लिओं बोना, सार्वजनिक मालकीतील चित्र, विकिमीडिया कॉमन्सच्या सौजन्याने
9 ऑक्टोबर: संत देनी, बिशप, आणि त्यांचे सहकारी, रक्तसाक्षी—ऐच्छिक स्मरण
तिसरे शतक
फ्रान्स, पॅरिस आणि भूतबाधित व्यक्तींचे आश्रयदाते संत
उन्माद, डोकेदुखी, जलभीती, रेबीज आणि कलह यांपासून रक्षण मिळावे म्हणून त्यांच्या मध्यस्थीची विनंती केली जाते
संतपदविषयक मंडळाच्या स्थापनेपूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनाविधीचा रंग: लाल
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
यानंतर त्यांना न्यायाधीशासमोर आणण्यात आले आणि त्यांचा आणखी छळ करण्यात आला. मग देनी, रुस्तिकुस आणि एल्युथेरियुस हे तिघेही पवित्र त्रिमूर्तीवरील आपला विश्वास जाहीर करत असतानाच न्यायाधीशाने त्यांचा शिरच्छेद करण्याचा आदेश दिला. ही देहदंडाची शिक्षा मर्क्युरी देवतेच्या मंदिराजवळ देण्यात आली. तिघांचा शिरच्छेद तीन कुऱ्हाडींनी करण्यात आला. त्यानंतर लगेच संत देनी यांचे शरीर उठून उभे राहिले आणि त्यांनी आपले मस्तक दोन्ही हातांत घेतले. एका देवदूताच्या मार्गदर्शनाखाली ते ‘रक्तसाक्षींची टेकडी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या देहदंडाच्या ठिकाणापासून सुमारे दोन मैल चालत गेले. देवाच्या मार्गदर्शनाने त्यांनी जी जागा निवडली, तेथेच आज त्यांचे पार्थिव विसावले आहे. ~सुवर्ण आख्यायिका
चिंतन: संत देनी यांचे लॅटिन नाव डायोनिसियुस होते. ते बहुधा रोमन नागरिक होते आणि त्यांचा जन्म रोमन साम्राज्यात, कदाचित आजच्या इटलीत, झाला असावा. त्यांच्या जीवनाच्या सुरुवातीच्या काळाबद्दल निश्चित असे काहीही माहीत नाही. त्यांच्या पुढील जीवनाविषयी आणि रक्तसाक्षित्वाविषयीच्या वृत्तांतांत तथ्ये आणि आख्यायिका यांची सरमिसळ आहे; हे वृत्तांत किमान सहाव्या शतकापासून आढळतात. तिसऱ्या शतकाच्या मध्याच्या सुमारास किंवा त्यानंतर, त्याच शतकाच्या अखेरीपर्यंत, त्यांना विश्वासासाठी प्राणदंड देण्यात आला असे मानले जाते. बहुतेक स्रोतांनुसार, त्यांना सम्राट डेसियुसच्या कारकिर्दीत प्राणदंड देण्यात आला. त्याने 249 ते 251 या काळात राज्य केले आणि ख्रिस्ती लोकांचा मोठ्या प्रमाणावर छळ सुरू केला. इतर काहींच्या मते, त्यांचे रक्तसाक्षित्व सम्राट व्हॅलेरियनच्या कारकिर्दीत घडले असावे. त्याने 253 ते 260 या काळात राज्य केले आणि त्यानेही ख्रिस्ती लोकांचा छळ केला. आणखी काहींच्या मते, ही घटना त्याहूनही नंतर घडली असावी.
पोप फाबियान यांनी 236–250 या काळात पोप म्हणून सेवा केली. ते धर्मगुरू नव्हते आणि शेती करत होते, त्यामुळे पोपपदासाठी त्यांची निवड होईल असे वाटत नव्हते. मात्र 236 साली नव्या पोपच्या निवडीसाठी ते रोमला गेले होते. निवडीची चर्चा सुरू असताना चमत्कारिक रीतीने एक कबूतर येऊन त्यांच्यावर बसले. उपस्थित सर्वांना हे देवाचे चिन्ह वाटले आणि सर्वांच्या संमतीने ख्रिस्ताचे नवे प्रतिनिधी म्हणून त्यांची तत्काळ निवड झाली.
पोपपदाच्या काळात फाबियान यांनी सुवार्ताप्रसाराचे कार्य मोठ्या निष्ठेने केले. सहाव्या शतकातील इतिहासकार तूरचे ग्रेगरी लिहितात की, पोप फाबियान यांनी आजच्या फ्रान्समधील तूर, आर्ल, नार्बोन, तुलूझ, पॅरिस, क्लेरमाँ आणि लिमोझ या सात शहरांत सुवार्तेचा प्रसार करण्यासाठी सात बिशप पाठवले. बिशप देनी यांना ल्युतेशिया (आजचे पॅरिस) येथे पाठवण्यात आले आणि त्या प्रदेशाचे बिशप म्हणून त्यांची नेमणूक करण्यात आली. त्यांनी आपल्याबरोबर दोन सहकारी आणले: रुस्तिकुस नावाचे एक धर्मगुरू आणि एल्युथेरियुस नावाचे एक उपयाजक. तेथे पोहोचल्यावर त्यांनी ल्युतेशियाच्या मध्यभागी सेन नदीतील एका बेटावर आपले निवासस्थान केले.
त्या बेटावर बिशप देनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी एक चर्च बांधले आणि तेथे पवित्र उपासनाविधी साजरे करू लागले. त्यांनी तेथील रहिवाशांना सुवार्ता सांगितली आणि अनेकांनी ख्रिस्ती विश्वास स्वीकारला. त्यांचे हे यश सर्वांनाच रुचले नाही. द्रुइड म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बहुदेववादी पुरोहितांना त्यांचा हेवा वाटू लागला आणि त्यांनी विरोध सुरू केला. द्रुइडांच्या धार्मिक आचरणात सेल्टिक आणि रोमन बहुदेववादी परंपरांचा मिलाफ होता. या परंपरांत जंगले, नद्या आणि टेकड्यांची शिखरे अशा नैसर्गिक स्थळी विविध देवदेवतांची पूजा करण्याला महत्त्व होते. देवदेवतांना प्रसन्न करण्यासाठी आणि त्यांच्याकडून कृपा मिळवण्यासाठी विधींमध्ये अनेकदा अन्न, पेये किंवा मौल्यवान वस्तू अर्पण केल्या जात. हेव्यापोटी द्रुइडांनी लोकांना चिथावले. या नव्या धर्माचा प्रसार थांबवला नाही तर आपल्या देवदेवता कोपतील, अशी भीती लोकांना वाटत होती.
या गदारोळामुळे बिशप देनी, धर्मगुरू रुस्तिकुस आणि उपयाजक एल्युथेरियुस यांना अटक करून तुरुंगात टाकण्यात आले. त्यांनी आपला विश्वास सोडावा म्हणून तुरुंगात त्यांचा अनेक प्रकारे छळ करण्यात आला, पण ते आपल्या विश्वासात दृढ राहिले. अखेरीस ल्युतेशियातील सर्वांत उंच टेकडीवर तिघांचा शिरच्छेद करण्यात आला. ती टेकडी द्रुइडांचे पवित्र स्थळ असावे. तूरचे ग्रेगरी असे लिहितात: “पॅरिसवासीयांचे बिशप धन्य डायोनिसियुस यांनी ख्रिस्ताच्या नावासाठी विविध शिक्षा सोसल्या आणि अखेरीस तलवारीच्या घावाने त्यांच्या या लौकिक जीवनाचा अंत झाला.”
