “शाब्बास, माझ्या चांगल्या आणि विश्वासू सेवका! तू लहानसहान बाबतींत विश्वासू राहिलास, म्हणून मी तुझ्यावर मोठ्या जबाबदाऱ्या सोपवीन.” चला, आपण या यशाच्या कहाण्यांवर लक्ष केंद्रित करूया.
यशस्वी झालेल्या दोन्ही सेवकांनी धन्याचे पैसे दुप्पट केले. केवळ आर्थिक दृष्टीने पाहिले तरी ही कामगिरी खरोखरच उल्लेखनीय आहे. एखाद्या आर्थिक सल्लागाराच्या मदतीने तुम्ही पैसे गुंतवले आणि थोड्याच काळात तुमचे पैसे दुप्पट झाल्याचे तुम्हाला सांगण्यात आले, तर तुम्हाला खूप आनंद होईल. एवढा परतावा क्वचितच मिळतो. या दाखल्यातून आपण घ्यायचा पहिला बोध हाच आहे. देव आपल्याला देत असलेली दाने आणि कृपा दुप्पट होणे अगदी शक्य आहे. हे मुख्यतः आपल्यामुळे नव्हे, तर देवामुळे शक्य होते. देवाने आपल्याला दिलेली दाने स्वभावतःच वाढण्यासाठी असतात. देवाची कृपा स्वभावतःच विपुलतेने ओसंडून वाहते; आणि जेव्हा आपण त्याच्या कृपेला सहकार्य करतो, तेव्हा ती अनेक पटींनी वाढत जाते.
स्वतःच्या जीवनाचा विचार करताना स्वतःला विचारा: देवाने मला कोणती दाने दिली आहेत, जी मी त्याच्या गौरवासाठी वापरावीत अशी त्याची इच्छा आहे? काही दाने मी दडवून ठेवली आहेत का, ज्यामुळे त्यांची वाढ होत नाही? किंवा त्याहून वाईट म्हणजे, माझ्या जीवनासाठी देवाच्या योजनेच्या विरुद्ध असलेल्या हेतूंसाठी मी त्यांचा वापर करतो का? तुमच्या मानवी स्वभावातच तुम्हाला मिळालेली बुद्धी आणि इच्छाशक्ती ही सहज लक्षात येणारी दाने आहेत. शिवाय, एखाद्या बाबतीत तुमच्याकडे विशेष कौशल्यही असू शकते. ही सर्व नैसर्गिक दाने आहेत. आपल्या जवळ जे आहे ते आपण देवाच्या गौरवासाठी आणि इतरांच्या तारणासाठी वापरू लागतो, तेव्हा देव अनेकदा यांव्यतिरिक्त अलौकिक दानेही विपुल प्रमाणात देतो. उदाहरणार्थ, आपल्या श्रद्धेतील सत्ये इतरांना सांगण्याचा तुम्ही प्रयत्न केलात, तर देव तुम्हाला दिलेली सल्ला, प्रज्ञा, ज्ञान आणि समज ही अलौकिक दाने अधिक विकसित करू लागेल, जेणेकरून तुम्हाला देवाविषयी आणि त्याच्या इच्छेविषयी बोलता येईल. देव देत असलेल्या अलौकिक दानांची सर्वांत स्पष्ट उदाहरणे म्हणजे पवित्र आत्म्याची ही सात दाने: प्रज्ञा, समज, सल्ला, धैर्य, ज्ञान, भक्ती आणि प्रभूचे भय. या चिंतनाच्या शेवटी दिलेली प्रार्थना पवित्र आत्म्याच्या पारंपरिक नोव्हेनामधून घेतली आहे. त्या प्रार्थनेत या दानांसाठी विनंती तर केली आहेच, पण ती अधिक चांगली समजावीत म्हणून त्यांचे थोडक्यात वर्णनही केले आहे.
आज या गोष्टीवर चिंतन करा: देवाने तुम्हाला दिलेली नैसर्गिक आणि अलौकिक दाने देवाच्या आणि इतरांच्या सेवेसाठी वापरली पाहिजेत. तुम्ही असे करता का? तुमचे प्रत्येक कौशल्य, प्रत्येक दान आणि तुमचे संपूर्ण व्यक्तिमत्त्व देवाच्या गौरवासाठी आणि इतरांच्या शाश्वत कल्याणासाठी वापरण्याचा तुम्ही प्रयत्न करता का? तसे केले नाही, तर ती दाने हळूहळू क्षीण होतात. पण तसे केले, तर देवाच्या कृपेची ही दाने नानाविध प्रकारे वाढताना तुम्हाला दिसतील. तुम्हाला मिळालेली दाने समजून घेण्याचा प्रयत्न करा आणि ती देवाच्या गौरवासाठी व आत्म्यांच्या तारणासाठी वापरण्याचा दृढ निश्चय करा. असे केलात, तर एके दिवशी आपला प्रभू तुम्हालाही म्हणताना ऐकू येईल, “शाबास, माझ्या चांगल्या आणि विश्वासू सेवका!”
हे प्रभू येशू ख्रिस्ता, मला प्रज्ञेचा आत्मा दे, जेणेकरून मी या जगातील नाशवंत गोष्टी तुच्छ मानेन आणि केवळ शाश्वत गोष्टींची आस धरेन; समजुतीचा आत्मा दे, जेणेकरून तुझ्या दैवी सत्याच्या प्रकाशाने माझे मन उजळेल; सल्ल्याचा आत्मा दे, जेणेकरून देवाला संतुष्ट करण्याचा आणि स्वर्गप्राप्तीचा सर्वांत खात्रीचा मार्ग मी निवडेन; धैर्याचा आत्मा दे, जेणेकरून मी तुझ्याबरोबर माझा क्रूस वाहीन आणि माझ्या तारणाच्या आड येणाऱ्या सर्व अडथळ्यांवर धैर्याने मात करीन; ज्ञानाचा आत्मा दे, जेणेकरून मी देवाला व स्वतःला ओळखेन आणि संतांच्या आध्यात्मिक ज्ञानात परिपूर्ण होत जाईन; भक्तीचा आत्मा दे, जेणेकरून देवाची सेवा मला गोड आणि आनंददायी वाटेल; प्रभूच्या भयाचा आत्मा दे, जेणेकरून माझे हृदय देवाविषयी प्रेमपूर्ण आदराने भरून जाईल आणि कोणत्याही प्रकारे देवाला अप्रसन्न करण्याची मला भीती वाटेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

