मराठी

संत थोमा प्रेषित

जुलै 3: संत थोमा प्रेषित — सण

निधन: सुमारे इ.स. 72
शंका घेणारे, वास्तुविशारद, दृष्टिहीन व्यक्ती, बांधकाम व्यावसायिक, भूमितीतज्ज्ञ, गवंडी, भूमापक आणि धर्मशास्त्रज्ञ यांचे आश्रयदाते संत
संतपदाच्या प्रक्रियेसाठी स्वतंत्र मंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनाविधीचा रंग: लाल
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त


पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उतारा:
येशू आला तेव्हा बाराजणांपैकी दिदिम म्हणवले जाणारे थोमा त्यांच्याबरोबर नव्हते. म्हणून इतर शिष्य त्यांना म्हणाले, “आम्ही प्रभूला पाहिले आहे.” पण ते त्यांना म्हणाले, “त्याच्या हातांवरील खिळ्यांच्या खुणा पाहिल्याशिवाय, त्या खुणांत माझे बोट घातल्याशिवाय आणि त्याच्या कुशीच्या जखमेत माझा हात घातल्याशिवाय मी विश्वास ठेवणार नाही.” आठवडाभराने त्याचे शिष्य पुन्हा घरात होते आणि थोमाही त्यांच्याबरोबर होते. दारे बंद असतानाही येशू आला, त्यांच्यामध्ये उभा राहिला आणि म्हणाला, “तुम्हाला शांती असो.” मग तो थोमा यांना म्हणाला, “तुझे बोट येथे ठेव आणि माझे हात पाहा. तुझा हात पुढे कर आणि माझ्या कुशीच्या जखमेत घाल. अविश्वास ठेवू नकोस, तर विश्वास ठेव.” थोमा त्याला उत्तरले, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” येशू त्यांना म्हणाला, “तू मला पाहिलेस म्हणून विश्वास ठेवलास काय? ज्यांनी पाहिले नाही तरी विश्वास ठेवला, ते धन्य.” ~योहान 20:24–29

चिंतन: येशूच्या पुनरुत्थानाविषयी शंका घेतल्यामुळे संत थोमा प्रेषित विशेष ओळखले जातात. ते म्हणाले होते, “त्याच्या हातांवरील खिळ्यांच्या खुणा पाहिल्याशिवाय, त्या खुणांत माझे बोट घातल्याशिवाय आणि त्याच्या कुशीच्या जखमेत माझा हात घातल्याशिवाय मी विश्वास ठेवणार नाही” (योहान 20:25). या प्रसंगापूर्वीही शुभवर्तमानांत थोमा यांचा अनेकदा उल्लेख येतो. मत्तय, मार्क आणि लूक यांच्या शुभवर्तमानांत प्रेषितांच्या यादीत त्यांचे नाव आहे, पण त्यांना पाचारण कसे झाले याचा तपशील दिलेला नाही. थोमा यांच्याविषयीच्या मोजक्या वैयक्तिक तपशिलांपैकी एक योहानाच्या शुभवर्तमानात सापडतो. त्यात त्यांना “दिदिम,” म्हणजे “जुळे,” असे म्हटले आहे. त्यावरून त्यांना एखादे जुळे भावंड असावे, असे मानणे वाजवी आहे.

योहानाच्या शुभवर्तमानात येशूने केलेल्या सातव्या आणि शेवटच्या “चिन्हा”च्या अगदी आधी संत थोमा यांचा पहिला सविस्तर उल्लेख येतो. येशूची चिन्हे म्हणजे त्याने केलेले चमत्कार. ते यासाठी केले गेले की, “येशू हा मशीहा, देवाचा पुत्र आहे, असा तुम्ही विश्वास धरावा आणि त्या विश्वासाने त्याच्या नावाने तुम्हाला जीवन मिळावे” (योहान 20:31). लाझरला मृतांतून उठवणे हे सातवे चिन्ह होते. या चमत्कारापूर्वी यहुद्यांची महासभा अधिकाधिक अस्वस्थ होत होती आणि येशूला तिचा विरोध वाढत होता. हे शिष्यांना माहीत होते. येशूने आणखी चमत्कार केले तर महासभा त्यावर काहीतरी कारवाई करेल, हे त्यांना समजत होते. आपला मित्र लाझर मरण पावल्याचे कळल्यावर येशूने शिष्यांना सांगितले की तो लाझरला पुन्हा जिवंत करणार आहे. छळाच्या भीतीने शिष्यांनी येशूला विचारले, “गुरुजी, यहुदी नुकतेच तुला दगडमार करायला पाहत होते आणि तुला पुन्हा तिथे जायचे आहे काय?” (योहान 11:8). तेव्हा थोमा इतर शिष्यांना धैर्याने म्हणाले, “आपणही त्याच्याबरोबर मरायला जाऊ या” (योहान 11:16).

संत थोमा यांचा योहानाच्या शुभवर्तमानात दुसऱ्यांदा उल्लेख येतो, तो अंतिम भोजनाच्या वेळी येशूने केलेल्या उपदेशाच्या सुरुवातीला. येशूने प्रेषितांना सांगितले की तो पित्याकडे परत जाईल, त्यांच्यासाठी जागा तयार करील आणि मग त्यांना आपल्याबरोबर घेऊन जाण्यासाठी पुन्हा येईल. यावर थोमा म्हणाला, “गुरुजी, तुम्ही कुठे जात आहात हेच आम्हाला माहीत नाही; मग तिथला मार्ग आम्हाला कसा माहीत असणार?” येशूने दिलेले हे उत्तर अनेकदा उद्धृत केले जाते: “मार्ग, सत्य आणि जीवन मीच आहे. माझ्याद्वारे आल्याशिवाय कोणीही पित्याकडे येत नाही” (योहान 14:5–6).

योहानाच्या शुभवर्तमानात थोमाचा शेवटचा उल्लेख सर्वांत परिचित प्रसंगी येतो. येशूच्या पुनरुत्थानानंतर थोमा इतर प्रेषितांबरोबर नसताना येशू त्या दहा जणांना दर्शन देतो. नंतर हे कळल्यावर थोमा आपली शंका ठामपणे व्यक्त करतो. पण एका आठवड्यानंतर त्याच्या शंकेचे रूपांतर श्रद्धेत होते आणि तो उद्गारतो, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” मिस्साबलिदानात पवित्रीकरणाचे शब्द उच्चारल्यानंतर येशूच्या वास्तविक उपस्थितीवरील श्रद्धा व्यक्त करण्यासाठी हे उद्गार म्हणण्याची भाविकांची परंपरा आहे. श्रद्धेचे हे शब्द आपल्याला थोमाकडूनच लाभले आहेत.

येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर माडीवरील खोलीत जमलेल्या प्रेषितांच्या यादीत थोमाचे नाव प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथात येते. त्यानंतर त्याचा नावाने पुन्हा उल्लेख येत नाही; पेन्टेकॉस्टसारख्या प्रसंगी इतर प्रेषितांसोबत त्याचाही समावेश असतो. मात्र अनेक प्राचीन परंपरांनुसार, येशूने शिष्यांना सांगितलेले हे शेवटचे शब्द थोमाने गांभीर्याने घेतले: “…तुम्ही यरुशलेममध्ये, संपूर्ण यहूदिया व सामरिया प्रदेशांत आणि पृथ्वीच्या टोकापर्यंत माझे साक्षीदार व्हाल” (प्रेषितांची कृत्ये 1:8).

थोमाच्या ‘पृथ्वीच्या टोकापर्यंत’ झालेल्या प्रवासाविषयी पोप बेनेडिक्ट सोळावे यांनी एका सर्वसाधारण भेटीत म्हटले, “शेवटी, एका प्राचीन परंपरेची आठवण ठेवूया. तिच्यानुसार थोमाने प्रथम सिरिया आणि पर्शिया येथे शुभवर्तमानाचा प्रसार केला (कैसरियाच्या युसेबियसच्या ख्रिस्तसभेचा इतिहास 3, 1 नुसार ओरिजेनने याचा उल्लेख केला आहे). त्यानंतर तो पश्चिम भारतात गेला (पाहा: थोमाची कृत्ये 1–2 आणि 17 व त्यापुढील भाग) आणि तिथून अखेरीस दक्षिण भारतातही पोहोचला” (27 सप्टेंबर 2006). या वृत्ताला निर्णायक दुजोरा देता येत नसला, तरी त्याला आधार देणारे बरेच पुरावे आहेत. ओरिजेन आणि युसेबियस यांच्याशिवाय इतर आरंभीच्या ख्रिस्तसभापित्यांनीही थोमाच्या भारतातील सुवार्ताप्रसाराचा उल्लेख केला आहे. चौथ्या शतकात सिरियाचे संत एफ्रेम यांनी रचलेल्या एका स्तोत्रात थोमाने भारतात केलेल्या सेवेचा उल्लेख केला; नाझियान्झसचे संत ग्रेगरी यांनीही तसाच उल्लेख केला. चौथ्या शतकाच्या उत्तरार्धात मिलानचे संत अँब्रोज यांनी थोमाच्या भारतातील सुवार्ताप्रसाराच्या कार्याविषयी लिहिले. सहाव्या शतकाच्या अखेरीस तूरचे बिशप ग्रेगरी यांनी नोंद केली की या प्रेषिताला भारतात हौतात्म्य आले आणि त्याचे अवशेष सिरियातील एदेसा येथे परत आणण्यात आले. एदेसा आजच्या तुर्कस्तानात आहे. परंपरेनुसार, भारताकडे जाताना थोमाने या ठिकाणी भेट देऊन शुभवर्तमानाचा प्रसार केला होता.

सर्वांत विश्वासार्ह परंपरांनुसार, थोमा सुमारे इ.स. 52 मध्ये भारतात आला. त्याने नैऋत्य भारतातील मलबार किनारपट्टीवर तसेच आणखी उत्तरेला दख्खनच्या पठारावर शुभवर्तमानाचा प्रसार केला. ‘थोमाची कृत्ये’ या प्राचीन ग्रंथात अनेक लोकांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारल्याचे आणि थोमाने केलेल्या अनेक चमत्कारांचे वर्णन आहे. सुमारे इ.स. 68 मध्ये थोमा व त्याचे सहकारी भारताच्या पूर्व भागात, आजच्या चेन्नईच्या परिसरात गेले, असे मानले जाते. तेथे त्याने शुभवर्तमान सांगितले, गरीब व आजारी लोकांची सेवा केली आणि उपासनागृहे उभारली. परंपरेनुसार, लोकांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारावी यासाठी राजांचा पाठिंबा मिळवण्याच्या हेतूने थोमाने राजांना व त्यांच्या कुटुंबीयांना ख्रिस्ती श्रद्धेकडे वळवण्याचे प्रयत्न केले. चेन्नईत ‘संत थोमाची टेकडी’ म्हणून ओळखली जाणारी एक टेकडी आहे. त्याला तेथेच हौतात्म्य आले, असे मानले जाते. आख्यायिकेनुसार, सुमारे इ.स. 72 मध्ये थोमा त्या टेकडीवर प्रार्थना करत असताना राजाच्या आज्ञेवरून त्याच्या पाठीत भाला खुपसण्यात आला. राजाच्या पत्नीला आणि कुटुंबातील इतर सदस्यांना त्याने ख्रिस्ती श्रद्धेकडे वळवले होते, म्हणून राजाने ही आज्ञा दिली.