देनी यांच्या मृत्यूनंतर काय घडले याविषयी दोन कथा प्रचलित आहेत. एका भक्तिपर आख्यायिकेनुसार, शिरच्छेद झाल्यानंतरही ते जिवंत राहिले. त्यांनी आपले मस्तक उचलले आणि ज्या दफनभूमीत आपले दफन व्हावे अशी त्यांची इच्छा होती, तिथपर्यंत ते कित्येक मैल चालत गेले. वाटेत आपले मस्तक हातात घेऊन चालत असताना त्यांनी सुवार्तेचा उपदेश केला आणि आपला छळ करणाऱ्यांना आपण निःसंकोचपणे क्षमा केली आहे, असे सांगितले.
दुसऱ्या एका कथेनुसार, त्या तिघांचा शिरच्छेद केल्यानंतर त्यांचे मृतदेह सेन नदीत फेकून देण्यात आले. पण काताल्ला नावाच्या एका श्रद्धाळू स्त्रीला ते सापडले आणि तिने त्यांना जवळच्या दफनभूमीत पुरले. नंतर त्यांच्या कबरींवर एक छोटे प्रार्थनामंदिर बांधण्यात आले. यांपैकी कोणतीही कथा खरी असो, चौथ्या आणि पाचव्या शतकांत ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार होत असताना ते ठिकाण लवकरच तीर्थक्षेत्र बनले. इ.स. 469 मध्ये संत जेनेव्हिएव्ह यांच्या प्रयत्नांनी त्या जागी एक मोठे प्रार्थनामंदिर उभारण्यात आले. पुढील शतकांमध्ये त्या चर्चची पुनर्बांधणी आणि विस्तार करण्यात आला. आज पॅरिसच्या उत्तरेकडील उपनगरात त्या जागी सेंट-दनीची बॅसिलिका उभी आहे. शतकानुशतके तीर्थयात्रा आणि भक्तीचे हे इतके महत्त्वाचे केंद्र बनले की राजे, राण्या आणि राजघराण्यातील इतर सदस्यांनी आपल्या दफनासाठी ही जागा निवडली. सहाव्या ते एकोणिसाव्या शतकापर्यंतचे फ्रान्सचे जवळजवळ सर्व राजे आणि राण्या, तसेच राजघराण्यातील इतर सदस्य येथे दफन झाले आहेत. म्हणून हे ठिकाण ‘फ्रान्सची शाही दफनभूमी’ म्हणून ओळखले जाते.
संत देनी आणि त्यांचे सहकारी हे आरंभीच्या ख्रिस्ती काळातील धर्मसेवक, सुवार्ताप्रसारक आणि रक्तसाक्षी होते. त्यांच्या काळातील लोकांवर त्यांचा मोठा प्रभाव पडला; पण नंतरच्या काळात तो अधिक खोलवर जाणवला. त्यांच्या साक्षीने श्रद्धावान ख्रिस्तीजनांना प्रेरणा मिळाली आणि त्यांच्या कथांनी त्यांना मोहून टाकले. त्यांच्या रक्तसाक्षित्वाचे काही तपशील ऐतिहासिक सत्यापेक्षा आख्यायिकेचा भाग अधिक असले, तरी त्यांच्या कथा प्रेरणादायी आहेत. संत देनी आपले शिर हातात घेऊन चालले, ही घटना ऐतिहासिक असल्याचे बहुतेक इतिहासकार मानत नाहीत. तरी देव सर्वशक्तिमान आहे आणि असा चमत्कार करणे त्याला सहज शक्य आहे. मात्र, त्यांनी दिलेली श्रद्धेची साक्ष आणि या आख्यायिकेतून व्यक्त होणारी क्षमा हाच त्याहून मोठा चमत्कार आहे.
संत देनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांचा सन्मान करताना, तुमची स्वतःची श्रद्धा किती खोल आहे आणि पाप करण्यापेक्षा रक्तसाक्षित्व स्वीकारण्याइतकी तुमची तयारी आहे का, यावर चिंतन करा. ज्यांनी तुमच्याविरुद्ध पाप केले आहे, त्या प्रत्येकाला क्षमा करण्यास तुम्ही तयार आहात का, याचाही विचार करा. संत देनी यांच्या आख्यायिकेतील हे मुख्य संदेश आहेत. हे संदेश तुमच्या आत्म्यात खोलवर रुजू द्या.
प्रार्थना: हे संत देनी आणि तुमच्या सहकाऱ्यांनो, येशू ख्रिस्ताची सुवार्ता सांगण्यासाठी तुम्ही धैर्याने एका अनोळखी देशात, अपरिचित लोकांकडे गेलात. प्रार्थना करत आणि देवाच्या दैवी मार्गदर्शनावर भरवसा ठेवत तुम्ही हे कार्य केले. तुमच्या जीवनकाळात देवाने तुमच्याद्वारे कार्य केले आणि तुमच्या मृत्यूनंतरही तो तुमच्याद्वारे कार्य करीत आहे. माझे संपूर्ण जीवन आणि माझी प्रत्येक कृती केवळ देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी असावी, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे संत देनी, रुस्तिकुस आणि एल्युथेरियुस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
9 ऑक्टोबर: संत देनी, बिशप, आणि त्यांचे सहकारी, रक्तसाक्षी—ऐच्छिक स्मरण
तिसरे शतक.
फ्रान्स, पॅरिस आणि दुष्टात्म्याने पछाडलेल्या व्यक्तींचे आश्रयदाता संत
उन्माद, डोकेदुखी, जलभीती, रेबीज आणि कलह यांपासून रक्षण मिळावे म्हणून त्यांची मध्यस्थी मागितली जाते
संतपदविषयक धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
संत देनी यांचे लॅटिन नाव दियोनिसियुस होते. ते बहुधा रोमन नागरिक होते आणि त्यांचा जन्म रोमन साम्राज्यात, कदाचित आजच्या इटलीत, झाला असावा. त्यांच्या जीवनाविषयी आणि रक्तसाक्षित्वाविषयी ऐतिहासिक तथ्ये व आख्यायिका यांचे मिश्रण असलेली कथने किमान सहाव्या शतकापासून आढळतात. तिसऱ्या शतकाच्या मध्यापासून अखेरपर्यंतच्या काळात, कदाचित सम्राट देसियुस किंवा सम्राट व्हॅलेरियन यांच्या कारकिर्दीत, त्यांना रक्तसाक्षित्व आले असावे, असे मानले जाते.
इ.स. 236 ते 250 या काळात पोपपदाची सेवा करणारे पोप फाबियान सुवार्ताप्रसारासाठी पूर्णपणे समर्पित होते. सहाव्या शतकातील इतिहासकार तूरचे ग्रेगरी लिहितात की, पोप फाबियान यांनी आजच्या फ्रान्समधील तूर, आर्ल, नार्बोन, तुलूझ, पॅरिस, क्लेरमाँ आणि लिमोझ या सात शहरांत सुवार्ता पसरवण्यासाठी सात बिशप पाठवले. देनी यांची लुतेतिया (आजचे पॅरिस) येथे बिशप म्हणून नेमणूक झाली. ते रुस्तिकुस नावाचे एक धर्मगुरू आणि एल्युथेरियुस नावाचे एक उपयाजक यांना सोबत घेऊन आले. ते सेन नदीतील एका बेटावर स्थायिक झाले.
बिशप देनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी त्या बेटावर एक चर्च बांधले. तेथे ते पवित्र उपासना साजरी करीत असत. त्यांनी बेटावरील रहिवाशांना सुवार्ता सांगितली आणि अनेकांनी ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली. मूर्तिपूजक पुरोहितांना, म्हणजेच ड्रुइडांना, त्यांचा हेवा वाटू लागला आणि त्यांनी विरोध सुरू केला. केल्टिक आणि रोमन बहुदेववादी परंपरांच्या संगमातून बनलेल्या त्यांच्या धर्मात जंगले, नद्या आणि टेकड्यांची शिखरे अशा नैसर्गिक ठिकाणी विविध देवदेवतांची पूजा करण्यास प्रोत्साहन दिले जात असे. देवदेवतांना प्रसन्न करण्यासाठी आणि त्यांची कृपा मिळवण्यासाठी विधींमध्ये अनेकदा अन्न, पेय किंवा मौल्यवान वस्तू अर्पण केल्या जात. या नव्या धर्माचा प्रसार थांबवला नाही, तर आपल्या देवदेवता कोपतील, अशी लोकांना भीती होती. ड्रुइडांनी त्या लोकांना चिथावले.
या गदारोळामुळे बिशप देनी, रुस्तिकुस आणि एल्युथेरियुस यांना अटक करून तुरुंगात टाकण्यात आले. तुरुंगात त्यांचा अनेक प्रकारे छळ करण्यात आला; तरीही ते आपल्या श्रद्धेत अढळ राहिले. अखेरीस तिघांचाही लुतेतियातील सर्वांत उंच टेकडीवर शिरच्छेद करण्यात आला. ती टेकडी ड्रुइडांचे पवित्र स्थळ होती.
देनी यांच्या मृत्यूनंतर काय घडले, याविषयी दोन कथा सांगितल्या जातात. एका आख्यायिकेनुसार, शिरच्छेद झाल्यानंतरही ते जिवंत राहिले. त्यांनी आपले शिर उचलले आणि ज्या दफनभूमीत आपल्याला दफन करावे अशी त्यांची इच्छा होती, तेथपर्यंत ते कित्येक मैल चालत गेले. वाटेत, आपले शिर हातात घेऊन, त्यांनी सुवार्तेचा उपदेश केला आणि ज्यांनी त्यांचा छळ केला होता त्यांना आपण मनापासून क्षमा केली आहे, असे ठामपणे सांगितले.
आणखी एका कथेनुसार, त्या तिघांचा शिरच्छेद केल्यानंतर त्यांचे मृतदेह सेन नदीत फेकण्यात आले. पण काताल्ला नावाच्या एका स्त्रीला त्यांचे मृतदेह सापडले आणि तिने ते जवळच्या दफनभूमीत पुरले. नंतर त्यांच्या थडग्यांवर एक प्रार्थनामंदिर बांधण्यात आले. चौथ्या आणि पाचव्या शतकांत ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार होत गेला, तसतसे हे ठिकाण लवकरच तीर्थक्षेत्र बनले. इ.स. ४६९ मध्ये संत जेनेव्हिएव्ह यांच्या प्रयत्नांतून तेथे एक मोठे प्रार्थनामंदिर उभारण्यात आले. पुढे त्याची पुनर्बांधणी करून त्याचा विस्तार करण्यात आला. आज संत देनींचे बॅसिलिका पॅरिसच्या उत्तर उपनगरांची शोभा वाढवते. शतकानुशतके तीर्थयात्रेचे आणि भक्तीचे हे इतके महत्त्वाचे केंद्र बनले की राजे, राण्या आणि राजघराण्यातील इतर सदस्यांनी आपल्या दफनासाठी हेच स्थळ निवडले. सहाव्या ते एकोणिसाव्या शतकापर्यंतचे जवळजवळ सर्व फ्रेंच राजे आणि राण्या, तसेच राजघराण्यातील इतर सदस्य येथे दफन केलेले असल्यामुळे या स्थळाला ‘फ्रान्सची राजकीय दफनभूमी’ असे म्हणतात.
हे संत देनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनो, सुवार्ता सांगण्यासाठी तुम्ही धैर्याने एका अनोळखी भूमीत, अनोळखी लोकांकडे गेलात. त्या वाटचालीत तुम्ही प्रार्थना केली आणि देवाच्या मार्गदर्शनावर भरवसा ठेवला. तुमच्या जीवनकाळात देवाने तुमच्याद्वारे कार्य केले आणि आजही तुमच्या मृत्यूद्वारे तो कार्य करत आहे. माझे संपूर्ण जीवन आणि माझी प्रत्येक कृती केवळ देवाच्या गौरवासाठी आणि आत्म्यांच्या तारणासाठी असावी, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत देनी, रुस्तिकुस आणि एल्युथेरियुस, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
