चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
“कोणालाही भिऊ नका”
सामान्य काळातील बारावा रविवार (वर्ष अ)
येशू बारा प्रेषितांना म्हणाला: “कोणालाही भिऊ नका. जे उघड होणार नाही असे काहीही लपवलेले नाही, आणि जे कळणार नाही असे कोणतेही गुपित नाही.” मत्तय 10:26
येणाऱ्या छळाला सामोरे जाण्यासाठी बारा प्रेषितांना तयार करताना आपला प्रभू हे शब्द बोलतो. या उताऱ्यापूर्वी येशू म्हणाला, “पण लोकांपासून सावध राहा, कारण ते तुम्हाला न्यायालयांच्या स्वाधीन करतील आणि आपल्या सभास्थानांत तुम्हाला फटके मारतील. माझ्यामुळे तुम्हाला राज्यपाल आणि राजे यांच्यासमोर नेले जाईल, जेणेकरून तुम्ही त्यांच्यासमोर आणि परराष्ट्रीयांसमोर साक्ष द्यावी.” पुढे होणाऱ्या छळाविषयी आणखी बरेच काही सांगितल्यानंतर, वरील उताऱ्यात येशू त्यांना आशा देतो आणि धीर देतो.
सर्वप्रथम, कोणत्याही प्रकारच्या छळाला सामोरे जाताना अनेकांना जी भीती वाटते, तिच्याविषयी येशू थेट बोलतो. तो म्हणतो, “कोणालाही भिऊ नका.” देव आपली काळजी घेतो यावर विश्वास नसला, तर चिंता आणि अस्वस्थता मनाचा ताबा घेतात आणि भीती माणसाला ग्रासू शकते. आपण आपली दृष्टी ख्रिस्तावर स्थिर ठेवली आणि जीवनात आपल्यावर होणारे हल्ले परतवून लावले, तर देवाच्या सत्यावर आपला विश्वास दृढ राहील आणि खोट्या बोलण्याने आपण डगमगणार नाही.
भीती माणसाला पूर्णपणे ग्रासू शकते, याचीही येशूला चांगली जाणीव आहे. विशेषतः जेव्हा आपल्याला एखादा कठोर छळ किंवा कठीण परीक्षा सहन करावी लागते, तेव्हा असे घडते. म्हणून बारा प्रेषितांनी आशा धरावी यासाठी येशू त्यांना दिलासा देणारे हे वचन सांगतो: “जे उघड होणार नाही असे काहीही लपलेले नाही, आणि जे कळणार नाही असे कोणतेही गुपित नाही.” हे वचन काळाच्या शेवटाकडे निर्देश करते, जेव्हा अंतिम न्याय करण्यासाठी येशू पृथ्वीवर परत येईल. त्या वेळी लोकांना सहन करावा लागलेला प्रत्येक कपटी हल्ला उघड होईल आणि तो सर्वांना दिसेल. प्रत्येक सद्गुणही प्रकाशात येईल, मग तो आज कितीही लपलेला असो. शेवटी सत्याचे राज्य असेल आणि देवाच्या सत्याच्या आधारे सर्वांचा न्याय होईल. जीवनात ज्यांनी अन्याय सहन केला आहे, त्यांना यातून मोठा दिलासा मिळायला हवा.
छळ अनेक प्रकारे होतो. अर्थात, तुमच्या श्रद्धेमुळे तुमचा छळ होणे हा छळाचा सर्वांत वाईट प्रकार आहे. पण बहुतेकदा छळ इतर स्वरूपांत होतो. एखाद्याचा हेवा वाटल्यामुळे त्याच्याविषयी कुचाळक्या केल्या जाऊ शकतात. दुसऱ्याची पापे जाहीर करणे हे त्याची अप्रतिष्ठा करण्याचे पाप आहे आणि तोही छळाचाच एक प्रकार आहे. अप्रत्यक्षपणे आक्रमक वागणे, खोटे आरोप करून बदनामी करणे, मुद्दाम अबोला धरणे आणि अशा आणखी कितीतरी गोष्टी ही छळाचीच रूपे आहेत. जेव्हा एखादी व्यक्ती दुसऱ्या व्यक्तीला कोणत्याही प्रकारे इजा पोहोचवण्याचा प्रयत्न करते, तेव्हा तो छळच असतो.
कोणी आपल्याला कोणत्याही प्रकारे दुखावले, तर त्यालाही तसेच दुखवावे, अशी प्रतिक्रिया अनेकदा मनात उमटते. प्रेमाने सत्य सांगून स्वतःचा बचाव करण्यात काहीच गैर नाही. पण पुष्कळदा त्या दुखण्यातून अशी भीती निर्माण होते की ती आपल्याला पुरती ग्रासते; किंवा मग ज्याने आपल्याला दुखावले त्याच्यावर आपण हल्ला करतो. असा मोह होतो तेव्हा येशूचे वरचे शब्द फार उपयोगी ठरतात आणि आपल्याला त्या मोहातून मोकळे होण्यास मदत करतात. शेवटी कोणताही अन्याय दुर्लक्षित राहणार नाही. देव आपल्या न्यायाने आणि दयेने प्रत्येक चुकीची दखल घेईल, आणि योग्य व्यवस्था व सत्य पूर्णपणे आणि कायमचे पुन्हा प्रस्थापित होतील.
आज तुम्हाला कोणत्या भीतीशी झगडावे लागत आहे, यावर मनन करा. असे करताना येशूच्या या शब्दांवर पुन्हा पुन्हा चिंतन करा: “कोणालाही भिऊ नका.” तुमच्यावर झालेल्या कोणत्याही अन्यायाला तुमच्यावर ताबा मिळवू देऊ नका. त्याऐवजी सत्यावरचा तुमचा विश्वास दृढ ठेवा. एखादा अन्याय इथे आणि आत्ता दूर करता येत नसेल, तर काळाच्या शेवटाची आशेने वाट पाहा. तेव्हा देवाच्या विचारांनुसार आणि न्यायानुसार सर्व काही प्रकाशात आणले जाईल.
हे माझ्या धैर्यवान प्रभू, तू कितीतरी उपहास आणि कठोर वागणूक सहन केलीस, तरी प्रेमाच्या तुझ्या दैवी कार्यापासून त्यांना तुला परावृत्त करू दिले नाहीस. मला सर्व भीतीतून मुक्त कर. जीवनातील अन्यायांना सामोरे जाताना, शेवटी तू प्रत्येक अन्याय दूर करशील असा विश्वास ठेवण्याचे धैर्य मला दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
देव बोलत आहे
सामान्य काळातील बारावा रविवार (वर्ष ब)
येशू नावेत मागच्या बाजूला एका उशीवर झोपला होता. त्यांनी त्याला जागे केले आणि म्हटले, “गुरुजी, आम्ही बुडून मरत आहोत, याची तुम्हाला काळजी नाही का?” तो उठला, त्याने वाऱ्याला दटावले आणि समुद्राला म्हटले, “शांत हो! स्तब्ध हो!” वारा थांबला आणि सर्वत्र नीरव शांतता पसरली. मार्क 4:38–39
देव तुमच्याशी बोलतो ते तुम्हाला ऐकायचे आहे का? हे बहुतेकदा शुभवर्तमानांवर प्रार्थनापूर्वक चिंतन करताना घडते. शतकानुशतके संतांनी शुभवर्तमानांवर प्रार्थनापूर्वक मनन केले आहे. त्यांतले प्रसंग आणि आपल्या प्रभूची कृत्ये यांविषयी त्यांना उमगलेले विविध अर्थ त्यांनी आपल्याला सांगितले आहेत. ही समज मुख्यतः बौद्धिक अभ्यासातून आलेली नाही. ती प्रामुख्याने प्रार्थना आणि चिंतनातून आलेली आहे. त्यातून पवित्र शास्त्राच्या अर्थाचे निरनिराळे स्तर आणि त्याची खोली उलगडतात.