प्रभूच्या या महान प्रेषिताचा सन्मान करताना त्याच्यात केवढी तळमळ असेल याचा विचार करा. आपले घर, कुटुंब आणि समाज सोडून तो दूरवरच्या भारतात आला. तेथे त्याने आपले उर्वरित आयुष्य शुभवर्तमान सांगण्यात, बाप्तिस्मा देण्यात आणि ख्रिस्तसभा स्थापन करण्यात घालवले. त्याला हौतात्म्य आले; असा शेवट त्या धैर्यवान पुरुषाला शोभणाराच होता. सुरुवातीला तो शंकांशी झुंजला, तरी ख्रिस्ताने त्याच्या शंकांचे रूपांतर केले. पेन्टेकॉस्टच्या दिवशी पवित्र आत्म्याने परिपूर्ण झाल्यावर थोमाने पुन्हा मागे वळून पाहिले नाही. त्याच्या जीवनाचे चिंतन करताना, त्याच्याकडून तुम्हाला काय शिकता येईल आणि कोणत्या बाबतीत त्याचे अनुकरण करता येईल, याचा विचार करा. तुम्ही शंकांशी झुंजत असाल, तर हे लक्षात ठेवा: पवित्र आत्मा त्या शंकांचे रूपांतर करू शकतो आणि संत थोमासारखीच उत्कट तळमळ व अढळ निष्ठा तुमच्यात भरू शकतो.

प्रार्थना: हे संत थोमा प्रेषिता, तुम्ही येशूचे विश्वासू अनुयायी झालात. एका प्रसंगी तुम्हाला शंकेशी झुंज द्यावी लागली, पण त्या झुंजीतून तुम्ही नवे मनुष्य झालात. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की माझ्या जीवनातील सर्व संघर्ष आणि दुर्बलता दूर होऊन त्यांचे रूपांतर व्हावे, जेणेकरून देव आपली पवित्र व परिपूर्ण इच्छा पूर्ण करण्यासाठी माझा उपयोग करू शकेल. हे संत थोमा प्रेषिता, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

कॅथलिक संत & सण

पोप बेनेडिक्ट सोळावे

कॅथलिक संतांची माहिती

कॅथलिक विश्वकोश

बटलर यांची संतचरित्रे

कॅथलिक विचारांची देवाणघेवाण

कॅथलिक वृत्तसंस्था

संतांचे दिनदर्शक

फ्रान्सिस्कन मीडिया

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत

संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>


(संक्षिप्त आवृत्ती)

जुलै 3: संत थोमा प्रेषित — सण

येशूच्या जीवनाचा आणि सेवाकार्याचा शेवट जवळ येईपर्यंत शुभवर्तमानांमध्ये संत थोमा प्रेषितांचा उल्लेख फार कमी वेळा येतो. मत्तय, मार्क आणि लूक यांच्या शुभवर्तमानांत प्रेषितांच्या यादीत त्यांचे नाव आहे, तर योहानाच्या शुभवर्तमानात त्यांना ‘दिदिम’ म्हणजेच ‘जुळा’ असे म्हटले आहे.

योहानाच्या शुभवर्तमानात येशूने केलेल्या सातव्या आणि शेवटच्या ‘चिन्हा’च्या अगदी आधी संत थोमा यांचा पहिला सविस्तर उल्लेख येतो. आपला मित्र लाजर मरण पावला आहे हे कळल्यावर, येशूने आपल्या शिष्यांना सांगितले की तो लाजराला पुन्हा जिवंत करणार आहे. यामुळे यहुदी धर्मसभेचे सदस्य आणखी संतापू शकतात, असा इशारा शिष्यांनी येशूला दिला (योहान 11:8). तेव्हा थोमा इतर शिष्यांना धैर्याने म्हणाले, “चला, आपणही त्याच्याबरोबर मरायला जाऊ या” (योहान 11:16).

योहानाच्या शुभवर्तमानात, शेवटच्या भोजनाच्या वेळी येशूने आपल्या निरोपाच्या बोलण्याच्या सुरुवातीलाच प्रेषितांना सांगितले की तो पित्याकडे परत जाऊन त्यांच्यासाठी जागा तयार करील आणि मग त्यांना आपल्याबरोबर घेऊन जाण्यासाठी परत येईल. त्यावर थोमा म्हणाले, “गुरुजी, तुम्ही कोठे जात आहात हेच आम्हाला माहीत नाही; मग वाट आम्हाला कशी कळणार?” येशूने उत्तर दिले, “मार्ग, सत्य आणि जीवन मीच आहे. माझ्याद्वारे आल्याशिवाय कोणीही पित्याकडे येत नाही” (योहान 14:5–6).

योहानाच्या शुभवर्तमानातील थोमा यांचा शेवटचा आणि सर्वांत परिचित उल्लेख येशूच्या पुनरुत्थानानंतरच्या प्रसंगी येतो. त्या वेळी थोमा इतर प्रेषितांबरोबर नव्हते आणि येशूने त्या दहा प्रेषितांना दर्शन दिले. हे नंतर ऐकल्यावर थोमा यांनी आपली शंका ठामपणे व्यक्त केली. एका आठवड्यानंतर त्यांच्या शंकेचे रूपांतर श्रद्धेत झाले आणि ते उद्गारले, “माझ्या प्रभू, माझ्या देवा!” मिस्सामध्ये पवित्रीकरणाचे शब्द उच्चारल्यानंतर, येशूच्या वास्तविक उपस्थितीवरील श्रद्धा व्यक्त करण्यासाठी भाविक परंपरेने थोमा यांचे हे उद्गार पुन्हा म्हणतात.

येशूच्या स्वर्गारोहणानंतर माडीवरील खोलीत जमलेल्या प्रेषितांमध्ये थोमा होते, असा उल्लेख प्रेषितांची कृत्ये या ग्रंथात आहे. अनेक प्राचीन परंपरांनुसार, येशूने शिष्यांना सांगितलेले हे शेवटचे शब्द थोमा यांनी गांभीर्याने घेतले: “…तुम्ही येरुशलेममध्ये, संपूर्ण यहुदिया व सामरिया प्रदेशांत आणि पृथ्वीच्या टोकापर्यंत माझे साक्षीदार व्हाल” (प्रेषितांची कृत्ये 1:8).

दक्षिण भारतात सेवाकार्य करण्यापूर्वी थोमा यांनी सिरिया आणि पर्शियात शुभवर्तमानाचा प्रसार केला, या परंपरांना भक्कम पुराव्यांचा आधार आहे. सर्वांत विश्वासार्ह वृत्तांतांनुसार, थोमा इ.स. 52 च्या सुमारास भारतात आले. त्यांनी भारताच्या नैर्ऋत्येकडील मलबार किनाऱ्यावर आणि त्याच्या उत्तरेस असलेल्या दख्खनच्या पठारावरही उपदेश केला. ‘थोमा यांची कृत्ये’ या प्राचीन ग्रंथात अनेक लोकांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारल्याचे आणि थोमा यांनी केलेल्या अनेक चमत्कारांचे वर्णन आहे. इ.स. 68 च्या सुमारास थोमा आणि त्यांचे सहकारी भारताच्या पूर्वेकडील, आज चेन्नई म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या भागात गेले, असे मानले जाते. तेथे त्यांनी शुभवर्तमानाचा प्रसार केला, गरीब व आजारी लोकांची काळजी घेतली आणि चर्च उभारली. परंपरेनुसार, लोकांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारावी यासाठी राजांचा पाठिंबा मिळवण्याच्या हेतूने थोमा यांनी राजांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना ख्रिस्ती धर्मात आणले. चेन्नईतील ‘संत थोमा टेकडी’ हे त्यांच्या हौतात्म्याचे ठिकाण मानले जाते. आख्यायिकेनुसार, इ.स. 72 मध्ये त्या टेकडीवर थोमा प्रार्थना करत असताना राजाच्या आज्ञेवरून त्यांच्या पाठीत भाला खुपसण्यात आला. थोमा यांनी त्या राजाच्या पत्नीला आणि कुटुंबातील इतर सदस्यांना ख्रिस्ती धर्मात आणले होते, म्हणून राजाने ही आज्ञा दिली.

हे संत थोमा प्रेषित, तुम्ही येशूचे निष्ठावान अनुयायी झालात. शंकेशी केलेल्या संघर्षातून तुमचे जीवन बदलले आणि तुम्ही नवे मनुष्य झालात. माझ्यातील प्रत्येक संघर्ष आणि दुर्बलता देवाने दूर करावी व त्यांतून माझे जीवन बदलावे, अशी प्रार्थना करा, जेणेकरून देव माझ्याद्वारे आपली पवित्र आणि परिपूर्ण इच्छा पूर्ण करू शकेल. हे संत थोमा प्रेषित, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा