मराठी

परिचय

असिसीचे संत फ्रान्सिस हे कॅथलिक चर्चमधील कदाचित सर्वांत परिचित आणि लाडके संत आहेत. प्राण्यांवर आणि निसर्गावर प्रेम करणारे संत अशी त्यांची ओळख असल्यामुळे अनेक जण त्यांच्याकडे आकर्षित होतात. पण जगाच्या इतिहासातील महान संतांपैकी एक होण्यामागे एक साधे कारण होते: ते परमश्रेष्ठ देवाचे खरे सेवक होते.

असिसीचा फ्रान्सिस बहुधा 1181 साली इटलीतील असिसी या छोट्या नगरात जन्मला. हे नगर रोमच्या उत्तरेला सुमारे 100 मैलांवर आहे. तो व्यापारी कुटुंबात जन्मला होता; त्याचे वडील उत्तम दर्जाच्या रेशमाचे व्यापारी होते. लहानपणी फ्रान्सिस खूप उत्साही होता आणि मित्रांमध्ये अनेकदा सगळ्यांचे लक्ष त्याच्याकडे असे. किशोरवयात त्याला मेजवान्यांची आणि गाण्याची आवड होती आणि सांसारिक सुखांकडे त्याचा बराच ओढा होता.

फ्रान्सिसने आपल्याबरोबर घरच्या व्यवसायात काम करावे, अशी त्याच्या वडिलांची इच्छा होती. फ्रान्सिस काम करू लागला, पण त्यात त्याला फारसा रस नव्हता. कामापेक्षा मित्रांसोबत वेळ घालवण्यात आणि मौजमजा करण्यात त्याला कितीतरी जास्त रस होता. त्यामुळे घरात वारंवार तणाव निर्माण होत असे.

तरुणपणी फ्रान्सिस मोठी कामगिरी करण्याची स्वप्ने पाहत असे. पण त्याच्या स्वप्नांतली ती “मोठी कामगिरी” देवाचा गौरव करण्यापेक्षा लौकिक मानसन्मान मिळवण्याशी अधिक संबंधित होती. एक नामांकित शूरवीर बनणे ही त्याच्या सर्वांत मोठ्या इच्छांपैकी एक होती. तो शूरवीर झाला तर समाजात आपली प्रतिष्ठा वाढेल, असे त्याच्या कुटुंबालाही वाटत होते.

1202 च्या सुमारास नामांकित शूरवीर होण्याचे फ्रान्सिसचे स्वप्न साकार होण्याची चिन्हे दिसू लागली. त्याला उत्तम चिलखत, तलवार आणि घोडा देऊन शेजारच्या पेरूजिया नगराविरुद्ध लढायला पाठवण्यात आले. त्या लढाईत यश मिळाले असते, तर पुढे पोपच्या सैन्यात धर्मयुद्धात सहभागी होण्याची त्याची तयारी झाली असती आणि त्याला शूरवीराचा मान मिळण्याची आशा होती. पण पेरूजियाची लढाई फार काळ चालली नाही. लढाईच्या शेवटी फ्रान्सिस पकडला गेला आणि त्याला तुरुंगात टाकण्यात आले. वडील खंडणी भरून आपली सुटका करतील, याची वर्षभर वाट पाहताना इतर कैद्यांप्रमाणेच फ्रान्सिसलाही खूप हाल सोसावे लागले.

सुटकेनंतर फ्रान्सिस अनेक महिने गंभीर आजाराने त्रस्त होता. तुरुंगवास आणि आजार या दोन्हींचा त्याच्यावर खोल परिणाम झाला आणि तो आपल्या आयुष्याचा नव्याने विचार करू लागला. तरीही 1205 साली तो ब्रिएनच्या काउंटच्या सैन्यातून आणखी एका लढाईला निघाला. याही वेळी त्याच्याकडे घोडा, तलवार आणि उत्तम चिलखत होते. पण तो तिथे पोहोचण्यापूर्वीच त्याला एक दर्शन झाले, ज्यामुळे त्याचे आयुष्य बदलून गेले. त्या दर्शनात त्याला एक आवाज ऐकू आला, “तुझ्यासाठी कोण अधिक करू शकतो? धनी की सेवक? श्रीमंत माणूस की गरीब माणूस?” फ्रान्सिसने लगेच उत्तर दिले, “श्रीमंत धनी!” मग त्या आवाजाने विचारले, “तर मग तू सेवकासाठी प्रभूला आणि एका गरीब मर्त्य माणसासाठी अनंत संपत्तीच्या देवाला का सोडतोस?” हे दर्शन होताच फ्रान्सिस माघारी वळला आणि देवाची इच्छा जाणून घेण्यासाठी असिसीला परतला.

पुढचे वर्षभर फ्रान्सिस आणि त्याच्या वडिलांमध्ये वारंवार मतभेद होत राहिले. आपल्या जीवनाबद्दल देवाची काय इच्छा आहे, हे जाणून घेण्यासाठी फ्रान्सिस प्रार्थना करू लागला. पण त्याने शूरवीर व्हावे किंवा घरच्या व्यवसायात काम करावे, असा त्याच्या वडिलांचा आग्रह कायम होता. त्या वर्षात गरिबांबद्दलचे फ्रान्सिसचे प्रेम वाढू लागले. जवळच्या एका रुग्णालयात त्याने कुष्ठरुग्णांचीही सेवा केली. एके दिवशी मोडकळीस आलेल्या सान दामियानो चर्चमध्ये प्रार्थना करताना त्याला स्वर्गातून एक आवाज ऐकू आला, “जा, माझ्या घराची दुरुस्ती कर. तू पाहतोसच की ते अगदी कोसळण्याच्या बेतात आहे.” त्यानंतर त्याने त्या चर्चच्या इमारतीची दुरुस्ती सुरू केली. तो एकांतात राहू लागला आणि सतत प्रार्थना करू लागला.

1206 साली फ्रान्सिस पंचवीस वर्षांचा असताना त्याचे आणि त्याच्या वडिलांचे मतभेद टोकाला पोहोचले. असिसीच्या बिशपांच्या उपस्थितीत पिता-पुत्राने औपचारिकरीत्या आपले संबंध तोडले. फ्रान्सिसने आपल्या वारसाहक्काचा त्याग केला आणि यापुढे केवळ देवालाच आपला पिता मानले. पुढील तीन वर्षांत त्याने गरिबी, प्रार्थना आणि देवाची सेवा यांना वाहिलेले नवे जीवन जगण्यास सुरुवात केली.

सुरुवातीला नगरातल्या बहुतेक लोकांना वाटले की फ्रान्सिसचे डोके फिरले आहे, आणि त्यांनी त्याची थट्टा केली. पण काळ जसा पुढे गेला, तसे काही जण त्याचे अनुयायी झाले. फ्रान्सिस आणि त्याचे अनुयायी प्रार्थना करण्यात, देवाची वाणी ऐकण्यात, गरीब आणि कुष्ठरुग्णांची सेवा करण्यात आणि वापरात नसलेल्या चर्चच्या इमारतींची स्वतःच्या हातांनी दुरुस्ती करण्यात बराच वेळ घालवत असत.

1209 सालापर्यंत फ्रान्सिस आणि त्याचे अनुयायी मिळून बारा जण झाले होते. आपल्या सामूहिक जीवनासाठी नवी नियमावली लिहिण्याचे त्यांनी ठरवले आणि तिला पोपची मान्यता मिळवण्यासाठी ते रोमला तीर्थयात्रेला गेले. पोपने त्यांच्या नियमावलीला तोंडी मान्यता दिल्यावर फ्रान्सिस आणि त्याचे सहकारी असिसीला परतले आणि पोर्त्सिउंकुला नावाच्या एका छोट्या चर्चमध्ये राहू लागले. तिथून बंधू फ्रान्सिस आणि त्याच्या फ्रायर्स मायनर या धर्मबंधूंनी प्रार्थना आणि सुवार्तेच्या प्रचाराला वाहिलेल्या जीवनाची सुरुवात केली. आता चर्चच्या इमारती पुन्हा उभारण्याऐवजी ते देवाची ख्रिस्तसभा, म्हणजे ख्रिस्ताचे आध्यात्मिक शरीर, पुन्हा उभारू लागले.

पुढच्या दहा वर्षांत फ्रायर्स मायनर या धर्मसंघातील बंधूंची संख्या अवघ्या बारावरून सुमारे पाच हजारांपर्यंत वाढली. युरोपभर ठिकठिकाणी ते राहू लागले आणि अनेकांच्या जीवनावर त्यांचा खोल प्रभाव पडू लागला. फ्रान्सिसने सुवार्तेचा प्रचार चालू ठेवला आणि त्याच्यामार्फत असंख्य चमत्कारही घडले. 1223 साली पोपने फ्रायर्स मायनरच्या अंतिम आणि अधिकृत नियमावलीला लेखी मान्यता दिली. त्यानंतर फ्रान्सिसच्या आयुष्याची शेवटची काही वर्षे सुरू झाली.

1224 साली, चाळीस दिवसांच्या आध्यात्मिक साधनेदरम्यान, फ्रान्सिसला ख्रिस्ताच्या जखमांचे वरदान लाभले. ख्रिस्ताच्या त्या जखमा त्याच्या हातांवर, पायांवर आणि कुशीत दिसू लागल्या. आयुष्याच्या त्या शेवटच्या दोन वर्षांत अनेक आजारांमुळे आणि दृष्टी गमावल्यामुळे त्याला खूप यातना सोसाव्या लागल्या.

अनेक आजारांवर त्यांना इलाज सापडला नाही. 4 ऑक्टोबर 1226 रोजी असिसीतील पोर्त्सिउंकुला येथे, त्यांच्या धर्मबंधूंच्या सान्निध्यात संत फ्रान्सिस यांचे निधन झाले. याच ठिकाणी ‘लघुबंधू’ म्हणून त्यांच्या जीवनाची सुरुवात झाली होती. अवघ्या दोन वर्षांनंतर पोप ग्रेगरी नववे यांनी त्यांना संत म्हणून घोषित केले. त्यांच्या जीवनाचा प्रभाव पुढेही वाढत राहिला.

संत फ्रान्सिस यांच्या जीवनातील विविध प्रसंग अशा प्रकारे मांडणे की त्यांतून मिळणारी शिकवण वाचकांना आपल्या जीवनात आचरणात आणता येईल, हा या पुस्तकाचा उद्देश आहे. संत फ्रान्सिस हे निःसंशयपणे आजवर होऊन गेलेल्या सर्वश्रेष्ठ संतांपैकी एक होते. त्यांनी ही थोरवी ज्या मार्गाने प्राप्त केली, तो मार्ग अभ्यासण्यास आणि अनुसरण्यासारखा आहे.

हे पुस्तक घाई न करता, प्रार्थनापूर्वक वाचणे उत्तम. एका वेळी एकच धडा आणि त्यासोबतचे चिंतन व प्रार्थना घ्या. धड्यावर मनन करा आणि त्यातील शिकवण स्वतःच्या जीवनात आचरणात आणण्यासाठी चिंतन व प्रार्थनेची मदत घ्या.

संत फ्रान्सिस यांनी गाठलेली पावित्र्याची उंची आपल्यालाही कधी गाठता येईल, अशी कल्पना करणे कठीण आहे. तरीही ते आपल्या सर्वांना शक्य आहे, हे लक्षात ठेवा. त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे देवाच्या हाती सोपवले आणि अविरत उत्साहाने त्याच्या इच्छेचा स्वीकार केला. त्यामुळे अगदी थोड्या काळात ते ख्रिस्ताशी एकरूप झाले आणि देवासाठी व त्याच्या चर्चसाठी त्यांनी मोठी कार्ये केली.

हे संत फ्रान्सिस, तुमच्या जीवनावर प्रार्थनापूर्वक चिंतन करायला सुरुवात करताना माझ्यासाठी प्रार्थना करा, अशी मी तुम्हाला विनंती करतो. ख्रिस्ताने माझे मन प्रबुद्ध करावे आणि त्याची सेवा करण्याच्या उत्कट इच्छेने माझी इच्छाशक्ती प्रज्वलित व्हावी, अशी प्रार्थना करा. तुमच्या आदर्शातून मला शिकता येवो आणि तुमच्या प्रार्थनांचा मला लाभ होवो. तुमच्या जीवनातून मिळणाऱ्या शिकवणीवरील माझे हे चिंतन मी तुमच्या भरवशाच्या मध्यस्थीकडे सोपवतो. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका