मराठी

प्रकरण चार

धर्मबंधूंच्या संघाचा जन्म

धडा एकोणिसावा—आनंदाचा शोध

धडा: फ्रान्सिसने तीन चर्चच्या इमारती पुन्हा उभारण्याचे काम पूर्ण केले, तेव्हा देव त्याला त्याच्या नव्या कार्याची अधिक स्पष्ट ओळख करून देऊ लागला. एके दिवशी, प्रेषित संत मत्तियास यांच्या सणाच्या मिस्साला उपस्थित असताना, फ्रान्सिसने शुभवर्तमानातील हे शब्द ऐकले: “कमरेच्या पट्ट्यात सोने, चांदी किंवा तांबे घेऊ नका; प्रवासासाठी झोळी, दुसरा अंगरखा, पादत्राणे किंवा चालण्याची काठीही घेऊ नका” (मत्तय 10:9-10). हे शब्द ऐकून फ्रान्सिसचे मन आनंदाने भरून गेले. “माझी हीच इच्छा आहे; याचीच मला मनापासून आस आहे,” असे तो मनाशी म्हणाला.

ते शब्द ऐकून झालेल्या आनंदाने फ्रान्सिसला क्षणाचाही विलंब न करता आपल्या राहणीत आमूलाग्र बदल करायला प्रवृत्त केले. त्याने लगेच दुसरा अंगरखा काढून टाकला आणि एकच अगदी साधा अंगरखा ठेवला. त्याने पादत्राणे, चालण्याची काठी आणि आपल्या मालकीचे सर्व काही सोडून दिले. चामड्याच्या पट्ट्याऐवजी त्याने कमरेला एक दोरी बांधली आणि मोठ्या आनंदाने तो पुढे निघाला.

चिंतन: फ्रान्सिसच्या या अनुभवातून दोन महत्त्वाच्या गोष्टी आपल्या लक्षात येतात. पहिली अशी की, सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगण्याविषयीचे शुभवर्तमानातील शब्द ऐकून फ्रान्सिसला मोठा आनंद झाला, कारण अशी गरिबी देवाने त्याला दिलेल्या पाचारणाच्या केंद्रस्थानी असणार होती. हा आनंद गरिबीमुळेच झाला असे नव्हे; तर देव आपल्या खास पाचारणाविषयी आपल्याशी बोलत आहे, हे त्याने ऐकले म्हणून तो आनंदित झाला. फ्रान्सिसने सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगावे, अशी देवाची इच्छा होती. शुभवर्तमानातील हे शब्द ऐकताना फ्रान्सिसला आपल्या जीवनासाठी मार्ग दाखवणारी देवाची वाणी ऐकू आली.

दुसरी गोष्ट अशी की, प्रत्यक्ष गरिबी स्वीकारण्यातही फ्रान्सिसला लगेच आनंद मिळाला. खरे तर आपल्या जीवनासाठी देवाची जी इच्छा होती, ती स्वीकारण्यातच त्याला सर्वांत मोठा आनंद मिळाला. पण प्रत्यक्ष गरिबीही पुष्कळ स्वातंत्र्य आणि आनंद देते. हे समजणे सोपे नाही. बहुतेक लोक धनसंपत्तीची स्वप्ने पाहतात आणि भौतिक संपत्तीमुळे अधिक आनंद मिळतो असे मानतात. पण फ्रान्सिसचे जीवन याच्या उलट साक्ष देते. खरे तर आनंद देवामध्ये, आणि केवळ देवामध्येच मिळतो. सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगल्याने माणूस बंधनांतून मोकळा होतो आणि आनंदाचा उगम असलेल्या देवाकडे अधिक थेट वळू शकतो. 

आपल्या जीवनाच्या संदर्भात या दोन्ही गोष्टींवर चिंतन करा. देवाने तुमच्या खास पाचारणाविषयी एखादे सत्य तुम्हाला सांगण्याचा प्रयत्न केला आहे का, ज्याला तुम्ही अजून पूर्ण प्रतिसाद दिलेला नाही? तसे असेल, तर हे लक्षात ठेवा की देवाने काहीही मागितले तरी त्याला “होय” म्हणण्यात मोठा आनंद आहे. ऐहिक संपत्तीच्या खोट्या आश्वासनांना तुम्ही आपले लक्ष देवापासून दूर नेऊ दिले आहे का? तुम्हाला कशाची अधिक ओढ आहे: संपत्तीची की देवाशी असलेल्या जवळच्या नात्याची? यांपैकी कशाचा विचार तुम्ही अधिक करता? संत फ्रान्सिसच्या जीवनाच्या प्रकाशात आपल्या इच्छांकडे पुन्हा पाहा आणि त्यांच्या उदाहरणातून शिकण्याची प्रेरणा घ्या.

हे संत फ्रान्सिस, सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगण्याचे देवाचे पाचारण ऐकताच तुम्ही त्याला “होय” म्हटले. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, म्हणजे मीही माझ्या जीवनात देवाची वाणी ऐकण्यास तयार राहीन आणि माझ्या पाचारणासंबंधी देव देत असलेल्या सौम्य प्रेरणा व मार्गदर्शनाकडे लक्ष देईन. खऱ्या आत्मिक दारिद्र्याचा मीही शोध घेईन आणि धनसंपत्तीच्या मोहापासून अलिप्त राहण्याचा प्रयत्न करीन, अशी कृपा मला लाभो. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा विसावा—शांतीचा प्रभावी प्रचार

धडा: देवाच्या पाचारणाला प्रतिसाद देत फ्रान्सिस सर्वस्वाचा त्याग करून गरिबीत जगू लागला, तेव्हा तो ख्रिस्तामध्ये नवी सृष्टी झाला. हळूहळू तो निरनिराळ्या ठिकाणी उपदेश करू लागला आणि त्याच्याकडे आकृष्ट झालेल्या लोकांच्या जीवनावर त्याचा खोल परिणाम होऊ लागला. तो शब्दांनी उपदेश करत असे; पण त्याच्या पवित्र जीवनामुळे आणि त्याने मनापासून स्वीकारलेल्या गरिबीमुळे त्याच्या उपदेशाला अधिक सामर्थ्य लाभले.

सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, फ्रान्सिसच्या सहवासात लोकांना गाढ शांतीचा अनुभव येत असे. फ्रान्सिसलाही आपल्या जीवनात गाढ शांती लाभली होती. म्हणून तो प्रत्येक उपदेशाची सुरुवात “प्रभू तुम्हाला आपली शांती देवो” या अभिवादनाने करत असे. हे शब्द उच्चारून तो आपला उपदेश पुढे चालू ठेवत असे, तेव्हा त्याच्या शब्दांचा परिणाम दिसून येत असे. प्रभू खरोखरच फ्रान्सिसच्या माध्यमातून इतरांना आपली शांती देत होता.

चिंतन: ज्याला बोलण्याची उपजत देणगी आहे, तो अनेकांचे लक्ष खिळवून ठेवणारे आणि संदेश स्पष्टपणे पोहोचवणारे चांगले भाषण देऊ शकतो. पण फ्रान्सिसने यापेक्षा कितीतरी अधिक केले. त्याच्या उपदेशामागे पवित्र आत्म्याचे सामर्थ्य आणि शांती होती. फ्रान्सिस बोलत असे, तेव्हा देव त्याच्यामधून बोलत असे. केवळ एखादी व्यक्ती उत्तम वक्ता आहे म्हणून खरे मनपरिवर्तन क्वचितच घडते. पण जेव्हा एखादी व्यक्ती आपल्या खऱ्याखुऱ्या पवित्र जीवनाची साक्ष देत उपदेश करते, तेव्हा देव तिच्याद्वारे असा सामर्थ्यशाली संदेश देतो, जो लोकांचे जीवन खरोखर बदलू शकतो.

आपल्या जीवनातील स्वतःच्या “उपदेशांवर” चिंतन करा. तुम्ही इतरांशी चांगल्या आणि पवित्र गोष्टींबद्दल बोलता, तेव्हा तुमचे बोलणे तुमच्या स्वतःच्या पवित्र जीवनातून येते का? की तुम्ही स्वतः आचरणात आणत नाही अशा गोष्टींबद्दल बोलता? देवाने आपल्याद्वारे सामर्थ्याने कार्य करून अनेकांचे जीवन बदलावे, अशी प्रार्थना करा. पण हे लक्षात ठेवा की पवित्रतेसाठी आपले जीवन आमूलाग्र बदलण्याचे पाचारण तुम्ही स्वतः प्रथम स्वीकारले, तरच हे शक्य होईल. गरिबी स्वीकारून आणि सर्व ऐहिक संपत्तीचा त्याग करून फ्रान्सिसला या पाचारणाची जाणीव झाली. त्या पाचारणात त्याला ख्रिस्तामध्ये जगलेल्या जीवनाची समृद्धी सापडली. याच पायावर उभ्या असलेल्या त्याच्या शब्दांना अनेकांच्या जीवनात विलक्षण सामर्थ्य लाभले.

हे संत फ्रान्सिस, तुम्ही जे शिकवले ते खरोखर आचरणात आणले. देवाला पूर्णपणे समर्पित केलेले तुमचे जीवनच तुमच्या शिकवणीला आधार देत होते. या जगातील क्षणभंगुर संपत्तीऐवजी तुम्ही स्वर्गातील संपत्ती निवडली. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, जेणेकरून खऱ्या पवित्रतेकडे नेणारा माझा मार्ग मला सापडेल आणि असे पवित्र जीवन जगताना देवाला ज्या प्रकारे माझ्याद्वारे कार्य करायचे आहे, त्या प्रकारे त्याला कार्य करू देण्यास मी तयार राहीन. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा एकविसावा—फ्रान्सिसचे पहिले अनुयायी

बोध: फ्रान्सिस उपदेश करत ठिकठिकाणी जाऊ लागले, तसतसे लोक त्यांचे अनुयायी होऊ लागले. त्यांच्या शब्दांनी अनेकांच्या जीवनात बदल घडला; पण फ्रान्सिस यांना देवाने ज्या जीवनमार्गासाठी बोलावले होते, त्याच मार्गावर त्यांच्यासोबत चालण्याचे देवाचे आवाहन काही जणांना ऐकू आले. ज्यांच्या ठायी गहन शांती होती, त्या फ्रान्सिस यांच्या पहिल्या अनुयायांपैकी बर्नार्ड हे एक होते.

परिपूर्णतेच्या मार्गावर फ्रान्सिस यांच्या पावलांवर पाऊल ठेवून चालण्याची बर्नार्ड यांना मनापासून इच्छा होती. देव आपल्याकडून जे काही मागेल ते करण्याची तयारीही त्यांनी व्यक्त केली. स्वतःला पूर्णपणे वाहून देवाची सेवा करण्याची इच्छा दोघांनाही होती. म्हणून सकाळी जवळच्या चर्चमध्ये जाऊन पवित्र शास्त्र तीन वेळा उघडावे आणि आपल्या जीवनाला दिशा देणारे देवाचे ज्ञान त्यात शोधावे, असे फ्रान्सिस यांना सुचले. पहिल्यांदा पवित्र शास्त्र उघडल्यावर त्यांनी वाचले, “तुला परिपूर्ण व्हायचे असेल, तर जा, तुझ्याजवळ जे आहे ते विकून गरिबांना दे, म्हणजे तुला स्वर्गात संपत्ती मिळेल” (मत्तय 19:21). दुसऱ्यांदा त्यांनी उघडलेला उतारा असा होता, “प्रवासासाठी काहीही घेऊ नका” (लूक 9:3). तिसऱ्यांदा पवित्र शास्त्र उघडल्यावर त्यांनी वाचले, “ज्याला माझ्यामागे यायचे आहे, त्याने स्वतःचा त्याग करावा, आपला क्रूस उचलावा आणि माझ्यामागे यावे” (मार्क 8:34).

देवाने आपल्याला याच जीवनमार्गासाठी बोलावले आहे, याची तिन्ही उताऱ्यांतून खात्री पटल्यावर त्या दोघा पवित्र पुरुषांनी पवित्र शास्त्रातील ही वचने आपल्या जीवनाचा नियम मानून जगण्याची प्रतिज्ञा केली. थोड्याच काळात आणखी अनेक जण या नव्या जीवनमार्गावर त्यांच्यासोबत चालू लागले.

चिंतन: देवाचे वचन खरोखरच सामर्थ्यशाली आहे. शुभवर्तमानांमधून देव आपल्याशी बोलत आहे, हे फ्रान्सिस, बर्नार्ड आणि त्यांच्या पहिल्या सहकाऱ्यांनी ऐकले. पण पवित्र शास्त्रातील हे उतारे प्रत्येकाने आपापल्या जीवनात नेमके कसे आचरावेत, हेही देवाने प्रत्येकाच्या अंतःकरणात सांगितले. त्यांनी केवळ आत्म्याने दीन असावे असे नव्हते, तर देवाचे वचन शब्दशः आचरणात आणावे, अशीही त्यांच्याकडून अपेक्षा होती.

पवित्र शास्त्र सामर्थ्यशाली आहे, कारण ते देवाचे जिवंत वचन आहे. प्रार्थनापूर्वक आणि पूर्णपणे मोकळ्या मनाने आपण पवित्र शास्त्र वाचतो, तेव्हा देव जिवंत वचन म्हणून स्वतःला आपल्यापुढे प्रकट करील. त्याचे वचन आपल्या जीवनात कार्य करील आणि त्याच्या मागे परिपूर्ण रीतीने चालण्यासाठी जे काही आवश्यक आहे, ते सर्व आपल्याला देईल. आपल्याकडून एवढेच हवे की तो जे काही सांगतो ते ऐकण्याची, समजून घेण्याची आणि पाळण्याची आपली इच्छा आणि तयारी असावी.

तुमच्या जीवनाला दिशा मिळावी म्हणून तुम्ही किती वेळा पवित्र शास्त्राकडे वळता, यावर आज चिंतन करा. आपण कशावर विश्वास ठेवावा आणि कसे जगावे, याबद्दल जगात अनेक मते आहेत आणि त्यांच्याकडे वळणे सोपे आहे. पण पवित्र शास्त्राच्या वाचनातून आपल्याला प्रकट होणाऱ्या देवाच्या जिवंत वचनाइतके सामर्थ्यशाली आणि जीवन बदलून टाकणारे दुसरे काहीही नाही. आपण ऐकले, तर येशू स्वतः आपल्याशी बोलेल. तुम्ही किती लक्षपूर्वक ऐकता आणि तो सांगतो ते किती निष्ठेने पाळता?

हे संत फ्रान्सिस, तुम्हाला आणि बंधू बर्नार्ड यांना देवाची वाणी ऐकण्याची तीव्र ओढ होती. पवित्र शास्त्रात त्याची वाणी शोधताना तुम्ही त्याचे म्हणणे ऐकले, समजून घेतले आणि त्याने सांगितलेले सर्व पाळले. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, जेणेकरून मीही देवाचे वचन मोकळ्या मनाने स्वीकारावे आणि तो बोलतो तेव्हा त्याला प्रतिसाद देण्याची इच्छा व तयारी माझ्यात असावी. तुम्ही जसा पवित्र शास्त्राचा आदर केला, तसा मीही करावा आणि हे जिवंत वचन माझ्या जीवनाचा भक्कम पाया होऊ द्यावे. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा बाविसावा—सुवर्ण क्रूस आणि पृथ्वीची टोके

बोध: देवाच्या पाचारणाला प्रतिसाद देऊन बर्नार्ड फ्रान्सिस यांच्यासोबत आले, तेव्हा त्यांनी आपली सर्व संपत्ती गरजूंना वाटायला सुरुवात केली. बर्नार्ड यांना संपत्ती वाटण्यात फ्रान्सिस मदत करत असताना, असिसीचे सिल्व्हेस्टर नावाचे एक धर्मगुरू फ्रान्सिस यांच्याकडे आले. सान दामियानो चर्च पुन्हा बांधण्यासाठी सिल्व्हेस्टर यांनी पूर्वी फ्रान्सिस यांना दगड विकले होते; पण त्यांचे पूर्ण पैसे त्यांना मिळाले नव्हते. फ्रान्सिस आणि बर्नार्ड गरिबांना इतकी संपत्ती उदारपणे वाटत आहेत हे पाहून सिल्व्हेस्टर फ्रान्सिस यांच्याकडे आले आणि दगडांचे पैसे अजून बाकी असल्याची त्यांनी आठवण करून दिली. फ्रान्सिस यांनी सिल्व्हेस्टर यांना त्यांच्या लोभाबद्दल खडसावले; पण देणे फेडण्यासाठी बर्नार्ड यांच्या खिशातून मूठभर पैसे काढून सिल्व्हेस्टर यांना दिले.

फ्रान्सिस आणि बर्नार्ड किती निःशेषपणे दारिद्र्य स्वीकारत होते, याचा विचार केल्यावर सिल्व्हेस्टर यांना स्वतःच्या लोभाची लाज वाटली आणि पश्चात्ताप झाला. त्यानंतर थोड्याच काळात सिल्व्हेस्टर यांना एकच स्वप्न तीनदा पडले. त्या स्वप्नात त्यांना फ्रान्सिस यांच्या मुखातून एक मोठा सोन्याचा क्रूस बाहेर येताना दिसला. तो स्वर्गापर्यंत पोहोचला होता आणि पृथ्वीच्या एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत पसरला होता. 

सिल्वेस्टरने हा दृष्टान्त फ्रान्सिसला सांगितला. त्याचा अर्थ फ्रान्सिसला असा उमगला की देव त्याच्याद्वारे आणि त्याने नुकत्याच स्थापन केलेल्या धर्मसंघाद्वारे पृथ्वीच्या टोकापर्यंत ख्रिस्ताच्या क्रुसाचा संदेश पोहोचवणार होता. या दृष्टान्तातून धर्मसंघाची किती मोठी वाढ होईल आणि अनेकांच्या तारणात त्याची किती प्रभावी भूमिका असेल, हे दिसून आले. फ्रान्सिसची संपूर्ण समर्पित वृत्ती पाहून सिल्वेस्टरच्या मनाला खोलवर स्पर्श झाला. तो या नव्या धर्मसंघात सामील झाला आणि त्याने आपले उर्वरित आयुष्य देवाचा खरोखर पवित्र सेवक म्हणून व्यतीत केले.

चिंतन: संपूर्ण जगात सुवार्तेचा प्रसार करणारा धर्मसंघ स्थापन करण्याची महत्त्वाकांक्षा फ्रान्सिसला नव्हती; पण देवाची इच्छा तशी होती. लहानसहान बाबतीतही फ्रान्सिस देवाशी विश्वासू राहिला आणि देवाने दिलेले पाचारण त्याने प्रत्येक बाबतीत काटेकोरपणे जगले. बर्नार्डच्या संपत्तीसह सर्व संपत्तीचे वाटप त्याने स्वेच्छेने केले, कारण त्याला देवाच्या इच्छेचे पालन करायचे होते. सुवार्तेतील हे आवाहन त्याने कोणतीही तडजोड न करता स्वीकारले आणि त्यातून पुढे याजक सिल्वेस्टर व इतर अनेक अनुयायांना प्रेरणा मिळाली. फ्रान्सिस्कन बंधूंच्या या मोठ्या सेनेने जगभर विश्वासूपणे सुवार्ता पोहोचवली, आणि आजही फ्रान्सिस्कन बंधू हे कार्य पुढे नेत आहेत. आपल्या जीवनात देवासाठी भव्य योजना आखण्याची गरज नाही. देवाच्या पवित्र वचनाशी एकनिष्ठ राहून आपले पाचारण ज्या रीतीने जगण्यास तो आपल्याला बोलावतो, त्या रीतीने ते विश्वासूपणे जगणे एवढेच आवश्यक आहे.

देवाच्या इच्छेतील लहानसहान बाबतीतही विश्वासू राहणे किती महत्त्वाचे आहे, यावर आज चिंतन करा. कदाचित देव तुम्हाला आपला पैसा उदारपणे देण्यास बोलावत असेल. कदाचित तो तुम्हाला आपला वेळ उदारपणे देण्यास किंवा ज्याला गरज आहे त्याचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐकून घेण्यास बोलावत असेल. कदाचित तो तुम्हाला रोजची प्रार्थना अधिक नियमितपणे करण्यास बोलावत असेल. जीवनात देव तुम्हाला जे काही करण्यास बोलावत आहे, ते जगाच्या तारणासाठी त्याने आखलेल्या गौरवशाली योजनेचा एक भाग आहे, हे लक्षात ठेवा. लहानसहान बाबतीतही देवाची इच्छा स्वीकारा. तुमच्या त्यागाद्वारे देव पृथ्वीच्या टोकापर्यंत सुवार्ता पोहोचवण्याचे कार्य पुढे नेईल.

हे संत फ्रान्सिस, पूर्ण दारिद्र्य स्वीकारून देवावर आणि इतरांवर प्रेम करण्याचे दैनंदिन कर्तव्य पार पाडण्यास तुम्हाला पाचारण मिळाले. तुमचे रोजचे अर्पण स्वीकारून देवाने सुवार्ताप्रसारकांची मोठी सेना उभी केली. ते जगभर सुवार्ता सांगण्यासाठी निघाले. मीही कोणतीही तडजोड न करता देवाच्या इच्छेचे पूर्णपणे पालन करावे, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. देवाला जसे अभिप्रेत आहे, तसे त्याचे राज्य प्रस्थापित करण्यासाठी तो माझ्या जीवनाचा उपयोग करो. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा तेविसावा—पहिल्या नियमावलीला मान्यता

धडा: फ्रान्सिस्कन धर्मसंघ हळूहळू वाढू लागला. अनुयायांची संख्या बारा झाली तेव्हा फ्रान्सिसने मुख्यतः पवित्र शास्त्राचा आधार घेऊन आपली पहिली जीवननियमावली लिहायला सुरुवात केली. धर्मसंघीय जीवनाची ही नवी रीत स्वीकारण्याचे पाचारण देवाने प्रकटीकरणाद्वारे आपल्याला दिले आहे, असा त्याचा विश्वास होता. त्याने आणि त्याच्या पहिल्या दोन बंधूंनी सुवार्तेचे पुस्तक तीनदा उघडले, तेव्हा त्यांना मिळालेल्या उताऱ्यांचे काटेकोर पालन करण्यावर ही जीवनपद्धती आधारलेली होती. पहिली नियमावली लिहून झाल्यावर फ्रान्सिस आणि त्याचे अनुयायी पोपसाहेबांची मान्यता मिळवण्यासाठी रोमला गेले. हे काम अवघड असले तरी एका दृष्टान्ताने फ्रान्सिसला धीर दिला. पोपसाहेब त्यांच्या जीवननियमावलीला मान्यता देतील, अशी खात्री त्याला त्या दृष्टान्तातून मिळाली.

ते प्रेषितीय राजवाड्यात पोहोचले तेव्हा पोप इनोसंट तिसरे यांनी फ्रान्सिसला दुरून पाहिले. त्याचा दरिद्री अवतार पाहून त्यांना त्याच्याविषयी तिटकारा वाटला. नम्र स्वभावाचा फ्रान्सिस एक शब्दही न बोलता निघून गेला. मात्र त्या रात्री पोपसाहेबांना स्वप्नात एक उंच ताडाचे झाड दिसले. आपल्यासमोर उभे राहिलेले हे झाड त्या दिवशी भेटलेल्या गरीब भिकाऱ्याचे प्रतीक आहे, हे त्यांना दैवी प्रेरणेने उमगले. म्हणून जागे झाल्यावर पोप इनोसंट यांनी आपल्या सेवकांना शहरात फ्रान्सिसचा शोध घेऊन त्याला आपल्याकडे आणण्यास सांगितले.

पोपसाहेबांनी फ्रान्सिसला भेट दिली तेव्हा त्याने स्वतःसाठी आणि आपल्या सोबत्यांसाठी लिहिलेली जीवननियमावली त्यांच्यासमोर मांडली. ती फारच कठोर असून तिचे पालन करणे शक्य नाही, असे सांगून उपस्थित कार्डिनलांपैकी काहींनी आक्षेप घेतला. मात्र एका बिशपांनी फ्रान्सिसची बाजू घेतली. त्यांनी सांगितले की ही नियमावली म्हणजे पवित्र सुवार्तेतील शिकवणच आहे. त्यामुळे नियमावली नाकारणे म्हणजे ख्रिस्ताची सुवार्ता नाकारणे होय.

पोपसाहेबांनी फ्रान्सिसला पुन्हा भेट दिली. त्या भेटीत फ्रान्सिसने त्यांना एका गरीब स्त्रीचा दाखला सांगितला. त्या स्त्रीचे एका राजाशी लग्न झाले आणि तिला त्याच्यापासून अनेक मुले झाली. केवळ आपल्या मुलांची आई गरिबीतून आली म्हणून राजा आपल्या मुलांना कधीही हलाखीत पडू देणार नाही, असे फ्रान्सिसने स्पष्ट केले. फ्रान्सिस आणि त्याच्या अनुयायांच्या बाबतीतही तसेच होते. त्यांनी पूर्ण दारिद्र्याचे आपले जीवन हीच आपली आई मानली होती. म्हणून दारिद्र्य हीच त्यांची ‘आई’ असली, तरी देव, जो महान राजा आहे, त्यांना कधीही सोडून देणार नाही.

आणखी एका दृष्टान्तातून धीर व प्रेरणा मिळाल्यावर पोपसाहेबांनी नियमावलीला मान्यता दिली. त्यांनी फ्रान्सिस आणि त्याच्या सोबत्यांना प्रायश्चित्ताचा उपदेश करण्यास, देवाचे वचन सांगण्यास आणि लोकांना अधिक चांगले ख्रिस्ती जीवन जगण्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी ठिकठिकाणी जाण्याचे आवाहन केले. याजक नसतानाही उपदेश करण्याचे हे आवाहन मिळाल्याने फ्रान्सिस आणि त्याच्या बंधूंनी मोठ्या उत्साहाने आपले नवे कार्य सुरू केले.

चिंतन: जगाच्या दृष्टीने पाहता, फ्रान्सिसपुढे हे एक अतिशय कठीण काम होते. तो एक साधा माणूस होता. त्याच्या कुटुंबाने त्याला नाकारले होते आणि नगरातील लोक त्याची थट्टा करत होते. दारिद्र्य स्वीकारून आणि देवावर प्रेम करत त्याने एक नवे, आमूलाग्र वेगळे जीवन जगण्याचे ठरवले. त्याच्या या नव्या पाचारणात अनेकांनी त्याला साथ दिली नाही. आता या नव्या पाचारणाला ख्रिस्ताच्या प्रतिनिधीची मान्यता मिळवण्यासाठी त्याला रोमला जावे लागणार होते. 

पण फ्रान्सिस धैर्याने पुढे गेला. बारा नव्या अनुयायांनी त्याला दिलेल्या पाठिंब्यामुळे त्याच्या पाचारणाला पुष्टी मिळाली आणि आपल्या दृढ विश्वासानुसार वागण्याचे त्याचे धैर्य वाढले. प्रार्थनेतून देवाने त्याला प्रेरणा दिली. आपल्या नव्या जीवनासाठी पोपचा आशीर्वाद मिळेल, असा विश्वास ठेवून त्याने देवाच्या इच्छेला प्रतिसाद दिला.

सुरुवातीला फ्रान्सिसची विनंती नाकारण्यात आली. पण देवाने पवित्र पित्याच्या अंतःकरणात आपल्या कृपेचा चमत्कार घडवून फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांना पाठिंबा देण्याची प्रेरणा त्यांना दिली. अखेरीस फ्रान्सिसला त्याच्या अपेक्षेपेक्षा अधिक मिळाले. शुभवर्तमानाच्या मागण्यांशी कोणतीही तडजोड न करता जगण्याची परवानगी मिळावी, एवढीच त्याची अपेक्षा होती. पण पवित्र पित्याने त्याला आणि त्याच्या सहकाऱ्यांना बाहेर पडून शुभवर्तमानाची घोषणा करण्याचेही आवाहन केले.

आपल्या जीवनात देवाच्या पाचारणाला प्रतिसाद देण्यासाठी नेहमीच धैर्य लागते. अडथळे येणारच, आणि शेवटी आव्हानांना सामोरे जावेच लागेल. देवाच्या इच्छेनुसार पुढे जाण्यासाठी धैर्य आपल्याला बळ देते. आपण ‘हो’ म्हटले, तर देवाची इच्छा आपल्या डोळ्यांसमोर उलगडत जाईल तसा तो आपल्यासाठी मार्ग खुला करील.

आज तुमच्या जीवनात आध्यात्मिक धैर्याची किती गरज आहे, यावर चिंतन करा. आध्यात्मिक धैर्य म्हणजे आत्मविश्वास नव्हे; ते म्हणजे देवाच्या इच्छेवर भरवसा ठेवणे. तुमच्या जीवनात देवाची इच्छा पूर्ण करताना कोणत्या बाबतीत तुम्हाला भीती वाटते, याचा विचार करा. देवावरील भरवशातून मिळणाऱ्या धैर्याने त्या भीतीवर मात करा.

हे संत फ्रान्सिस, देवाने तुम्हाला जे करण्याची प्रेरणा दिली ते तुम्ही केले, जरी त्यासाठी मोठे धैर्य आणि देवावर गाढ भरवसा आवश्यक होता. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की शुभवर्तमानानुसार जगताना येणाऱ्या आव्हानांना मी देवाच्या अंतःकरणातून मिळणाऱ्या सामर्थ्याने आणि दृढ निश्चयाने सामोरे जावे. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.


धडा चोविसावा—देवाची काळजी आणि तरतूद

बोध: फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांच्या जीवननियमाला पवित्र पित्याने मान्यता दिली आणि त्यांना बाहेर पडून शुभवर्तमानाची घोषणा करण्याचे आवाहन केले. त्यानंतर ते स्पोलेतोला निघाले. वाटेत त्यांनी आपला जीवननियम निष्ठेने आणि देवावर भरवसा ठेवून शक्य तितक्या चांगल्या रीतीने कसा पाळता येईल, यावर विचारपूर्वक चर्चा केली. विशेषतः दारिद्र्यात राहून देवाच्या परिपालनावर अवलंबून जगण्याच्या आपल्या ध्येयाविषयी त्यांनी चर्चा केली.

ते चर्चेत इतके गढून गेले की त्यांना वेळेचे भान राहिले नाही. भान आले तेव्हा ते थकून गेले होते, एका निर्जन ठिकाणी होते आणि त्यांच्याजवळ खायला काहीही नव्हते. इतक्यात चमत्कार घडला: एक अनोळखी माणूस त्यांच्यासाठी एक पाव घेऊन अचानक त्यांच्यासमोर आला. त्यांनी पाव घेताच तो माणूस अदृश्य झाला. देवाने चमत्कारिक रीतीने त्यांची काळजी घेतली, याचा फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांना आनंद झाला. त्यांनी यात एक स्पष्ट चिन्ह पाहिले: त्यांनी केवळ आपला कठोर दारिद्र्याचा जीवननियम पाळला, तर देव सदैव त्यांची काळजी घेईल. 

चिंतन: निव्वळ मानवी दृष्टीने पाहता, इतके कठोर दारिद्र्य स्वीकारण्यात गंभीर धोका होता. फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांना आठवडे किंवा महिनेही जीवनावश्यक गोष्टी मिळाल्या नसत्या तर? त्यांच्यावर उपाशी राहण्याची वेळ आली असती किंवा त्यांना निवारा मिळाला नसता तर? जेव्हा एखादी व्यक्ती निष्काळजीपणे आणि बेजबाबदारपणे वागते, तेव्हा हे प्रश्न आणि या चिंता रास्त असतात. पण फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांच्या बाबतीत तसे नव्हते.

देवाने या बारा जणांना आपल्या परिपालनाचे जिवंत साक्षीदार होण्यासाठी आमंत्रित केले होते. त्याने त्यांना दारिद्र्य स्वीकारण्यास बोलावले आणि त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्याचे वचन दिले. या जणांनी देवाच्या वचनावर भरवसा ठेवला आणि त्याची इच्छा स्वीकारली. देवाने आपल्या वचनाशी तो निष्ठावान असल्याचे चिन्ह म्हणून अगदी सुरुवातीलाच त्यांच्यासाठी हा चमत्कार घडवला, जेणेकरून त्यांची श्रद्धा दृढ व्हावी आणि त्यांच्या पाचारणाला पुष्टी मिळावी.

फ्रान्सिस आणि त्याच्या सहकाऱ्यांच्या गरजा भागवण्यासाठी देवाने रोज देवदूत पाठवला नाही. पण या पहिल्या प्रसंगी त्याने देवदूत पाठवला. दैवी परिपालनावर पूर्णपणे अवलंबून राहण्याच्या या नव्या ध्येयाकडे वाटचाल सुरू करताना फ्रान्सिसच्या पहिल्या सहकाऱ्यांच्या मनात जी काही शंका उद्भवू शकली असती, ती दूर व्हावी म्हणून देवाने असे केले.

आपल्या जीवनात देव आपल्याला त्याच्या मागे येण्यास बोलावतो, तेव्हा त्याच्या स्पष्ट हाकेवर किंवा त्याच्या इच्छेवर आपण कधीही शंका घेऊ नये. देवाची इच्छा कितीही ‘आमूलाग्र बदल घडवणारी’ किंवा ‘टोकाची’ वाटली, तरी ती त्याचीच इच्छा आहे हे आपल्याला माहीत असेल, तर तो जे काही प्रकट करतो ते सर्व स्वीकारण्याची भीती आपण सोडून दिली पाहिजे.

आज तुमच्या जीवनात देवाची इच्छा कोणत्या बाबतीत पूर्ण करण्यासाठी त्याच्या परिपालनावर फार मोठा भरवसा ठेवावा लागतो, यावर चिंतन करा. देव खरोखरच आपली काळजी घेतो आणि त्याची आपल्याला खात्री आहे. सर्व बाबतींत त्याच्यावर विसंबून राहण्यात स्वातंत्र्य आणि गौरव आहे. देवाच्या परिपालनावर तुमची दृष्टी खिळू द्या, म्हणजे जीवनात तुम्हाला कधीही कशाची उणीव भासणार नाही.

हे संत फ्रान्सिस, देवाने तुम्हाला बोलावले, तुम्ही त्याच्या मागे गेलात आणि देव तुमच्याशी व तुमच्या सहकाऱ्यांशी विश्वासू राहिला. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की देवाच्या निष्ठेविषयी माझ्या मनात कधीही शंका येऊ नये आणि त्याच्या परिपूर्ण परिपालनावर मी नेहमी भरवसा ठेवावा. मी केवळ देवावरच भरवसा ठेवून जीवनातील अनेक काळज्या आणि चिंतांपासून मुक्त व्हावे. हे संत फ्रान्सिस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

अनुक्रमणिका