चर्चचे एक धर्मपिता संत बीड यांनी आजच्या शुभवर्तमानातील उताऱ्यावर प्रार्थनापूर्वक केलेल्या चिंतनातून असे स्पष्ट केले आहे: येशू ज्या नावेतून समुद्र पार करून गेला, ती नाव क्रूसाचे प्रतीक आहे. त्या क्रूसाद्वारे आपण सुरक्षितपणे स्वर्गाच्या तीराला पोहोचतो. त्या नावेमागून जाणाऱ्या इतर नावा म्हणजे ख्रिस्ताच्या क्रूसावर श्रद्धा ठेवून त्याच्या मागे चालणारे लोक. मोहांच्या आणि संकटांच्या लाटा त्यांना झेलाव्या लागतात, तरी ते क्रूसाच्या तारणकारी सामर्थ्यावर विसंबून पुढे जात राहतात. येशूची झोप त्याच्या मृत्युनिद्रेचे प्रतीक आहे, तर त्याचे जागे होणे त्याच्या पुनरुत्थानाचे प्रतीक आहे. शिष्यांनी केलेल्या विनवण्या आपल्याला दाखवतात की जीवनातील वादळे आणि मोह यांना सामोरे जाताना आपण येशूकडे वळले पाहिजे. येशूने लाटांना दटावणे आणि त्यानंतर पसरलेली शांतता यांतून त्याच्या मृत्यूने आणि पुनरुत्थानाने मिळवून दिलेली कृपा दिसून येते. ही कृपा दुष्ट आत्म्यांना गप्प करू शकते आणि अनियंत्रित वासनांना शांत करू शकते. शिष्यांना वाटलेली भीती आपल्यालाही देवावरची श्रद्धा आणि त्याच्यावरचा भरवसा कमी पडल्यामुळे वाटणाऱ्या भीतीची जाणीव करून देते.
पवित्र शास्त्रात नोंदलेल्या आपल्या कृती आणि वचनांद्वारे देव ही आणि अशी आणखी अनेक सत्ये आपल्याला सांगू शकतो. त्याच्या पवित्र वचनातून आपल्याला उमगू शकणाऱ्या अर्थाला आणि त्याच्या खोलीला मर्यादा नाही. म्हणून संतांनी शुभवर्तमानांचे लावलेले विविध अर्थ चिंतनासाठी उपयोगी असले, तरी या उताऱ्यांवर आपण स्वतःही चिंतन करणे फार महत्त्वाचे आहे. असे केल्याने आपल्याला जो संदेश ऐकण्याची गरज आहे, तो आपला प्रभू आपल्याला उलगडून सांगू शकतो.
आज शुभवर्तमानातील या प्रसंगावर चिंतन करा. आजचे शुभवर्तमान सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत सावकाश वाचण्यासाठी थोडा वेळ काढण्याचा प्रयत्न करा. एक वाक्य वाचा, मग डोळे मिटून ते दृश्य मनात उभे करा. येशू होडीत चढत आहे, असे पाहा. ती होडी म्हणजे क्रुसाची प्रतिमा आहे, यावर विचार करा. समुद्रात या जगातील अनेक अनिष्ट गोष्टींचे प्रतिबिंब पाहा. वादळात शिष्यांना किती भीती वाटली असेल, याचा विचार करा. तुम्ही स्वतः त्या होडीत आहात आणि आपल्या प्रभूला जागे करत आहात, अशी कल्पना करा. प्रभू लाटांना शांत करतो आणि पुन्हा शांतता प्रस्थापित करतो, ते ऐका. तुमच्या स्वतःच्या जीवनातील संघर्षांविषयी तो तुम्हाला काय म्हणतो, ते ऐका: “तुम्ही इतके का घाबरलात? अजूनही तुमच्यात श्रद्धा नाही काय?” या आणि शुभवर्तमानातील इतर उताऱ्यांवर प्रार्थनापूर्वक चिंतन करताना हे लक्षात ठेवा: देव तुमच्याशी बोलेल आणि आज त्याला तुम्हाला जो अर्थ उलगडून दाखवायचा आहे, तो तुमच्यासमोर प्रकट करील.
हे निद्रिस्त प्रभू, जीवनातील अनेक वादळांना तोंड देताना तुझ्या क्रुसाच्या आणि पुनरुत्थानाच्या तारणदायी सामर्थ्यावर माझी श्रद्धा सदैव राहो. ही वादळे शांत करण्यासाठी मी नेहमी तुझा धावा करावा आणि मला ऐकण्याची गरज असलेली अनेक सत्ये तू सांगतोस तेव्हा ती मी ऐकावीत. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
प्रार्थनेतून मिळणारे ज्ञान
सामान्य काळातील बारावा रविवार (वर्ष क)
एकदा येशू एकांतात प्रार्थना करत होता आणि शिष्य त्याच्याबरोबर होते. त्याने त्यांना विचारले, “लोक मला कोण म्हणतात?” त्यांनी उत्तर दिले, “बाप्तिस्मा करणारा योहान; काही जण एलिया म्हणतात; तर आणखी काही जण म्हणतात, ‘प्राचीन संदेष्ट्यांपैकी एक पुन्हा उठला आहे.’” मग त्याने त्यांना विचारले, “पण तुम्ही मला कोण म्हणता?” पेत्राने उत्तर दिले, “देवाचा ख्रिस्त.” लूक 9:18–20
येशू “एकांतात प्रार्थना करत होता” आणि त्याच वेळी “शिष्य त्याच्याबरोबर होते.” हे असे होते कारण आपल्या प्रभूचे पित्याशी असलेले ऐक्य परिपूर्ण आणि अद्वितीय होते. संत बीड याचे कारण असे सांगतात: “संत श्रद्धा आणि प्रेम यांच्या बंधनाने प्रभूशी जोडले जाऊ शकतात, पण पित्याच्या इच्छेची आकलनापलीकडची रहस्ये केवळ पुत्रच जाणू शकतो.” पित्याच्या हृदयाचा तळ केवळ तोच जाणू शकत होता. म्हणूनच इतर जण त्याच्याबरोबर असले, तरी तो नेहमी एकांतात प्रार्थना करत असे.
येशूने आपल्या शिष्यांच्या उपस्थितीत प्रार्थना करण्यामागे एक हेतू असा होता की प्रार्थनेतून त्यांची श्रद्धा आणि प्रेम अधिक खोल व्हावे, यासाठी त्यांना आमंत्रण द्यावे. प्रार्थनेत येशूचे पित्याशी असलेले गाढ ऐक्य त्यांना कधीच पूर्णपणे अनुभवता आले नसते; तरीही त्यांना जितके शक्य होते तितके त्या ऐक्यात सहभागी होण्याचे आमंत्रण होते.
या प्रसंगात पुढे येशू शिष्यांना विचारतो की तो कोण आहे. “देवाचा ख्रिस्त,” असे उत्तर देताना पेत्र सर्वांच्या वतीने बोलतो. मूळ ग्रीक मजकुरात ‘ख्रिस्त’ या शब्दापूर्वी निश्चिततादर्शक उपपद आहे. म्हणजे, येशू हा देवाने अभिषेक केलेल्या अनेकांपैकी ‘एक ख्रिस्त’ आहे, एवढेच पेत्र म्हणत नव्हता; तर येशू हाच देवाचा एकमेव ख्रिस्त आहे, असे तो म्हणत होता. प्रार्थनेतून लाभणाऱ्या श्रद्धेमुळेच पेत्र आणि इतर शिष्य या निष्कर्षाप्रत येऊ शकले.
चिंतनासाठी एक अतिशय उपयुक्त सराव म्हणजे पवित्र शास्त्राच्या या उताऱ्यात स्वतःला त्या प्रसंगात पाहणे. येशू एकांतात पित्याची गाढ प्रार्थना करत असताना तुम्ही एकटेच त्याच्याजवळ आहात, अशी कल्पना करा. तो प्रार्थना करत असताना त्याच्याकडे निरखून पाहा. त्याचे पित्यावरील गाढ प्रेम आणि पित्याशी असलेले ऐक्य अनुभवा. मग तो तुमच्याकडे वळतो आणि विचारतो, “तुम्ही मला कोण म्हणता?”
बहुधा पहिले उत्तर सहज सुचेल. येशू देव आहे, परमपवित्र त्रैक्याची दुसरी दैवी व्यक्ती आहे, जगाचा तारणारा आहे, मशीहा आहे, देवाचा ख्रिस्त आहे. पण केवळ या उत्तरांवर थांबू नका. आणखी खोलवर जाऊन, प्रार्थनेतून लाभलेल्या तुमच्या श्रद्धेवर चिंतन करा. तुमची प्रार्थना आपल्या प्रभूविषयी तुम्हाला काय उलगडून दाखवते?
प्रार्थनेतून देव स्वतःच्या जीवनातील अनेक गहन आणि गुप्त रहस्ये तुम्हाला उलगडून दाखवील. तो तुमच्यावर वैयक्तिकरीत्या प्रेम करणारा देव आहे—तो तुम्हाला मार्ग दाखवतो, तुमचे रक्षण करतो, तुमचे सांत्वन करतो, तुमचे रूपांतर करतो आणि तुमचे तारण करतो. येशूला ओळखणे ही मुख्यतः बौद्धिक कसरत नाही. ते एक आध्यात्मिक ऐक्य आहे, ज्यात येशूची ओळख श्रद्धेद्वारे आपले रूपांतर घडवते. हे ऐक्य शिकवता येत नाही; ते प्रार्थनेतून अनुभवावे लागते.
आज या पवित्र आणि मंगल प्रसंगाचे चिंतन करा: आपला प्रभू स्वर्गातील पित्याशी प्रार्थनेत एकरूप आहे आणि तुम्ही त्याच्याजवळ आहात. तो तुमच्याकडे वळतो आणि त्या प्रार्थनेत सहभागी होण्याचे आमंत्रण देतो, यावर चिंतन करा. तुम्ही त्याची प्रार्थना करता आणि त्याच्याबरोबर पित्याची प्रार्थना करता, तेव्हा तुम्हाला दिले जाणारे श्रद्धेचे दान मोकळ्या मनाने स्वीकारा. त्या प्रार्थनामय ऐक्यातून आपल्या प्रभूच्या हृदयाची आणि आत्म्याची गहनता तुम्हाला उलगडू द्या.
हे प्रार्थनेत मग्न असलेल्या माझ्या प्रभू, तू आणि तुझा पिता पवित्र आत्म्यासह खरोखर एक आहात. तुमच्या ऐक्याची आणि प्रेमाची गहनता माझ्या पूर्ण आकलनापलीकडे आहे. तरीही श्रद्धा आणि प्रार्थना यांद्वारे त्या ऐक्यात सहभागी होण्यासाठी तू मला आमंत्रण देतोस. मला खऱ्या प्रार्थनेकडे खेचून घे, म्हणजे तुझी माझी ओळख अधिक खोल होईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
दोष लावणारे मन
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा सोमवार
येशू आपल्या शिष्यांना म्हणाला: “इतरांना दोष लावू नका, म्हणजे तुम्हालाही दोष लावला जाणार नाही. कारण जसा तुम्ही इतरांचा न्याय कराल, तसाच तुमचाही न्याय केला जाईल; आणि ज्या मापाने तुम्ही मोजता, त्याच मापाने तुम्हालाही मोजून दिले जाईल. तुझ्या भावाच्या डोळ्यातली कुसळ तुला दिसते, पण तुझ्या स्वतःच्या डोळ्यातले लाकडी मुसळ तुला का दिसत नाही?” मत्तय 7:1–3
दुर्दैवाने, आपल्यापैकी बहुतेकांना कबूल करावेसे वाटते त्याहून ही प्रवृत्ती कितीतरी अधिक सामान्य आहे. आपण अशा जगात राहतो, जिथे इतरांची निंदा करणे, त्यांच्यावर टीका करणे आणि त्यांना दोष लावणे ही अगदी नेहमीची गोष्ट झाली आहे. जगात वाढत चाललेल्या या प्रवृत्तीचा आपल्या विचारांवर आणि कृतींवरही खोलवर परिणाम होतो.
इतरांना दोष लावणे इतके सोपे का वाटते? इतरांचे अपयश पाहणे, त्यांच्या पापाचाच विचार करत राहणे, त्यांच्या कमतरता दाखवून देणे आणि त्यांच्या दोषांबद्दल इतरांकडे बोलणे इतके सोपे का जाते? याचे एक कारण कदाचित असे असेल की अनेकांच्या अंतःकरणातच शांती नसते. दुर्दैवाने, दुसऱ्याची निंदा करण्यात एक प्रकारचे विकृत समाधान मिळते. पण हे ‘समाधान’ कधीच खरे समाधान देत नाही. आपण जितक्या अधिक वेळा निंदा करतो, टीका करतो आणि दोष लावतो, तितकीच तसे करण्याची इच्छा बळावत जाते. या पापांशी तुमचा संघर्ष होत असेल, तर येशूचे शब्द ऐका: “इतरांना दोष लावू नका…”
इतरांना दोष लावणाऱ्या व्यक्तीला आपण तसे करत आहोत याचीही अनेकदा जाणीव नसते. म्हणूनच आपला प्रभू विचारतो: “तुझ्या भावाच्या डोळ्यातली कुसळ तुला दिसते, पण तुझ्या स्वतःच्या डोळ्यातले लाकडी मुसळ तुला का दिसत नाही?” हा प्रश्न तुम्हाला किंचित जरी टोचला, तरी लक्षात घ्या की आपला प्रभू तो तुम्हालाच विचारत आहे. तो तुमच्यावर खोल प्रेम करतो म्हणून हा प्रश्न विचारतो. तुम्ही त्याचे म्हणणे ऐकावे, समजून घ्यावे आणि त्याला प्रतिसाद द्यावा, अशी त्याची इच्छा आहे.
खरे तर, इतरांना दोष लावण्याने ज्याला दोष लावला जातो त्याच्यापेक्षा दोष लावणाऱ्याचेच कितीतरी अधिक नुकसान होते. इतरांनी आपल्याला दोष लावणे अर्थातच सुखावह नाही. पण इतरांनी आपल्याला दोष लावला, यात आपले पाप नाही. मात्र, इतरांना दोष लावणे हे पाप आहे. ते गंभीर पापही ठरू शकते. या पापामुळे दोष लावणाऱ्याचे अंतःकरण रिकामे होते आणि रागाने भरते. अशा व्यक्तीच्या आत्म्यातील प्रेम नाहीसे होते.
हे शब्द ऐकायला कटू वाटत असतील, तर ते खरोखरच कटू आहेत. पण बदल घडण्यासाठी कधीकधी आपल्याला कटू सत्याला सामोरे जावे लागते. क्रूस यातनामय होता, तरी तो आजवरच्या प्रेमाचा सर्वांत महान आविष्कार होता. इतरांना दोष लावण्याच्या आपल्या पापाला सामोरे जाणे कठीण आहे, पण त्या पापातून मुक्त होण्याचा तोच एक मार्ग आहे. स्वतःशी प्रामाणिक राहणे ही देवावर, स्वतःवर आणि ज्यांना दोष लावणे आपण थांबवले पाहिजे अशा लोकांवर प्रेम करण्याची एक कृती आहे.
आज येशूच्या या आव्हान देणाऱ्या शब्दांवर चिंतन करा. वर दिलेला पवित्र शास्त्रातील उतारा काही वेळा वाचा आणि मग प्रार्थनापूर्वक त्यावर मनन करा. त्याच्या प्रकाशात आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे परीक्षण करा. या शब्दांतून येशू तुम्हाला काय सांगत आहे, याकडे प्रामाणिकपणे, नम्रतेने आणि लक्षपूर्वक पाहा. काहींना इतरांना दोष लावण्याची आपली प्रवृत्ती किती गंभीर आहे, हे दिसून येईल. इतरांना ती कमी गंभीर स्वरूपात दिसेल. पण जो कोणी अजून पूर्णत्वाला पोहोचलेला नाही, त्याला काही ना काही बाबतीत इतरांशी अधिक सहृदयतेने, दयेने आणि समजूतदारपणे वागण्याची व त्यांना अधिक क्षमाशीलतेने स्वीकारण्याची गरज दिसून येईल. ही सत्ये मोकळ्या मनाने स्वीकारा आणि या पापाचे जड ओझे तुमच्या जीवनातून दूर करू द्या—ते दूर करण्याचे काम आपल्या प्रभूला करू द्या.
हे माझ्या दयाळू प्रभू, तू आणि तूच खरा न्यायाधीश आहेस. केवळ तूच दयेने आणि न्यायाने निवाडा करतोस. स्वतःला नीतिमान समजून इतरांचा न्याय करण्याची माझी वृत्ती सोडून देण्यासाठी मला आवश्यक ती कृपा दे. म्हणजे मी मोकळ्या मनाने, पूर्ण हृदयाने तुझ्यावर आणि इतरांवर प्रेम करू शकेन. हे प्रिय प्रभू, या पापांच्या ओझ्यातून मला मुक्त कर, म्हणजे इतरांमधील तुझा चांगुलपणा मला अधिक सहज दिसेल आणि त्यांच्या जीवनातील तुझ्या उपस्थितीचा मला आनंद होईल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अरुंद द्वार
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा मंगळवार
“अरुंद द्वारातून आत जा; कारण नाशाकडे नेणारे द्वार रुंद आहे आणि रस्ता प्रशस्त आहे. त्यातून आत जाणारे पुष्कळ आहेत. जीवनाकडे नेणारे द्वार किती अरुंद आणि रस्ता किती संकुचित आहे! तो मार्ग शोधून काढणारे थोडेच आहेत.” मत्तय 7:13–14
भीतीचा काही उपयोग असतो का? ते आपण कोणत्या प्रकारच्या भीतीबद्दल बोलत आहोत यावर अवलंबून आहे. पहिला प्रकार म्हणजे श्रद्धेच्या विरुद्ध असलेली भीती. ती आपल्याला शंकेकडे, अगदी निराशेकडेही नेते. दुष्टाच्या हल्ल्यामुळे आणि आपल्याविरुद्ध पाप करणाऱ्या इतरांच्या आघातांमुळे ही भीती निर्माण होते. अशा प्रकारची भीती आपल्यासाठी अपायकारक आहे. आपल्या प्रभूकडे पूर्ण विश्वासाने आणि आशेने वळणाऱ्या श्रद्धेच्या बळावर आपण या भीतीवर मात केली पाहिजे.
पण एक पवित्र भयही आहे. ते अत्यंत उपकारक आहे आणि पवित्र आत्म्याच्या सात वरदानांपैकी एक आहे. नीतिसूत्रातील हे वचन आठवा: “परमेश्वराचे भय ही ज्ञानाची सुरुवात आहे…” (नीतिसूत्रे 9:10). अगदी प्राथमिक पातळीवरही हे पवित्र भय तुम्हाला तुमच्या पापांची, विशेषतः गंभीर पापांची, आणि त्यांच्या परिणामांची जाणीव करून देते. पापामुळे होणाऱ्या शिक्षेची भीती या पवित्र भयामुळे तुमच्या मनात निर्माण होते आणि त्यामुळे तुम्ही गंभीर पाप टाळता. पण ‘परमेश्वराच्या भयाचे’ जे आदर्श रूप मिळवण्यासाठी आपण झटले पाहिजे, ते म्हणजे ‘संतानाचे भय’—देवाच्या मुलाच्या किंवा मुलीच्या मनात असणारे पवित्र भय. या भयाचा पाया देवावरील गाढ प्रेम आहे. देवाचे वैभव, चांगुलपणा आणि प्रताप पाहून तुमचे मन इतके विस्मयाने व आदराने भरून जाते की देवाला संतुष्ट करण्याची आणि आपल्या जीवनाने त्याचा मोठा गौरव करण्याची इच्छा तुमच्यात जागी होते. अशा रीतीने हे ‘भय’ तुम्हाला अगदी लहानात लहान पापही टाळण्याची प्रेरणा देते. कारण देवावर प्रेम असल्यामुळे तुम्हाला केवळ त्याचे मन दुखावणे टाळायचे नसते, तर शक्य तितका त्याचा सन्मानही करायचा असतो.
पवित्र शास्त्रातील वरील उतारा वाचून निदान एवढे तरी भय आपल्या मनात निर्माण व्हावे की ‘जीवनाकडे नेणाऱ्या मार्गाच्या’ द्वारातून आपण प्रवेश केला नाही तर काय होईल. येशूची शिकवण तिच्या सरळ अर्थाने समजून घेणे उपयुक्त ठरेल. येशूचे म्हणणे असे आहे की या जीवनात ‘रुंद’ द्वारातून आत जाणे आणि ‘प्रशस्त’ मार्गाने चालणे अगदी सोपे आहे. दुसऱ्या शब्दांत, पापमय जीवन स्वीकारून ‘नाशाकडे’ वाटचाल करणे फारच सोपे आहे. येशू पुढे सांगतो की या रुंद द्वारातून जाऊन या प्रशस्त मार्गाने चालणारे ‘पुष्कळ’ आहेत. ही गोष्ट लक्षात घेऊन आपण दररोज प्रामाणिकपणे आत्मपरीक्षण केले पाहिजे. या प्रशस्त मार्गाने चालणे इतके सोपे असेल, तर नकळत आपणही त्या मार्गाला लागू शकतो, हे आपण प्रामाणिकपणे मान्य केले पाहिजे.
येशूच्या म्हणण्यानुसार, ‘अरुंद द्वार’ आणि ‘संकुचित’ मार्ग ‘मोजक्याच’ लोकांना सापडतात आणि तेच त्या मार्गाने चालतात. ही गोष्टही आपण लक्षात घेतली पाहिजे आणि गांभीर्याने स्वीकारली पाहिजे. हे खरे नसते, तर येशूने असे सांगितले नसते. म्हणून, परमेश्वराच्या भयाचे वरदान तुमच्या जीवनात जिवंत असेल आणि तुम्ही खरोखर देवाचे पुत्र किंवा कन्या असाल, तर पावित्र्याकडे नेणारी ही अरुंद वाट ज्यांना सापडते, त्या ‘मोजक्या’ लोकांपैकी एक होण्यासाठी तुम्ही दररोज झटाल. आणि सर्वांत उत्तम म्हणजे, देवावरील प्रेमापोटी आणि शक्य तितका त्याचा गौरव करण्याच्या इच्छेने तुम्ही हे कराल.
आज आपल्या प्रभूच्या या आव्हानात्मक शिकवणीवर मनन करा. त्याच्या वचनावर विश्वास ठेवा आणि या शिकवणीच्या प्रकाशात आपल्या जीवनाचे परीक्षण करा. या अरुंद द्वारातून प्रवेश करण्यास सुरुवात केलेल्या मोजक्या लोकांपैकी आपण एक आहोत, याची खात्री करण्यासाठी तुम्ही आपल्या जीवनात काय करत आहात? देवावरील तुमच्या प्रेमामुळे त्याच्या महानतेविषयी तुमचे मन इतके विस्मयाने आणि आदराने भरते का, की केवळ त्याला संतुष्ट करणे नव्हे, तर आपल्या कृतींनी त्याचा पूर्णपणे गौरव करणे ही तुमच्या अंतःकरणातील सर्वांत खोल इच्छा बनते? अरुंद द्वारातून प्रवेश करून संकुचित मार्गाने चालण्यासाठी झटा आणि मागे फिरू नका. यासाठी खूप दृढनिश्चय, त्याग आणि प्रेम लागते; पण या वाटेच्या शेवटी जे ध्येय गाठायचे आहे, त्यासाठी हे सारे करणे मोलाचे आहे.
हे माझ्या परमतेजस्वी प्रभू, सर्व गौरव, सन्मान आणि स्तुतीस तू आणि तूच पात्र आहेस. माझ्या जीवनातील प्रत्येक कृतीतून तुझा गौरव होवो आणि तुझ्याशी असलेल्या माझ्या नात्याला हानी पोहोचवणारी प्रत्येक गोष्ट मी टाळू दे. हे प्रिय प्रभू, माझे तुझ्यावर प्रेम आहे. पूर्ण हृदयाने तुझ्यावर प्रेम करण्यास आणि तुझा गौरव करण्यास मला साहाय्य कर. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चांगले फळ—वाईट फळ
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा बुधवार
“लोक काटेरी झुडपांवरून द्राक्षे किंवा काटेरी तणांवरून अंजीर तोडतात का? त्याचप्रमाणे, प्रत्येक चांगल्या झाडाला चांगले फळ येते, आणि कुजलेल्या झाडाला वाईट फळ येते.” मत्तय 7:16–17
“म्हणून त्यांच्या फळांवरून तुम्ही त्यांना ओळखाल.” आजच्या शुभवर्तमानातील उतारा या शब्दांनी संपतो. आपल्या स्वतःच्या जीवनात आणि इतरांच्या जीवनात देव कसे कार्य करतो हे ओळखण्याचा एक अतिशय व्यावहारिक मार्ग या उताऱ्यात आपल्याला मिळतो.
तुम्ही स्वतःच्या जीवनाकडे पाहता तेव्हा, देवाच्या राज्याच्या उभारणीसाठी तुमच्या जीवनात कोणती चांगली फळे आली आहेत, असे तुम्हाला दिसते? काहींना असे वाटेल की त्यांच्या जीवनात बरी किंवा वाईट, फारशी फळे आली नाहीत, किंबहुना काहीच फळे आली नाहीत. अशी आत्मसंतुष्ट वृत्ती हेच मुळात एक वाईट फळ आहे. इतर काहींना आपल्या जीवनात भरपूर फळे आलेली दिसतील आणि त्यांचे या जगात अनेक परिणामही दिसतील. त्यांच्या कृतींचा अनेकांच्या जीवनावर प्रभाव पडतो आणि सार्वजनिक जीवनातील त्यांच्या कृतींमुळे खरोखर फरक पडतो. कधी चांगला… तर कधी वाईट.
आपल्या जगात देवाचे कार्य ओळखताना सर्वप्रथम आपण अतिशय वस्तुनिष्ठपणे विचार केला पाहिजे. दुष्ट सैतान नेहमीच कपटी असतो आणि स्वतःचे वाईट फळ चांगले असल्याचे वारंवार भासवतो. उदाहरणार्थ, गर्भपाताला कायदेशीर मान्यता देण्याची बाब जगातील अनेक जण ‘निवडीचा हक्क’ किंवा ‘आरोग्यसेवा’ म्हणून मांडतात. पण गर्भातील कोणत्याही बालकाचा जीव जाणूनबुजून घेणे हे ‘कुजलेल्या झाडाचे’ ‘वाईट फळ’ आहे, हे स्पष्ट आहे. इतकेच नव्हे, तर अनेक तथाकथित ‘मानवतावादी गट’ किंवा अतिशय धनाढ्य ‘परोपकारी’ आपले काम ‘चांगले फळ’ म्हणून दाखवतात, प्रत्यक्षात मात्र ते मुळीच चांगले नसते. याउलट, अनेक जण गर्भधारणेच्या क्षणापासून नैसर्गिक मृत्यूपर्यंत मानवी जीवनाचा अधिक आदर केला जावा म्हणून कष्ट घेतात, किंवा देवाने जशी विवाहाची रचना केली आहे तसे त्याचे पावित्र्य जपण्यासाठी झटतात, किंवा देवाच्या इच्छेनुसार त्याची उपासना करण्याचे स्वातंत्र्य वाढावे म्हणून काम करतात. पण धर्मनिरपेक्ष जग त्यांच्यावर पूर्वग्रहदूषित, संकुचित विचारांचे, भीती पसरवणारे आणि अगदी द्वेषपूर्ण असल्याचाही शिक्का मारते. पण मोठा त्याग करून केलेल्या त्यांच्या कार्याला देवाच्या राज्यासाठी खरोखरच चांगले फळ येते.
तुमच्या स्वतःच्या जीवनाचे काय? तुम्ही तुमच्या कृतींचे आणि त्यांतून मिळणाऱ्या फळांचे परीक्षण करता, तेव्हा स्वतःला विचारा: या फळांचे मूळ कशात आहे? करुणेच्या खोट्या भावनेत, प्रेमाच्या चुकीच्या कल्पनेत आणि सत्याच्या बाजूने उभे राहिल्याबद्दल टीका होईल या भीतीत ते आहे का? की देवावरील गाढ प्रेमात, देवाने आपल्याला प्रकट केलेल्या सत्याच्या जाणिवेत आणि शुद्ध सुवार्तेच्या धैर्यपूर्ण घोषणेत ते आहे?
स्वर्गीय पित्याच्या हृदयातून आलेल्या चांगल्या फळांत आपल्या श्रद्धेतील सत्ये नेहमीच प्रतिबिंबित होतात. करुणेची खोटी भावना, खोटे आरोप, छळ आणि अशा इतर गोष्टी आपल्या जगातील कुजलेल्या झाडांतूनच येतात. देवाकडून येणारी चांगली फळे देणारी चांगली झाडे होण्यासाठी आपण मनापासून प्रयत्न केले पाहिजेत. आपल्या सभोवती असलेल्या वाईटाला तोंड देत जे योग्य आहे ते करण्याचा अढळ निश्चय त्यासाठी आवश्यक आहे.
येशूने आपल्यासमोर ठेवलेल्या या प्रतिमांवर आज चिंतन करा. तुमच्या सभोवतालची चांगली आणि वाईट फळे तुम्हाला स्पष्टपणे दिसतात का? तुमच्या जीवनामुळे सैतानाच्या असत्याचा प्रसार होतो की देवाच्या सत्याचा आणि प्रेमाचा? तुमच्या जीवनात आणि आपल्या जगात दिसणाऱ्या फळांकडे निष्पक्षपणे पाहा आणि ती येशूच्या स्पष्ट व निःसंदिग्ध शिकवणीच्या कसोटीवर तपासा. चांगल्या फळांचा मनापासून शोध घ्या आणि त्यासाठी कितीही किंमत मोजावी लागली, तरी ती फळे यावीत म्हणून तुमच्या हातून होईल ते सर्व करा. असे केल्याने तुम्ही स्वतःच्या आत्म्याचे तारण तर करालच, पण स्वर्गातील चांगल्या फळांनी इतरांचेही पोषण करण्यास हातभार लावाल.
हे माझ्या सत्यस्वरूप प्रभू, आमच्या जगात काय चांगले आणि काय वाईट हे तू आणि तूच ठरवतोस. तुझ्या गौरवशाली राज्याच्या वाढीस पोषक ठरणारी चांगली फळे कोणती, हे तुझे सत्य उघड करते. मला धैर्य दे आणि माझ्या मनाला व अंतःकरणाला स्पष्ट दृष्टी दे, म्हणजे तू मला जे जे करण्यास बोलावतोस ते मी सदैव करत राहीन आणि तुझ्या राज्याची चांगली फळे ज्यांना त्यांची गरज आहे अशा सर्वांपर्यंत पोहोचवू शकेन. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
अधिकाराने दिलेला नवा नियम
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा गुरुवार
येशूचे हे बोलणे संपल्यावर, त्याची शिकवण ऐकून लोकसमुदाय थक्क झाला; कारण तो त्यांच्या शास्त्र्यांसारखा नव्हे, तर अधिकार असलेल्या व्यक्तीप्रमाणे त्यांना शिकवत होता. मत्तय 7:28–29
मत्तयच्या शुभवर्तमानातील 5–7 या अध्यायांत दिलेल्या गिरिप्रवचनाचा शेवट या ओळींनी होतो. त्या विस्तृत प्रवचनात येशू अनेक विषयांना स्पर्श करतो आणि श्रद्धेचे जीवन जगण्यासाठी आपल्याला जे काही जाणणे आवश्यक आहे, त्याचा सारांश देतो. त्याच्या प्रवचनाच्या या शेवटच्या ओळींतील “थक्क” आणि “अधिकार” हे शब्द विशेष लक्षवेधी आहेत. येशूची शिकवण ऐकून लोकसमुदाय का थक्क झाला? कारण त्याची शिकवण नवी होती आणि ती अशा नव्या अधिकारावर आधारलेली होती, ज्याचा अनुभव लोकांना यापूर्वी आला नव्हता.
पूर्वीच्या शिक्षकांकडून चालत आलेल्या परंपरांचे जे ज्ञान शास्त्र्यांना होते, त्यावर त्यांच्या शिकवण्याचा अधिकार आधारलेला होता. शास्त्री बराच काळ परिश्रमपूर्वक अभ्यास करत आणि मग जे शिकले ते लोकांपुढे मांडत. अशा प्रकारची धार्मिक शिकवण ऐकण्याची लोकांना सवय होती.
पण येशू लोकांमध्ये आला तेव्हा त्याने लोकसमुदायाला थक्क केले, कारण तो अशा नव्या अधिकाराने बोलत होता, जो त्यांनी यापूर्वी पाहिला नव्हता. येशूचा अधिकार खुद्द त्याच्यातून येत होता. त्याच्या आधीच्या शिक्षकांकडून त्याने जे शिकून घेतले होते किंवा जो अभ्यास केला होता, त्यावर तो अधिकार आधारलेला नव्हता. उलट, तो बोलत होता तेव्हा तो कृपेचा नवा नियम केवळ सांगत नव्हता; तो स्वतःच त्या नियमाचा विधाता आणि उगम होता.
अधिकार म्हणजे काय, यावर थोडे चिंतन करा. उदाहरणार्थ, आपल्या आईवडिलांना आपल्यावर अधिकार आहे, हे मुलाला ठाऊक असते. कधी कधी हे त्याला आवडत नाही; पण घरचे नियम आपण ठरवत नाही, तर आईवडिलांनी घालून दिलेले नियम आपण पाळायचे असतात, हे त्याला समजते. किंवा नागरी प्रशासनातील नेत्यांच्या अधिकाराचा विचार करा. उदाहरणार्थ, कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना त्यांच्या पदामुळे अधिकार सोपवलेले असतात. त्यांना कायद्याचे सखोल ज्ञान असतेच, पण त्याची अंमलबजावणी करण्याचाही अधिकार त्यांना असतो, हे सर्वांना ठाऊक असते.
त्याचप्रमाणे, येशूने शिकवलेली नवी व गौरवशाली सत्ये त्याला केवळ माहीत होती, असे नाही. स्वर्गातील पित्याकडून ती शिकून घेऊन त्याने ती केवळ शब्दांत इतरांना सांगितली, असेही नाही. उलट, कृपेचा नवा नियम जाणणारा, ज्याच्यापासून तो नियम उद्भवला आणि तो नवा नियम प्रस्थापित करण्यासाठी व त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी पाठवलेला एकमेव असा तो स्वतःच होता. याच नात्याने त्याने शिकवले.
आज आपल्या प्रभूने शिकवलेल्या कृपेच्या आणि दयेच्या नव्या नियमावर चिंतन करा. विशेषतः विस्तृत गिरिप्रवचनात तो जसा मांडला आहे, त्याकडे लक्ष द्या. ते शब्द वाचणे म्हणजे केवळ त्यांचा अभ्यास करणे आणि ते शिकून घेणे नव्हे. ते शब्द स्वतःच जिवंत आहेत; ते देवाचे वचन आहे. ते वाचताना, येशूच्या काळातील लोकसमुदायाने अनुभवलेला तोच अधिकार आज आपल्यासमोर प्रत्यक्ष उभा राहतो. येशूने शिकवलेले सर्व काही तेव्हाही नवे, सखोल, गहन, जीवन बदलणारे आणि जिवंत होते, आणि आजही तसेच आहे. हा नवा नियम शिकवतानाच, तो संपूर्ण जगात लागू करण्याचा आपला दैवी अधिकारही येशू प्रस्थापित करतो. ही सुवार्ता आहे, कारण त्याचा नवा नियम लादलेले ओझे नाही; तो स्वातंत्र्याचा आणि नवजीवनाचा एकमेव स्रोत आहे. आपल्या प्रभूच्या या नव्या नियमावर चिंतन करा आणि त्याचा अधिकार अधिक पूर्णपणे स्वीकारून जगता यावे म्हणून प्रार्थना करा.
हे माझ्या गौरवशाली नियमदात्या, तू अधिकाराने शिकवलेस. आजही जेव्हा तुझे पवित्र वचन वाचले जाते आणि जाहीर केले जाते, तेव्हा तू प्रेमाचा आणि दयेचा तुझा नवा, गौरवशाली अधिकार वापरत राहतोस. तुझे ऐकण्यास आणि तुझ्या अधिकारापुढे सदैव नम्रपणे स्वतःला सोपवण्यास मला मदत कर, म्हणजे तुझ्या कृपेच्या नव्या नियमाप्रमाणे माझे जीवन घडेल. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
वंदन, आदरभाव आणि सन्मान
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा शुक्रवार
येशू डोंगरावरून खाली उतरला, तेव्हा लोकांचे मोठे जमाव त्याच्यामागे गेले. मग एक कुष्ठरोगी त्याच्याजवळ आला, त्याने त्याला वंदन केले आणि म्हटले, “प्रभू, तुझी इच्छा असेल तर तू मला शुद्ध करू शकतोस.” मत्तय 8:1–2
एखाद्याला वंदन करणे म्हणजे त्या व्यक्तीविषयीचा आदरभाव आणि सन्मान सर्वांसमोर व्यक्त करणे. या कुष्ठरोग्याने येशूच्या बाबतीत हेच केले. त्याने “त्याला वंदन केले.” पण तो तेवढ्यावर थांबला नाही. येशूची इच्छा असेल, तर तो आपल्याला बरे करू शकतो, असा आपला दृढ विश्वासही त्याने व्यक्त केला. आणि येशूची तशी इच्छा होती. येशूने हात पुढे करून त्या कुष्ठरोग्याला स्पर्श केला आणि म्हटले, “माझी इच्छा आहे. शुद्ध हो.” आणि तो कुष्ठरोगी शुद्ध झाला.
या उताऱ्यात सर्वप्रथम लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे येशूने त्या कुष्ठरोग्याला “स्पर्श केला.” असे करण्यास मनाई होती, कारण कुष्ठरोग्यांना अशुद्ध मानले जाई आणि त्यांना स्पर्श केल्याने रोग पसरू शकत असे. पण येशूने हा संकेत मोडून त्या माणसाला स्पर्श केला आणि त्याच्यात उपजत असलेल्या प्रतिष्ठेची त्याला जाणीव करून दिली.
कोणी कोणाचा अधिक सन्मान केला, या प्रश्नाचा विचार करणे उद्बोधक आहे. कुष्ठरोग्याने केलेले वंदन ही सन्मानाची अधिक मोठी कृती होती का? की त्याला स्पर्श करून शुद्ध करण्याची येशूची कृती अधिक मोठी होती? या दोन कृतींची तुलना करणे आवश्यक नसले, तरी येशूनेही त्या अशुद्ध मानल्या गेलेल्या कुष्ठरोग्याचा एका प्रकारे सन्मान केला, या अर्थपूर्ण गोष्टीवर चिंतन करणे उपयुक्त ठरेल.
वर म्हटल्याप्रमाणे, एखाद्याला वंदन करणे म्हणजे त्या व्यक्तीविषयीचा आदरभाव आणि सन्मान सर्वांसमोर व्यक्त करणे. येशूने नेमके हेच केले, यात शंका नाही. येशूने त्या कुष्ठरोग्याला स्पर्श करून आणि बरे करून त्याचा सन्मान केलाच, पण या कृतीतून त्या माणसाविषयीचे आपले प्रेम आणि आदरही सर्वांसमोर व्यक्त केला.
अर्थात, देवाला आपण अर्पण करतो ते वंदन अनन्य आहे: ती आराधना आहे. आपण त्याच्यासमोर नतमस्तक होऊन, त्याच्यावर पूर्ण विश्वास ठेवत आपले संपूर्ण जीवन त्याला समर्पित केले पाहिजे. आपण देव म्हणून त्याचा सन्मान केला पाहिजे आणि त्याच्यावरील आपले प्रेम त्याला साजेशा रीतीने व्यक्त केले पाहिजे. पण या चमत्कारातून येशूने आपले सर्वसामर्थ्य दाखवले, एवढेच नव्हे; इतरांशी कसे वागावे याचा आदर्शही त्याने आपल्यासमोर ठेवला. प्रत्येक व्यक्ती देवाच्या प्रतिमेत आणि त्याच्या सदृश निर्माण झाली आहे. म्हणून प्रत्येक व्यक्ती आपल्या परम आदरास पात्र आहे, आणि तो आदर सर्वांसमोर व्यक्त केला जाणेही तिच्या हक्काचे आहे. इतरांचा आदर आणि सन्मान करण्याचा आणि तो सर्वांना दिसेल अशा रीतीने व्यक्त करण्याचा आपण सतत प्रयत्न केला पाहिजे. ज्या व्यक्तीचा आपण आदर करावा असे आपल्याला आवाहन केले जाते, तिला इतर लोक “अशुद्ध” समजतात तेव्हा हे विशेष कठीण होते. जग ज्यांना अशुद्ध आणि अपात्र मानते अशा अनेक प्रकारच्या लोकांचे प्रतीक म्हणजे हा कुष्ठरोगी. गुन्हेगार, गरीब, संभ्रमात असलेले लोक, पापी, बेघर, राजकीय विरोधक आणि जगातील इतर प्रत्येक व्यक्ती आपल्या परम आदरास आणि सन्मानास पात्र आहे. असा आदर दाखवणे म्हणजे त्यांच्या पापाचे समर्थन करणे नव्हे; उलट, वरवर दिसणाऱ्या गोष्टींपलीकडे जाऊन त्यांच्या अंगभूत प्रतिष्ठेकडे पाहणे होय.
या कुष्ठरोग्याने येशूला केलेल्या वंदनावर आज चिंतन करा. मग त्या कुष्ठरोग्याची अंगभूत प्रतिष्ठा सर्वांसमोर मान्य करून येशूने त्याचा जो सन्मान केला, त्यावरही चिंतन करा. हा कुष्ठरोगी तुमच्या जीवनातील कोणाची आठवण करून देतो? आपल्या जीवनस्थितीमुळे, आपण करत असलेल्या पापामुळे किंवा समाजाने लावलेल्या कलंकामुळे कोणाला “अशुद्ध” मानले जाते? सर्वांना दिसेल अशा रीतीने प्रेमाने आणि आदराने कोणाजवळ जाऊन त्याला स्पर्श करण्यास देव तुम्हाला बोलावत आहे? तुमच्या जीवनातील अशा व्यक्तीचा शोध घ्या आणि आपल्या प्रभूने दाखवलेल्या सन्मानाच्या या पवित्र कृतीचे अनुकरण करण्यास घाबरू नका.
हे माझ्या पवित्र प्रभू, तू सर्व आराधनेस, गौरवास आणि वंदनास पात्र आहेस. आमची उपासना केवळ तुलाच अर्पण करणे योग्य आहे. माझ्या भोवतालच्या लोकांच्या जीवनात दडलेली तुझी उपस्थिती मला सतत ओळखता येऊ दे. विशेषतः, आजच्या काळातील कुष्ठरोग्यांमध्ये तुला पाहण्यास मला मदत कर. त्यांच्याविषयीचे माझे प्रेम आणि आदर तुझ्यावरच्या माझ्या प्रेमातून उमलू दे, आणि त्यांतून तू सर्वांसाठी केलेल्या प्रेमकृतीचे मला अनुकरण करता येऊ दे. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
कृपेचा स्पर्श
सामान्य काळातील बाराव्या आठवड्याचा शनिवार
येशू पेत्राच्या घरी गेला. तेथे पेत्राची सासू तापाने अंथरुणाला खिळलेली त्याने पाहिली. येशूने तिच्या हाताला स्पर्श केला, तेव्हा तिचा ताप उतरला. ती उठली आणि त्याची सेवा करू लागली. मत्तय 8:14–15
आपल्या जीवनात देव जे कार्य करतो, त्याला आपण योग्य प्रतिसाद कसा द्यावा? वरील उताऱ्यात पेत्राच्या सासूच्या उदाहरणातून आपल्याला या प्रश्नाचे उत्तर मिळते. येशू आजाऱ्यांना बरे करण्याचे कार्य सातत्याने करत होता, हे लक्षात घ्यायला हवे. पेत्राच्या घरी येण्यापूर्वीच येशूने एका शताधिपतीच्या सेवकाला बरे केले होते. तो शताधिपती येशूकडे आला आणि म्हणाला की, येशूने आपल्या घरात यावे इतकीही आपली पात्रता नाही. येशूने त्याचा विश्वास पाहिला आणि दुरूनच त्याच्या सेवकाला बरे केले. येशू पेत्राच्या घरी पोहोचल्यावर अनेकांनी भूतबाधा झालेल्या लोकांना त्याच्याकडे आणले, आणि त्याने त्या सर्वांना बरे केले, असे आपल्याला सांगितले आहे. पण त्या सेवकाला बरे केल्यानंतर आणि त्या अनेक लोकांना बरे करण्याआधी येशूने आणखी एका व्यक्तीला बरे केले. त्या व्यक्तीने दिलेला प्रतिसाद आपल्यासमोर एक सुंदर आदर्श ठेवतो.
पेत्राची सासू तापाने आजारी होती आणि अंथरुणाला खिळली होती. तिचा आजार नेमका किती गंभीर होता, हे स्पष्ट नाही; पण तिला अंथरुणावर पडून राहावे लागत होते, हे मात्र खरे. सर्वप्रथम हे लक्षात घ्या की तिला बरे करण्याची विनंतीही कोणी येशूला केली नव्हती. उलट, त्याने तिला आजारी अवस्थेत अंथरुणावर पडलेले “पाहिले.” तो स्वतःहून तिच्याजवळ गेला, त्याने “तिच्या हाताला स्पर्श केला,” आणि ती बरी झाली.
येशूने तिला बरे केल्याचे वर्णन करणाऱ्या त्याच वाक्यात आपल्याला सांगितले आहे की, “ती उठली आणि त्याची सेवा करू लागली.” प्रथम लक्ष द्या: “ती उठली.” कृपेचा स्पर्श झाल्यावर आपण काय करायला हवे, याचे हे प्रतीक आहे. देवाची कृपा आपल्याला मिळते, तेव्हा तिने आपल्याला उठण्याचे बळ दिले पाहिजे. आपण आपल्या पापांची कबुली देतो आणि क्षमा प्राप्त करतो, विशेषतः समेटाच्या संस्कारात, तेव्हा आपण पापातून उठतो. देव जेव्हा जेव्हा आपल्या जीवनात येऊन आपल्याला दिशा, स्पष्टता आणि आशा देतो, तेव्हा तेव्हा आपण उठतो. उठणे म्हणजे पाप आणि संभ्रम यांमुळे आलेले ओझे दूर सारण्याचे बळ मिळणे. नव्या बळाने आणि देवाच्या इच्छेप्रमाणे वागण्याच्या दृढ निश्चयाने आपण उठतो.
ती स्त्री उठली आणि तिने येशूची “सेवा केली.” कृपेचा स्पर्श झाल्यावर आपण उठतो, ते यासाठीच. पुन्हा पापाकडे वळावे, स्वतःचे बेत साधावेत किंवा स्वतःच्या इच्छेप्रमाणे वागावे म्हणून देव आपल्याला कृपा देत नाही. आपल्या प्रभूची सेवा करण्यासाठी आणि त्याची पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यासाठी आपण उठतो. एका अर्थाने, आपल्या जीवनातील येशूचे कार्य आपल्यावर एक पवित्र ओझे ठेवते. पण हे ओझे हलके आहे. आपल्या प्रभूची सेवा करणे आणि स्वतःला त्याला अर्पण करणे, त्याच्याकडे व त्याच्या पवित्र इच्छेकडे लक्ष देणे, आणि तो आपल्याला जे काही करण्यास बोलावतो ते करणे, हे आपले कर्तव्य आहे.
आज शुभवर्तमानातील या तीन कृतींवर मनन करा. प्रार्थनेत येशू तुमच्याजवळ येत आहे आणि तुम्हाला स्पर्श करत आहे, असे पाहा. तुम्ही त्याला प्रार्थना करता म्हणूनच तो तुमच्याकडे येतो असे नाही; तुम्ही प्रतिसाद द्याल, हे पाहून तो स्वतःहूनही येतो, हे जाणून घ्या. मग तुम्ही कसा प्रतिसाद द्याल, याचा विचार करा. जे तुम्हाला खचवून ठेवते, त्यातून उठा. तुम्ही वाहत असलेल्या ओझ्यांतून देवाच्या कृपेला तुम्हाला मुक्त करू द्या. तो तुम्हाला ही कृपा देतो तेव्हा त्याची सेवा करण्याचा आणि केवळ त्याचीच इच्छा पूर्ण करण्याचा निश्चय करा. आपल्या प्रभूची सेवा करण्यासाठीच आपल्याला घडवले आहे. ती सेवा करत राहिल्याने त्याच्या प्रेमळ स्पर्शातून त्याची कृपा आपल्याला सतत मिळत राहील.
हे माझ्या दयाळू येशू, तू सतत माझ्याकडे येतोस; हात पुढे करून तुझ्या कृपेने मला स्पर्श करण्यासाठी तू माझ्या जवळ येतोस. मला दररोज बरे करावे आणि बळ द्यावे अशी तुझी इच्छा आहे. तू मला जे काही देऊ इच्छितोस ते मन मोकळे करून स्वीकारण्यास मला मदत कर आणि जे काही मला खचवून ठेवते त्या सर्वांतून मला मुक्त कर. तुझ्या सेवेसाठी आणि तुझी पवित्र इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मला उठून उभे राहू दे, म्हणजे माझ्याद्वारे तुझे राज्य अधिक परिपूर्णपणे उभे राहील. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
चारही खंड मऊ मुखपृष्ठाच्या छापील पुस्तकांच्या & ई-पुस्तकांच्या स्वरूपात उपलब्ध आहेत!
अॅमेझॉन – गूगल प्ले – आयट्यून्स – बार्न्स अँड नोबल

