सेबास्तियानो रिची, सार्वजनिक मालकी, विकिमीडिया कॉमन्समार्फत
2 ऑगस्ट: व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस, बिशप — ऐच्छिक स्मरणदिन
सु. 283 (किंवा चौथ्या शतकाच्या सुरुवातीस)–371
इटलीतील पिएमोंते प्रदेशाचे आश्रयदाते संत
संतपदविषयक मंडळाच्या स्थापनेपूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
तुमच्यापैकी कोणाचे पत्र मला मिळते आणि त्यात तुमचा चांगुलपणा व प्रेम दिसते, तेव्हा माझ्या आनंदात अश्रू मिसळतात. पुढे वाचावेसे वाटते, पण रडू आल्याने वाचन थांबते. अशा पत्राने तुमच्या भेटीची माझी ओढ शमते, तेव्हा या दोन्ही भावना आवरता येत नाहीत; माझी माया व्यक्त करण्यात जणू त्यांच्यात चढाओढ लागते. तुमच्याशी बोलत असल्याची कल्पना करण्यात माझे दिवस असेच सरतात आणि माझी जुनी दुःखे मी विसरतो. तुमची अढळ श्रद्धा, तुमचे प्रेम आणि तुमची सत्कृत्ये या सर्वांतून मला चहूकडून सांत्वन मिळते. इतक्या मोठ्या आशीर्वादांच्या सान्निध्यात मला लवकरच असे वाटू लागते की मी तुमच्यासोबत आहे, आता हद्दपारीत नाही. ~संत युसेबियस, तुरुंगातून लिहिलेले पत्र
चिंतन: व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस यांचा जन्म आजच्या इटलीच्या पश्चिमेस भूमध्य समुद्रात असलेल्या सार्डिनिया बेटावर झाला. त्यांची जन्मतारीख निश्चित नाही. काही वृत्तांतांनुसार त्यांचा जन्म इ.स. 283 च्या सुमारास झाला, पण अधिक विश्वसनीय स्रोतांनुसार तो इ.स. 300 नंतर झाला असावा. युसेबियस यांच्या जन्माच्या वेळी सार्डिनिया हा रोमन साम्राज्याचा एक प्रांत होता. त्यांच्या जन्मापर्यंत रोमन साम्राज्यात ख्रिस्ती धर्मीयांना अनेकदा छळ सोसावा लागला होता. तरीही इ.स. 303 पर्यंत तुलनेने शांतता होती. त्या वर्षी सम्राट डायोक्लेशियनने ख्रिस्ती लोकांना अटक करून ठार मारण्याचे आदेश देणारी अनेक फर्माने काढली. युसेबियस यांच्या बालपणाविषयीच्या काही वृत्तांतांनुसार, ते लहान असतानाच त्यांच्या ख्रिस्ती वडिलांनी श्रद्धेसाठी प्राण दिले. त्यामुळे ते आईसोबत रोमला गेले. तेथे युसेबियस यांनी निष्ठेने श्रद्धेचे आचरण केले. उपासनेत पवित्र शास्त्राचे वाचन करण्याची सेवा त्यांनी स्वीकारली आणि कॅथलिक समुदायात त्यांना आदराचे स्थान मिळाले.
युसेबियस रोममध्ये असताना, आजच्या इजिप्तमधील अलेक्झांड्रिया येथील आरियस नावाच्या एका याजकाने एका धर्मशास्त्रीय मताचा प्रसार सुरू केला. पुढे ते ‘आरियन पाखंड’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले. देवाचा पुत्र पित्याप्रमाणे अनादी नाही आणि तो पित्यापेक्षा कनिष्ठ आहे, असे तो शिकवत असे. आपल्या मताचा प्रसार करण्यासाठी तो वारंवार म्हणत असे, “एक असा काळ होता, जेव्हा पुत्र अस्तित्वात नव्हता.” हे वाक्य गीतांमधून लोकप्रिय झाले आणि त्याद्वारे आरियसचे मत सामान्य श्रद्धावंतांमध्ये पसरले. त्याची चुकीची मते रोमन साम्राज्याच्या विविध भागांत झपाट्याने पसरली आणि मोठी फूट पडली. म्हणून सम्राट कॉन्स्टंटाईन महान याने या प्रश्नावर विचार करण्यासाठी इ.स. 325 मध्ये निसिया येथे ख्रिस्तसभेची परिषद बोलावली. त्या परिषदेत तयार झालेले निसियाचे श्रद्धावचन आजही म्हटले जाते. त्यात आरियन पाखंडाला असे उत्तर दिले आहे: “मी एकाच प्रभू येशू ख्रिस्तावर विश्वास ठेवतो. तो देवाचा एकुलता एक पुत्र आहे, सर्व युगांपूर्वी पित्यापासून जन्मलेला. देवापासून देव, प्रकाशापासून प्रकाश, खऱ्या देवापासून खरा देव, जन्मलेला, निर्माण केलेला नव्हे, पित्याशी एकाच दैवी तत्त्वाचा…” धर्मशास्त्रीय वादाचा निकाल लागला, तरी हे पाखंड सहज मावळले नाही आणि फूट कायम राहिली. या पाखंडाविरुद्ध ख्रिस्तसभेच्या शिकवणीचे सर्वांत खंबीरपणे समर्थन करणाऱ्यांपैकी एक होते संत अथानासियस, जे त्या वेळी अलेक्झांड्रियाचे बिशप होते. तणाव कायम असताना, इ.स. 335 मध्ये आरियस आणि दोन आरियन बिशपांनी कारस्थान करून सम्राट कॉन्स्टंटाईन महान याच्याकडून बिशप अथानासियस यांना त्यांच्या धर्मप्रांतातून हद्दपार करवले.
इ.स. 340 च्या सुमारास, युसेबियस यांचे आदर्श पावित्र्य आणि खऱ्या श्रद्धेच्या बाजूने घेतलेली भूमिका पाहून पोपांनी त्यांना बिशपपदाची दीक्षा दिली आणि आजच्या उत्तर इटलीतील व्हेर्चेल्लीचे पहिले बिशप म्हणून त्यांची नेमणूक केली. व्हेर्चेल्लीमध्ये बिशप युसेबियस यांनी मोठ्या तळमळीने आपली श्रद्धा जगली. त्यांनी केवळ आपल्या विश्वासू समुदायाची आध्यात्मिक सेवा केली नाही, तर मूर्तिपूजक लोकांपर्यंतही स्वतः पोहोचून त्यांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारावी यासाठी प्रयत्न केले. धर्मप्रांतातील धर्मगुरूंसाठी मठीय जीवनपद्धती सुरू करणारे ते पहिले बिशप होते. हे धर्मगुरू एकत्र राहत असत आणि त्यांच्यामध्येच राहणाऱ्या बिशप युसेबियस यांच्या मार्गदर्शनाखाली धर्मप्रांताच्या गरजा पूर्ण करत असत. या नव्या पद्धतीमुळे त्यांच्यात बंधुभाव वाढला, आध्यात्मिक उन्नती झाली, एकमेकांप्रती उत्तरदायित्वाची जाणीव दृढ झाली आणि समान ध्येयासाठी झटण्याची चांगली फळे दिसून आली.
सम्राट कॉन्स्टंटाईन द ग्रेट यांच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या तीन मुलांनी मिळून साम्राज्याचा कारभार केला. त्यांपैकी कॉन्स्टँशियस दुसरा याला आरियन मताबद्दल सहानुभूती होती. त्यामुळे इ.स. 355 मध्ये त्याने मिलान येथे एक धर्मपरिषद बोलावली. आरियन मताला विरोध केल्यामुळे बिशप अथानासियस यांना पुन्हा हद्दपार करण्याचा आणि पोपांनाही हद्दपार करण्याचा त्याचा प्रयत्न होता. परिषदेत बिशप युसेबियस आणि इतर काही बिशपांनी पोप व बिशप अथानासियस या दोघांनाही खंबीर पाठिंबा दिला. परिणामी, सम्राटाने युसेबियस आणि चर्चच्या अधिकृत श्रद्धेशी निष्ठावान असलेल्या इतर बिशपांना हद्दपार केले. बिशप युसेबियस यांना प्रथम गालील समुद्राच्या लगेच दक्षिणेला यार्देन खोऱ्यात असलेल्या स्किथोपोलिस येथे, नंतर आजच्या तुर्कीतील कप्पादोकिया येथे आणि शेवटी इजिप्तमध्ये कैरोच्या दक्षिणेस असलेल्या थीबाईड प्रदेशात पाठवण्यात आले. थीबाईड हा दुर्गम आणि ओसाड प्रदेश होता. तिथल्या कठीण परिस्थितीबरोबरच कैदेत त्यांच्यावर पहारा देणाऱ्यांची गैरवागणूकही बिशप युसेबियस यांना सहन करावी लागली.
मेंढपाळाला त्याच्या कळपापासून दूर करणे आणि अशा रीतीने त्याला कळपाची आध्यात्मिक सेवा करता येऊ न देणे, हा हद्दपारीचा हेतू होता. पण या योजनेचा उलटाच परिणाम झाला. बिशप अथानासियस यांच्याप्रमाणेच बिशप युसेबियस यांनीही हद्दपारीच्या काळात विपुल पत्रलेखन केले. त्याद्वारे त्यांनी आपल्या कळपाला मार्गदर्शन करणे आणि साम्राज्यभरातील इतर बिशपांना धीर देणे चालू ठेवले. त्यांची काही पत्रे, धर्मशास्त्रीय ग्रंथ आणि प्रवचने पूर्णतः किंवा अंशतः आजपर्यंत टिकून आहेत. इ.स. 361 पर्यंत युसेबियस हद्दपारीत होते. त्या वर्षी सम्राट कॉन्स्टँशियस दुसरा मरण पावला आणि त्याच्यानंतर गादीवर आलेल्या सम्राट ज्युलियनने हद्दपार केलेल्या सर्व बिशपांना आपापल्या धर्मप्रांतांत परतण्याची परवानगी दिली. आपल्या कळपात परतल्यावर बिशप युसेबियस यांनी मृत्यूपर्यंत आणखी दहा वर्षे आपल्या लोकांची आध्यात्मिक सेवा केली. त्या काळातही त्यांनी निसियाच्या श्रद्धावचनाचा आग्रह धरला आणि आरियन मताला विरोध केला. इ.स. 362 मध्ये त्यांनी अलेक्झांड्रियाच्या दुसऱ्या धर्मपरिषदेत भाग घेतला. या परिषदेने इ.स. 325 च्या निसिया धर्मपरिषदेच्या शिकवणीला पुन्हा दुजोरा दिला आणि आरियन मतामुळे उपस्थित झालेल्या धर्मशास्त्रीय प्रश्नांचा विचार केला. आरियन मताचा पश्चात्तापपूर्वक त्याग करून निसियाचे श्रद्धावचन मान्य करणाऱ्यांना चर्चच्या पूर्ण सहभागितेत पुन्हा स्वीकारता येईल, असेही परिषदेने जाहीर केले. अशा प्रकारे या परिषदेने धर्मशास्त्रीय आणि धर्मपालनविषयक अशा दोन्ही भूमिका पार पाडल्या.
ख्रिस्ताच्या खऱ्या स्वरूपाचे खंबीर समर्थक म्हणूनच नव्हे, तर आपल्या श्रद्धेसाठी हद्दपारी आणि अनेक यातना धैर्याने सोसणारे पवित्र मेंढपाळ म्हणूनही आज संत युसेबियस यांचे स्मरण केले जाते. म्हणूनच आरंभीच्या चर्चमधील महान श्रद्धासाक्षींपैकी एक म्हणून त्यांना मानले जाते. त्यांनी आपल्या जीवनकाळात चर्चमधील इतर काही महान श्रद्धासाक्षींच्या सहवासात सेवा केली. ‘श्रद्धासाक्षी’ म्हणजे श्रद्धेसाठी यातना सोसलेली, पण श्रद्धेसाठी प्राण द्यावे न लागलेली व्यक्ती. अलेक्झांड्रियाचे संत अथानासियस, संत बासिल महान, नाझियान्झसचे संत ग्रेगरी, निस्साचे संत ग्रेगरी, प्वातियेचे संत हिलरी आणि मिलानचे संत अँब्रोस यांचा त्यांत समावेश होता.
या महान संताचा आणि बिशपाचा सन्मान करताना, त्यांच्या धैर्याचा आणि त्या धैर्याशी घट्ट जोडलेल्या त्यांच्या लोकांवरील गाढ प्रेमाचा विचार करा. हद्दपारी आणि अपार यातना सोसतानाही ते आपल्या श्रद्धेशी अढळपणे निष्ठावान राहिले. आपल्या श्रद्धेसाठी दुःख आनंदाने सोसण्यास देव तुम्हाला कोणकोणत्या प्रकारे बोलावत असेल, याचा विचार करा. असे चिंतन करताना संत युसेबियस यांनी दाखवलेले धैर्य तुम्हालाही लाभावे म्हणून प्रार्थना करा, जेणेकरून तुम्हालाही इतरांच्या जीवनात चांगला बदल घडवता येईल.
प्रार्थना: हे संत युसेबियस, तुम्ही एक विश्वासू मेंढपाळ होता. तुम्ही आपल्या कळपावर प्रेम केले, धर्मगुरूंची काळजी घेतली आणि ख्रिस्ताच्या देवत्वाचे समर्थन केले. या निष्ठेमुळे तुम्हाला खूप दुःख सोसावे लागले. ख्रिस्ताचे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याच्या आणि त्यांच्या भल्यासाठी सत्याची बाजू घेण्याच्या माझ्या पाचारणापासून दुःखाने मला कधीही दूर नेऊ नये, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
2 ऑगस्ट: व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस, बिशप — ऐच्छिक स्मरणदिन
इ.स. सु. 283 (किंवा चौथ्या शतकाचा आरंभ)–371
इटलीतील पिएमोंते प्रदेशाचे आश्रयदाता संत
संतपदविषयक धर्मसंघाच्या स्थापनेपूर्वी संत म्हणून मान्यता
व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस यांचा जन्म तिसऱ्या शतकाच्या उत्तरार्धात किंवा चौथ्या शतकाच्या आरंभी, आजच्या इटलीच्या पश्चिमेला भूमध्य समुद्रातील सार्दिनिया बेटावर झाला. रोमन सम्राट डायोक्लेशियनच्या कारकिर्दीत युसेबियस यांच्या वडिलांना श्रद्धेसाठी प्राण द्यावे लागले असावेत आणि त्यामुळे त्यांच्या आईने त्यांना रोमला नेले असावे. तेथे ते आपली ख्रिस्ती श्रद्धा आचरणात जगले आणि उपासनेत पवित्र शास्त्राचे वाचन करण्याची सेवा करू लागले. ख्रिस्ती समुदायात त्यांना मानाचे स्थान मिळाले.
इ.स. 340 च्या सुमारास आरियन पाखंडामुळे ख्रिस्तसभेत फूट पडत होती. अशा वेळी युसेबियस यांचे आदर्श पावित्र्य आणि खऱ्या श्रद्धेच्या बाजूने त्यांनी घेतलेली भूमिका पाहून पोपांनी त्यांना बिशपपदाची दीक्षा दिली आणि उत्तर इटलीतील व्हेर्चेल्लीचे पहिले बिशप म्हणून त्यांची नेमणूक केली. व्हेर्चेल्ली येथे बिशप युसेबियस यांनी आपल्या विश्वासू समुदायाची सेवा केली आणि ख्रिस्ती नसलेल्या लोकांपर्यंत पोहोचून त्यांना ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारण्यास प्रवृत्त केले. धर्मप्रांतातील धर्मगुरूंसाठी मठीय जीवनपद्धतीचा एक प्रकार सुरू करणारे ते पहिले बिशप होते. बिशप युसेबियस यांच्या मार्गदर्शनाखाली धर्मगुरू एकत्र राहत आणि धर्मप्रांताच्या गरजा भागवत. बिशप स्वतःही त्यांच्यासोबत राहत असत. या नव्या पद्धतीमुळे त्यांच्यात बंधुभाव वाढला, आध्यात्मिक प्रगती झाली, परस्परांप्रती उत्तरदायित्वाची जाणीव बळावली आणि एकाच ध्येयासाठी काम केल्याने चांगले परिणाम दिसून आले.
इ.स. 355 मध्ये आरियन मताला विरोध केल्यामुळे सम्राट कॉन्स्टॅन्शियस दुसरा याने पोप, बिशप युसेबियस आणि इतर काही बिशपांना हद्दपार केले. बिशप युसेबियस यांना प्रथम गालील सरोवराच्या दक्षिणेस, यार्देन नदीच्या खोऱ्यात असलेल्या स्किथोपोलिस येथे पाठवण्यात आले. त्यानंतर त्यांना आजच्या तुर्कस्तानातील कप्पादोकिया येथे आणि शेवटी इजिप्तमध्ये कैरोच्या दक्षिणेस असलेल्या थीबाईड येथे पाठवण्यात आले. थीबाईड हा दुर्गम आणि ओसाड प्रदेश होता. तिथली कठीण परिस्थिती आणि कारागृहाच्या पहारेकऱ्यांकडून होणारा छळ बिशप युसेबियस यांनी सहन केला. हद्दपारीच्या काळात युसेबियस यांनी विपुल पत्रलेखन केले. त्याद्वारे त्यांनी आपल्या विश्वासू समुदायाला मार्गदर्शन करणे आणि इतर बिशपांना धीर देणे चालू ठेवले. त्यांची काही पत्रे, धर्मशास्त्रीय ग्रंथ आणि प्रवचने संपूर्ण किंवा अंशतः आजही उपलब्ध आहेत. इ.स. 361 मध्ये सम्राट कॉन्स्टॅन्शियस दुसरा मरण पावला, तोपर्यंत युसेबियस हद्दपारीतच राहिले. त्याच्यानंतर गादीवर आलेल्या सम्राट ज्युलियनने हद्दपार केलेल्या सर्व बिशपांना आपापल्या धर्मप्रांतांत परतण्याची परवानगी दिली. आपल्या विश्वासू समुदायात परतल्यावर बिशप युसेबियस यांनी मृत्यूपर्यंत आणखी दहा वर्षे आपल्या लोकांची सेवा केली. त्या काळात त्यांनी आरियन मताला विरोध करणे आणि इ.स. 325 मध्ये कॅथलिक शिकवण संक्षेपाने मांडणाऱ्या नायसियाच्या श्रद्धाघोषाचे समर्थन करणे चालू ठेवले. इ.स. 362 मध्ये त्यांनी आलेक्झांड्रियाच्या दुसऱ्या धर्मपरिषदेत भाग घेतला. या परिषदेने नायसियाच्या धर्मपरिषदेच्या शिकवणीला दुजोरा दिला आणि आरियन मतामुळे उपस्थित झालेल्या धर्मशास्त्रीय प्रश्नांचा विचार केला. पश्चात्ताप करून नायसियाचा श्रद्धाघोष स्वीकारणाऱ्या आणि तो जाहीरपणे मान्य करणाऱ्या आरियन मताच्या अनुयायांना ख्रिस्तसभेच्या पूर्ण सहभागितेत पुन्हा सामावून घेता येईल, असेही परिषदेने घोषित केले. अशा रीतीने या परिषदेने धर्मशास्त्रीय आणि धर्मपालनविषयक अशी दोन्ही कार्ये केली.
ख्रिस्ताच्या खऱ्या स्वरूपाचे खंबीर समर्थन करणारे आणि आपल्या श्रद्धेसाठी हद्दपारी व अनेक यातना धैर्याने सहन करणारे पवित्र मेंढपाळ म्हणून संत युसेबियस यांचे स्मरण केले जाते. म्हणूनच आरंभीच्या ख्रिस्तसभेतील महान श्रद्धासाक्षींपैकी एक म्हणून त्यांना मानले जाते. श्रद्धासाक्षी म्हणजे असा विश्वासू, ज्याने श्रद्धेसाठी दुःख सोसले, पण रक्तसाक्षी म्हणून मृत्यू पत्करावा लागला नाही. आलेक्झांड्रियाचे संत अथानासियस, संत बासिल महान, नाझियान्झसचे संत ग्रेगरी, निस्साचे संत ग्रेगरी, प्वातियेचे संत हिलरी आणि मिलानचे संत आंब्रोस यांचाही या श्रद्धासाक्षींमध्ये समावेश होतो.
हे संत युसेबियस, तुम्ही एक विश्वासू मेंढपाळ होता. तुम्ही आपल्या कळपावर प्रेम केले, धर्मगुरूंची काळजी घेतली आणि स्वतः अनेक यातना सोसत असतानाही ख्रिस्ताच्या देवत्वाचे समर्थन केले. ख्रिस्ताचे प्रेम इतरांपर्यंत पोहोचवण्याच्या आणि त्यांच्या भल्यासाठी सत्याची बाजू घेण्याच्या माझ्या पाचारणापासून दुःखामुळे मी कधीही दूर जाऊ नये, म्हणून प्रार्थना करा. व्हेर्चेल्लीचे संत युसेबियस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
