मराठी

प्रकरण तीन

अंतिम पाया

धडा तेरावा—वडिलांना सामोरे जाताना

बोध: फ्रान्सिसने आणलेले पैसे सान दामियानोच्या धर्मगुरूंनी स्वीकारले नाहीत, पण त्यांनी फ्रान्सिसला मात्र आपल्या चर्चमध्ये आश्रय दिला. तिथे राहून प्रार्थना करण्याची आणि स्वतःच्या हातांनी चर्चची इमारत पुन्हा बांधण्याची परवानगीही त्यांनी त्याला दिली.

काही काळाने फ्रान्सिस सान दामियानो येथे आहे हे त्याच्या वडिलांना कळले आणि ते संतापाने भरून गेले. फ्रान्सिसने कापड नेऊन विकले आणि ज्या घोड्यावर बसून तो गेला होता, तोही विकला, याचाच त्यांना सर्वांत जास्त राग आला. त्यांना ते पैसे परत हवे होते.

सुरुवातीला फ्रान्सिस इतका घाबरला की तो कित्येक आठवडे चर्चमधल्या एका गुप्त जागी लपून राहिला. जेवायलाही तो क्वचितच बाहेर पडत असे. पण त्या एकांतात तो प्रार्थनेत जागरूक राहिला आणि त्या भीतीवर मात करण्यासाठी देवाची कृपा सतत मागत राहिला. जसजसा काळ गेला, तसतशी त्याच्या मनात भीतीची जागा आनंद घेऊ लागला. तो या धन्यवचनावर सतत चिंतन करत असे: “नीतिमत्त्वासाठी ज्यांचा छळ होतो ते धन्य, कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे” (मत्तय 5:10).

अखेरीस आनंदाने फ्रान्सिसच्या मनातल्या वडिलांच्या भीतीवर मात केली. तो लपण्याच्या जागेतून बाहेर पडला आणि असिसी नगरात परतला. तोवर नगरवासीयांना फ्रान्सिसच्या मनपरिवर्तनाबद्दल कळले होते आणि त्यांनी त्याची थट्टा केली. काहींनी तर त्याच्यावर दगड आणि चिखल फेकला. फ्रान्सिसने त्यांच्याकडे दुर्लक्ष केले आणि मोठ्या आनंदाने तो पुढे चालत राहिला.

फ्रान्सिस नगरात आला आहे हे कळताच त्याचे वडील धावत त्याच्याकडे गेले. त्यांनी त्याची निर्दयपणे थट्टा केली, त्याला शिवीगाळ केली आणि त्याला पकडले. त्या काळी, वडिलांना आपल्या भरकटलेल्या मुलाला कैदेत ठेवण्याचा अधिकार होता, आणि त्यांनी नेमके तेच केले. त्यांनी फ्रान्सिसला साखळदंडांनी बांधून त्याच्या खोलीत कोंडले आणि त्याने स्वीकारलेला जीवनाचा नवा मार्ग सोडेपर्यंत त्याला बाहेर सोडण्यास नकार दिला.

चिंतन: फ्रान्सिसने पुन्हा एकदा आपल्या भीतीला तोंड दिले आणि ख्रिस्ताचा क्रूस स्वीकारण्यातून मिळणाऱ्या आनंदाने तिच्यावर मात केली. त्याला आपल्या वडिलांना सामोरे जायचे होते आणि देवाने दिलेल्या पाचारणाशी निष्ठावान राहायचे होते. भीतीपोटी लपून आणि एकाकी राहणे त्याला चालणार नव्हते.

जीवनात आपल्या मनातल्या काही भीतींना तोंड देताना आपल्याला अनेकदा तीव्र विरोध सहन करावा लागतो. पण आपण प्रार्थनेत टिकून राहिलो, तर त्या छळाला आपण श्रद्धेने आणि आनंदाने सामोरे जाऊ.

फ्रान्सिसने आपल्या वडिलांकडून होणारा हा छळ सहन करावा आणि या दुःखावर मात करावी, ही देवाची इच्छा होती. गौरव आणि सन्मान मिळवण्याचा संघर्ष आता त्याच्या अंतःकरणात चालला होता. क्रूसाशी निष्ठावान राहण्यातच त्याला गौरव आणि सन्मान मिळाला.

फ्रान्सिसने स्वीकारलेल्या या धन्यवचनावर आज चिंतन करा: “नीतिमत्त्वासाठी ज्यांचा छळ होतो ते धन्य, कारण स्वर्गाचे राज्य त्यांचे आहे” (मत्तय 5:10). ख्रिस्तासाठी तुम्ही कोणकोणत्या प्रसंगी उपहास सहन केला आहे? कोणकोणत्या प्रसंगी तुम्ही उपहासाला सामोरे जाणे टाळले आणि भीतीला आपल्या कृती ठरवू दिल्या? त्या धन्यवचनातील सत्यावर मनन करा आणि देवाच्या कृपेने संत फ्रान्सिस यांना जसे बळ दिले, तसे तुम्हालाही बळ देऊ द्या.

हे संत फ्रान्सिस, आपल्या वडिलांनी केलेल्या छळामुळे सुरुवातीला आपण भीतीने लपून राहिलात. अखेरीस कृपेने आणि प्रार्थनेने आपल्याला त्या भीतीतून मुक्त केले आणि कैद व दुर्वागणूक आनंदाने स्वीकारण्यास बळ दिले. शरीराने आपण साखळदंडांत होतात, पण अंतःकरणात आपण खरोखर मुक्त होतात. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, जेणेकरून मला सहन करावा लागणारा प्रत्येक छळ मला अंतःकरणाच्या स्वातंत्र्याकडे आणि देवावरच्या विश्वासाकडे घेऊन जाऊ शकेल. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा चौदावा—फ्रान्सिस निसटतात

बोध: मुलाला साखळदंडांनी बांधून कोंडल्यावर बरेच दिवस लोटले. मग फ्रान्सिसच्या वडिलांना व्यापाराच्या कामासाठी प्रवासाला जावे लागले. ते दूर असताना फ्रान्सिसच्या आईने त्याच्याशी एकांतात प्रेमाने बोलून त्याने जगण्याची नवी वाट सोडावी म्हणून त्याची समजूत घालण्याचा प्रयत्न केला. त्याचे मन वळवणे आपल्याला शक्य नाही, हे तिला लवकरच उमगले. आपले पतीही कधी माघार घेणार नाहीत, हे तिला ठाऊक होते. म्हणून तिने फ्रान्सिसला मुक्त केले आणि त्याला त्याच्या वाटेने जाऊ दिले.

वडिलांकडून झालेला छळ सहन केल्याने फ्रान्सिसला आता अंतःकरणात बळ मिळाले होते. प्रार्थनेचे आणि मनपरिवर्तनाचे जीवन पुढे चालू ठेवण्यासाठी आणि देवाच्या निर्देशानुसार ख्रिस्तसभेची पुनर्बांधणी करण्यासाठी तो सान दामियानोच्या चर्चमध्ये परतला.

फ्रान्सिसचे वडील प्रवासाहून परतले तेव्हा आपल्या पत्नीने फ्रान्सिसला सोडून दिले आहे, हे त्यांना कळले. ते संतापले आणि त्यांनी तिला कडक शब्दांत खडसावले. मग ते संतापाने आणि निर्धाराने फ्रान्सिसच्या शोधात निघाले. पण फ्रान्सिस आपल्याला घाबरत नाही आणि त्याने निवडलेली वाट बदलण्याचा त्याचा मुळीच विचार नाही, हे पाहिल्यावर फोलिन्यो येथे कापड आणि घोडा विकून त्याला मिळालेले पैसे परत घेण्याचा त्यांनी निर्धार केला. ते पैसे अजूनही खिडकीच्या मळलेल्या चौथऱ्यावर पडून होते. फ्रान्सिसने ते आनंदाने वडिलांना परत दिले. त्यामुळे त्यांचा राग काहीसा शांत झाला आणि त्यांच्यातला वाद कायमचा मिटण्याची सुरुवात झाली.

चिंतन: वडिलांनी कैदेत ठेवले असताना फ्रान्सिसने जे सोसले, त्यातून त्याला आत्मिक नवजीवन मिळाले. असे काही घडेल, याची त्याच्या वडिलांना कदाचित कल्पनाही नसेल. फ्रान्सिसला घरात कोंडून त्याचा छळ करण्यामागे त्याला बदलायला भाग पाडण्याचा त्यांचा हेतू होता. तो बदलला खरा, पण वडिलांना अपेक्षित होते तसा नाही.

दुसऱ्याच्या हातून त्रास सहन करावा लागला की, मनात कटुता, राग आणि भीती निर्माण होतात, असे अनेकदा घडते. फ्रान्सिसच्या बाबतीत मात्र उलटेच घडले. त्याने हा क्रूस आनंदाने आणि शांत मनाने सोसला. त्यामुळे त्याच्या मनाचा ताबा घेऊ शकले असते अशा रागातून, कटुतेतून आणि भीतीतून तो अधिकाधिक मुक्त होत गेला.

देव आपल्या जीवनात अनेकदा दुःख येऊ देतो, कारण त्यातून पुष्कळ चांगली फळे येऊ शकतात, हे त्याला माहीत आहे. तो आपल्याला सद्गुणांत वाढण्याचे आमंत्रण देतो. छळाला आपण देवावरील विश्वासाने आणि प्रेमाने सामोरे जातो, तेव्हा तो आपल्यावर विपुल कृपा करतो.

आज चिंतन करा: कोणत्याही छळाच्या प्रसंगीही आनंदी राहण्याच्या कोणत्या संधी सध्या तुमच्यासमोर आहेत? छळाचे काही प्रकार व्यापक असतात आणि त्यांचा परिणाम संपूर्ण ख्रिस्तसभेवर होतो. जग, प्रसारमाध्यमे आणि काही वेळा सरकारही संपूर्ण ख्रिस्तसभेला हानी पोहोचवू शकतात. ख्रिस्तसभेचे सदस्य म्हणून आपण प्रत्येक अन्यायातही आनंदी राहायला शिकले पाहिजे. काही वेळा मात्र छळ थेट आपल्यालाच लक्ष्य करून केला जातो. कदाचित लोक तुमच्याविषयी चुकीचे मत करून घेत असतील, तुमची बदनामी करत असतील, कामाच्या ठिकाणी किंवा घरी तुम्हाला वाईट वागणूक मिळत असेल किंवा तुम्हाला इतर प्रकारचे वैयक्तिक हल्ले सहन करावे लागत असतील. संत फ्रान्सिसच्या जीवनसाक्षीतून धीर घ्या आणि प्रत्येक परिस्थितीत, अगदी छळातही, आनंद शोधण्याची प्रेरणा मिळू द्या.

हे संत फ्रान्सिस, तुमच्या आईच्या करुणेमुळे वडिलांच्या कोपातून तुमची प्रत्यक्ष सुटका झाली. पण अंतःकरणात तुम्ही आनंदी राहिलात आणि सर्व भीतीवर मात केलीत, यातच तुमची ‘सुटका’ होती. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की मी भीतीला मला कधीही कैदेत ठेवू देऊ नये आणि मोठ्या स्वातंत्र्याने व आनंदाने जीवनाची वाट चालू शकेन. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा पंधरावा—कुटुंबाचा आणि वारसाहक्काचा त्याग

धडा: ज्या पैशांसाठी फ्रान्सिसचे वडील इतके आसुसले होते, ते पैसे मिळाल्यावर त्यांनी त्याला ओढत असिसीच्या बिशपांसमोर नेले. त्या काळी एखाद्या व्यक्तीने आपण ख्रिस्तसभेचे सेवक आहोत असे जाहीर केले, की ती व्यक्ती नागरी अधिकाऱ्यांच्या अधिकारक्षेत्रात राहत नसे. फ्रान्सिसच्या बाबतीतही असेच होते. त्याने ख्रिस्ताला निवडले होते आणि ख्रिस्तसभेच्या सेवेचे पाचारण स्वीकारले होते. म्हणूनच त्याच्या वडिलांनी त्याला न्यायनिवाड्यासाठी बिशपांसमोर आणले.

बिशपांच्या निवासस्थानासमोर फ्रान्सिसच्या वडिलांनी बिशपांना विनंती केली की त्यांनी फ्रान्सिस आणि त्याच्या कुटुंबातील नाते तोडण्यास, म्हणजे एका प्रकारच्या ‘घटस्फोटाला’, मान्यता द्यावी. एक दिवस फ्रान्सिसला वारशाने कुटुंबाचा व्यवसाय आणि पैसा मिळेल आणि तो गरीब व आजारी लोकांसाठी ते धन ‘उधळून टाकेल’, अशी त्याच्या वडिलांना चिंता होती. त्यामुळे त्यांच्या मते एकच उपाय होता: फ्रान्सिसला कुटुंबाशी नाते तोडायला आणि कौटुंबिक संपत्तीवरील सर्व हक्क सोडून वारशाचा त्याग करायला लावणे. हे नाते तोडण्याची औपचारिक प्रक्रिया बिशपांच्या देखरेखीखाली होणार होती.

फ्रान्सिसने क्षणाचाही संकोच न करता होकार दिला. त्याने अंगावरचे सर्व कपडे उतरवले आणि आपल्याजवळ होते ते सर्व त्यांच्यासह वडिलांच्या पायाशी ठेवले. वडिलांच्या इच्छेनुसार त्याने सर्वांसमक्ष आणि कायमचा आपल्या वारशाचा व वडिलांशी असलेल्या नात्याचा त्याग केला. तो म्हणाला, “यापुढे मी ‘माझे वडील’ असे म्हणणार नाही. त्याऐवजी मी फक्त ‘आमच्या स्वर्गातील पित्या’ असे म्हणेन.” हे ऐकून बिशपांनी फ्रान्सिसला आपला अंगरखा घातला आणि त्याला ख्रिस्तसभेच्या पूर्ण संरक्षणाखाली घेतले.

चिंतन: स्वर्गीय पित्याची सेवा करण्यासाठी या जगातील आपल्या वडिलांशी नाते तोडण्याची वेळ खरे तर कोणावरही येऊ नये. दुर्दैवाने, फ्रान्सिसच्या बाबतीत ते आवश्यक ठरले. या जगातील आपल्या वडिलांशी नाते तुटल्याने त्याला स्वाभाविकपणे दुःख झाले असेल; तरी स्वर्गीय पित्याच्या आज्ञांचे अढळपणे पालन केल्याने मिळालेल्या आनंदाने ते दुःख भरून निघाले, एवढेच नव्हे तर तो आनंद त्या दुःखाहूनही मोठा होता. 

फ्रान्सिस आता सर्व सांसारिक बंधनांतून मुक्त झाला होता. आता त्याला आपल्या मनातली एकच इच्छा पूर्ण करण्याचे स्वातंत्र्य होते: देव ज्या प्रकारे त्याला सेवेसाठी बोलावत होता, त्या प्रकारे देवाची इच्छा पूर्ण करणे. हा काही छोटा निर्णय नव्हता; त्याचे दैनंदिन जीवनावर अनेक परिणाम झाले. जगाच्या दृष्टीने फ्रान्सिस अगदी एकटा पडला होता. पण देवाच्या दृष्टीने तो आता पूर्णपणे ख्रिस्ताचा झाला होता आणि ख्रिस्तसभेच्या सेवेला वाहिला गेला होता. मोठे धैर्य आणि शहाणपण असलेल्या बिशपांनी ख्रिस्ताच्या आणि ख्रिस्तसभेच्या नावाने फ्रान्सिसचा स्वीकार केला. असे करून त्यांनी देवाकडून त्याला मिळत असलेल्या पाचारणाला दुजोरा दिला.

आज चिंतन करा: देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी तुम्ही किती दूर जाण्यास तयार आहात? देवाची सेवा करताना बहुतेकांना आपल्या जवळच्या कुटुंबीयांचा प्रेमळ आधार मिळेल. पण काहींना मात्र या सेवेत आड येणारी नातीही तोडावी लागतील. आपल्या सर्व शक्तीनिशी देवाची सेवा करण्याचा निर्धार करा आणि त्याची परिपूर्ण इच्छा पूर्ण होण्यात अडथळा ठरणारी कोणतीही गोष्ट सोडून देण्यास कचरू नका.

हे संत फ्रान्सिस, तुमच्या वडिलांनी तुम्हाला दुःख आणि वेदना दिल्या आणि शेवटी तुमचा पूर्णपणे त्याग केला. त्या कृतीने तुमच्यावर आणलेल्या दबावाला तुम्ही बळी पडला नाहीत, तर विश्वासाने आणि शांतपणे तिचा स्वीकार केला. तुम्ही आपली दृष्टी स्वर्गातील पित्याकडे वळवली आणि आपली सारी आशा त्याच्यावर ठेवली. देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी जे काही आवश्यक आहे ते करण्यास मी कधीही कचरू नये, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. सर्व आसक्ती सोडून देवावर पूर्ण भरवसा ठेवण्याच्या तुमच्या खंबीर उदाहरणाचे मला अनुसरण करता येवो. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा सोळावा—लुटले गेले, नाकारले गेले

बोध: सर्व सांसारिक आसक्तींपासून मुक्त झाल्यावर, देवाची इच्छा जाणून घेण्यासाठी फ्रान्सिस गावोगावी फिरू लागले. वाटेत दोन लुटारूंनी त्यांच्यावर हल्ला केला आणि ते कोण आहेत असे विचारले. फ्रान्सिस म्हणाले की ते एका महान राजाचे गीत गाणारे भाट आहेत! हे ऐकून लुटारूंनी त्यांना मारहाण केली आणि बर्फाने भरलेल्या एका खंदकात फेकून दिले.

थंडीने गारठलेले आणि प्रवासाने थकलेले फ्रान्सिस एका एकांतस्थ मठात पोहोचले आणि त्यांनी तेथील संन्याशांकडे भिक्षा मागितली. ते कोण आहेत हे माहीत नसतानाही संन्याशांनी त्यांना काही दिवस आश्रय दिला आणि प्यायला थोडे सूप दिले. पण लवकरच फ्रान्सिस यांच्या लक्षात आले की ते तिथे राहणे कोणाला रुचत नव्हते. म्हणून ते पुढे गुब्बिओ या नगरात गेले. तिथे एका जुन्या ओळखीच्या व्यक्तीने त्यांना आश्रय दिला आणि एक जुना अंगरखा दिला.

चिंतन: फ्रान्सिस यांनी तोपर्यंत जे काही सहन केले होते आणि ज्या पूर्णपणे त्यांनी स्वतःला देवाच्या इच्छेला समर्पित केले होते, ते पाहता देव त्यांची काळजी घेईल आणि त्यांचे प्रत्येक ओझे हलके करील, असे सहज वाटू शकते. पण प्रत्यक्षात, देवावरील प्रेमापोटी फ्रान्सिस यांनी आपल्या जीवनातील सर्वस्वाचा त्याग केल्यानंतरही, त्यांना लुटले जाऊ दिले, मारहाण होऊ दिली आणि नंतर काही पवित्र संन्याशांकडून त्यांना नाकारले जाऊ दिले.

जीवनात अनेकदा आपण असा चुकीचा निष्कर्ष काढतो की देवाला ‘हो’ म्हटले की आपले सगळे सुरळीत आणि सहज होईल. देव आपल्या वाटेवर गुलाबाच्या पाकळ्या पसरतो का? तो सर्व काही सोपे करतो का? हो, नक्कीच! पण सुरुवातीला तुम्हाला वाटेल त्या प्रकारे नव्हे.

जेव्हा आपण सर्व गोष्टींपेक्षा देवाला प्राधान्य देतो आणि तो दाखवलेल्या मार्गावर पूर्ण निष्ठेने चालू लागतो, तेव्हा स्वातंत्र्याने आणि आनंदाने जगण्यासाठी आपल्या अंतःकरणाला आवश्यक असलेली सर्व कृपा आपल्याला मिळेल, याची खात्री बाळगू शकतो. या अर्थाने देव आपली वाट सोपी करतो. पण अनेकदा आपल्यावर एकामागून एक संकटे येऊ देऊन देव आपल्या जीवनातील ती कृपा वाढवतो. आपल्यात कार्य करणारी त्याची कृपा अधिकाधिक परिपूर्ण व्हावी, म्हणून तो असे करतो. त्यामुळे देवावरील प्रेमापोटी फ्रान्सिस यांनी सर्वस्वाचा त्याग केला, तरी देवाच्या अनुमतीने त्यांना दुःख आणि गैरवागणूक सहन करावी लागली, याचे आश्चर्य वाटायला नको. ही दुःखे देवाने घडवून आणली नाहीत; फ्रान्सिस यांच्यात कार्य करणारी आपली कृपा परिपूर्ण करण्यासाठी त्याने ती त्यांच्यावर येऊ दिली.

येशूचा विचार करा. पवित्र शास्त्र सांगते की दुःखसहनातून येशूला त्याच्या मानवी स्वभावात परिपूर्ण केले गेले (पाहा: इब्री लोकांस पत्र 5:8-9). याचा अर्थ येशूच्या परिपूर्णतेत काही उणे होते असा नाही. उलट, त्याने सोसलेल्या दुःखांमुळे त्याच्यात आधीपासून असलेले अनेक सद्गुण त्याच्या मानवी स्वभावात प्रकट झाले. फ्रान्सिस यांच्या बाबतीतही असेच घडले. ते देवाच्या पुत्रासारखे परिपूर्ण नव्हते, पण परिपूर्णतेकडे त्यांची वाटचाल सातत्याने चालू होती. ते आत्मसात करत असलेले सद्गुण प्रकट व्हावेत म्हणून देवाने त्यांच्या जीवनात दुःखे येऊ दिली.

आज देवाकडून तुमच्या काय अपेक्षा आहेत, यावर चिंतन करा. देवाने तुमचे जीवन सोपे करावे आणि त्यातून सर्व संघर्ष दूर करावेत, अशी तुमची अपेक्षा आहे का? की देवाला तुमचे चारित्र्य परिपूर्ण करायचे आहे आणि तुमचे सद्गुण वाढवायचे आहेत, म्हणून काही वेळा तो अडचणी तुमच्या सुरुवातीच्या अपेक्षेपेक्षा कितीतरी जास्त काळ टिकू देईल, हे तुम्हाला उमगते? संत फ्रान्सिस यांच्या उदाहरणाचे अनुसरण करण्याचा प्रयत्न करा. प्रत्येक सद्गुणात परिपूर्णतेकडे वाटचाल करण्याच्या तुमच्या निश्चयापासून कधीही ढळू नका.

हे संत फ्रान्सिस, देवावरील प्रेमापोटी तुम्ही सर्व सांसारिक आसक्तींचा पूर्णपणे त्याग केल्यानंतरही तुम्हाला छळ आणि नकार सहन करावा लागला. पण या दुःखांमध्ये देव तुमच्या आत्म्यात प्रकट झालेल्या त्याच्या कृपेला आणि सद्गुणांना परिपूर्णतेस नेत होता. सर्व परिस्थितीत मला धीराने टिकून राहता यावे आणि दररोज परिपूर्णतेकडे वाटचाल करता यावी, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा सतरावा—चमत्कारांतील चमत्कार

बोध: देवाच्या सेवेसाठी स्वतःला पूर्णपणे समर्पित केल्यानंतर फ्रान्सिस यांना अनेक अडचणी सहन कराव्या लागल्या, तरी त्यांचे सद्गुण आणि प्रेम वाढतच गेले. विशेषतः कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांबद्दलचे त्यांचे प्रेम वाढले. पूर्वी त्यांच्याकडे दुरून पाहणेही फ्रान्सिस यांना कठीण जात असे. पण आता ते त्यांच्यावर प्रेम करू लागले आणि अतिशय मायेने त्यांची सेवा करू लागले. ते नियमितपणे कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांना शोधून भेटू लागले, त्यांच्या जखमा धुऊ लागले, त्या जखमांचे चुंबन घेऊ लागले आणि त्यांच्याशी करुणेने वागू लागले. त्यांच्यापैकी प्रत्येकात त्यांना स्वतः ख्रिस्त भेटू लागला. आपल्या मृत्यूच्या आधीच्या महिनाभरात लिहिलेल्या अंतिम इच्छापत्रात फ्रान्सिस स्वतः त्यांच्याबद्दल म्हणतात, “मी पापात असताना कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेल्या लोकांना पाहून मला अतिशय किळस वाटत असे; पण मग देवाने स्वतः मला त्यांच्यात नेले आणि मला त्यांची दया आली. त्यांच्याशी ओळख झाल्यावर, ज्याची मला पूर्वी किळस वाटत होती, तेच माझ्यासाठी आध्यात्मिक आणि शारीरिक दिलाशाचे कारण बनले.”

एके दिवशी फ्रान्सिसला कुष्ठरोगाने ग्रस्त असलेला एक माणूस भेटला. त्याच्या तोंडाला फार विद्रूपपणा आला होता. फ्रान्सिस हा देवाचा माणूस आहे हे जाणून त्याने त्याच्याकडे मदतीची याचना केली. अत्यंत नम्र असलेल्या फ्रान्सिसचे हृदय त्या माणसाला पाहून इतके द्रवले की त्याने त्याच्याशी केवळ करुणेने वागून थांबले नाही, तर त्याचा जन्मजात सन्मान मान्य करण्यासाठी त्याच्या विद्रूप झालेल्या तोंडाचे चुंबनही घेतले. त्या माणसाला मोठे आश्चर्य वाटले, कारण त्या चुंबनाने त्याचा कुष्ठरोग तात्काळ बरा झाला. त्याचे शरीर बरे झाले खरे, पण त्याहून खोलवर त्याला आध्यात्मिक आरोग्य लाभले. फ्रान्सिसच्या नम्रतेमुळे आणि प्रेमामुळे त्या माणसाला, तसेच सर्व गरीब आणि आजारी लोकांना, खुद्द फ्रान्सिसच्या व्यक्तीत देवाच्या प्रेमाचा अनुभव घेता आला.

चिंतन: कोणता चमत्कार अधिक मोठा आहे? शरीर बरे करणे की एखाद्याच्या आत्म्याला पुन्हा उभारी देणे? चर्चची पुनर्बांधणी करण्याचा प्रयत्न करताना गरीब आणि आजारी लोकांना त्यांचा आध्यात्मिक सन्मान पुन्हा मिळवून देणे, हीच फ्रान्सिसची सर्वांत मोठी देणगी ठरली. इतर कशाहीपेक्षा त्याच्या साध्या पण खोल नम्रतेने अनेकांची मने आणि हृदये देवाकडे वळवली.

आपल्यापैकी बहुतेक जण देवासाठी काहीतरी मोठे करण्याचे स्वप्न पाहतात. फ्रान्सिसही त्याला अपवाद नव्हता. पण हळूहळू त्याला समजू लागले की सर्वांत दयनीय अवस्थेत असलेल्या लोकांची नम्रपणे सेवा करणे, हेच मोठे कार्य देव त्याच्याकडून अपेक्षित करत होता. 

आपल्याबाबतीतही हेच खरे आहे. आपण सर्वजण जीवनात नम्रपणे वागू शकतो. इतरांशी नम्रतेने वागणे म्हणजे प्रत्येक आत्म्यात देवाचा चांगुलपणा आणि गौरव जिवंत आहे हे पाहणे. आपण स्वतःच्या आणि आपल्या असुरक्षिततेच्या पलीकडे पाहतो आणि प्रत्येक व्यक्ती जशी आहे तशी तिच्यावर प्रेम करण्याचा प्रयत्न करतो, केवळ ती देवाचे लेकरू आहे म्हणून.

ज्यांना समाज नाकारतो, अशा प्रत्येक व्यक्तीत आजच्या काळातील कुष्ठरुग्ण आपल्याला दिसतात. दुःख सोसणारे, पापी, तुरुंगात असलेले, दुर्बल, अज्ञानी आणि जग ज्यांच्याकडे तुच्छतेने पाहते, अशा सर्वांवर आपण विशेष प्रेम केले पाहिजे.

आज, ज्या व्यक्तीबद्दल तुम्हाला सर्वाधिक किळस वाटते, तिचा विचार करा. बहुधा इतर कोणाहीपेक्षा त्याच व्यक्तीकडे करुणेने आणि नम्रतेने जाण्यासाठी देव तुम्हाला बोलावत आहे. नम्रतेने वागणे कठीण आहे, कारण त्यासाठी स्वतःवरून नजर हटवून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पाहावे लागते. पण तुम्ही एवढे जरी करू शकलात, तरी देव तुमच्याद्वारे चमत्कार घडवील आणि गरजूंना आरोग्य व घावांतून सावरण्याचे बळ देईल.

हे संत फ्रान्सिस, तुम्ही मनातील किळसेवर मात केली आणि प्रत्येक व्यक्तीवर मायेने व करुणेने प्रेम केले. तुम्ही कुष्ठरुग्णांशी अतिशय दयाळूपणे वागलात आणि त्या सेवेतून देवाने तुमच्याद्वारे चमत्कार घडवले. देव जो आध्यात्मिक चमत्कार घडवू इच्छितो, त्याचे साधन मला होता यावे म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. या चमत्कारांत शरीर बरे होण्यापेक्षा इतरांच्या जीवनात असे परिवर्तन घडेल की ते देवाच्या पाचारणानुसार घडतील. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा अठरावा—पायाभरणीचा अंतिम टप्पा

धडा: फ्रान्सिसचे मनपरिवर्तन आमूलाग्र झाले होते. अजून बरेच काही घडायचे होते, तरी राजाधिराजासाठी शूरवीरांची मोठी सेना उभारावी म्हणून फ्रान्सिसला जगात पाठवण्याची देवाची तयारी जवळजवळ पूर्ण झाली होती. मात्र त्याआधी फ्रान्सिसच्या मनपरिवर्तनाचा पाया पूर्णपणे घातला जाणे आवश्यक होते. वडिलांशी झालेल्या त्या कठीण प्रसंगानंतर सुमारे सहा महिन्यांनी, 1206 च्या उन्हाळ्यात, फ्रान्सिस असिसीला परतला आणि तीन चर्चच्या इमारतींची दुरुस्ती करू लागला: सान दामियानो, सान पिएत्रो देल्ला स्पिना आणि देवदूतांची माता मरिया हिचे ‘पोर्त्सिउन्कुला’ चर्च.

फ्रान्सिसने सान दामियानोपासून सुरुवात केली. चर्च पुन्हा बांधण्यासाठी दगडांची भीक मागत तो असिसीच्या रस्त्यांवरून फिरला, आणि या सेवेत त्याची नम्रता अधिक खोल होत गेली. फ्रान्सिसने अथक परिश्रम केले. हळूहळू त्याने काही नगरवासीयांचा आदर मिळवला आणि त्यांनी त्याच्या कामात त्याला मदत केली.

सान दामियानोनंतर फ्रान्सिसने सान पिएत्रो चर्चची दुरुस्ती सुरू केली. ते चर्च मोडकळीस आले होते आणि ओस पडले होते. ते काम पूर्ण झाल्यावर त्याने आपल्या घडणीच्या या टप्प्यातील शेवटचे काम हाती घेतले: माता मरियेच्या नावाने असलेल्या एका लहानशा, जीर्ण चर्चची दुरुस्ती.

देवदूतांची माता मरिया हिचे चर्च फ्रान्सिसच्या हृदयाच्या जवळ होते, कारण देवमातेवर त्याचे गाढ प्रेम होते. ही त्याने तिला प्रेमाने अर्पण केलेली भेट होती. नगरवासीयांच्या मदतीने त्याने हे काम मोठ्या कष्टाने आणि काळजीपूर्वक केले. फ्रान्सिस आणि त्याच्या वडिलांमधील वाद आता मिटला होता आणि त्याच्या नम्रतेमुळे अनेकांचा पाठिंबा त्याला मिळत राहिला. आपण दुरुस्त केलेले हे शेवटचे चर्च, देवदूतांची माता मरिया हिचे चर्च, संत क्लारा आणि तिच्या भगिनींचे पहिले घर होईल, याची फ्रान्सिसला तेव्हा कल्पनाही नव्हती. तिथे त्या ‘गरीब क्लारा भगिनी’ म्हणून प्रार्थना आणि गरिबीचे नवे जीवन जगण्याचे पाचारण स्वीकारणार होत्या.

चिंतन: आपण काय करत आहोत हे देवाला ठाऊक होते. फ्रान्सिस दिवसेंदिवस देवाशी निष्ठावान राहिला. त्याने अनेक हालअपेष्टा सहन केल्या. त्याचे चारित्र्य घडत गेले, त्याची पवित्रता वाढत गेली आणि त्याची नम्रता त्याच्या अनुयायांना प्रेरणा देऊ लागली.

अनेक ‘धार्मिक’ लोकांना इतरांसाठी प्रेरणा बनावे असे वाटते. पण अशी इच्छा असणाऱ्यांपैकी अनेक जण देवाला आधी आपल्या जीवनाचा पाया घालू देत नाहीत. फ्रान्सिस निष्ठावान राहिला आणि देवही विश्वासू राहिला. फ्रान्सिसने सर्वस्वाचा पूर्णपणे त्याग केला आणि देवाने सोपवलेल्या रोजच्या कामाशी तो निष्ठावान राहिला. त्यातून देवाने त्याला असा थोर आणि नम्र सेवक म्हणून घडवले की लवकरच त्याच्याद्वारे असंख्य जणांचे तारण होणार होते.

आज आपल्या आध्यात्मिक जीवनाच्या पायावर चिंतन करा. फ्रान्सिसने ही प्रार्थनामंदिरे उभारण्यासाठी केलेल्या परिश्रमांतून आणि विशेषतः देवदूतांची माता मरिया हिच्या प्रार्थनामंदिराची पुनर्बांधणी करताना त्याने केलेल्या दररोजच्या प्रार्थनेतून देवाने त्याच्या आध्यात्मिक जीवनाचा पाया परिपूर्ण केला. आपल्या आध्यात्मिक पायावर चिंतन करा. देवाला अजून तुम्हाला कशा प्रकारे घडवायचे आहे? तुमच्यातील कोणते सुप्त सद्गुण अजून परिपक्व व्हायला हवेत? हा पाया घालण्यात उशीर करू नका, जेणेकरून देवाला तुमच्याद्वारे त्याचे गौरवशाली कार्य पूर्ण करता येईल.

हे संत फ्रान्सिस, भविष्यासाठी देवाने तुमच्याकरिता काय योजले होते, हे तुम्हाला माहीत नव्हते. पण दिवसागणिक त्याच्यावर ठेवलेल्या विश्वासामुळे तुम्ही अत्यंत सद्गुणी बनलात. तुमच्या इतर कोणत्याही सद्गुणापेक्षा तुमच्या नम्रतेद्वारे देवाने तुम्हाला असंख्य लोकांसाठी प्रेरणास्थान बनवले. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे मला माझे रोजचे कर्तव्य पार पाडता येईल आणि देव माझ्या जीवनाचा पाया भक्कम करून त्याच्या गौरवशाली ख्रिस्तसभेची पुनर्बांधणी करण्याच्या सर्वोच्च कार्यासाठी मला पाठवू शकेल. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका