Mattia Preti, Anaa sa publikong dominyo, pinaagi sa Wikimedia
Nobyembre 30: San Andres nga Apostol—Pista
c. 5–10–c. 60–80
Santos nga Patron sa mga bangkero, magkakatay og karne, mamumuo sa uma, tigbaligya og isda, mangingisda, malipayong mga kaminyoon, mga dalaga, minero, paralitiko, mabdos, tighimog pisi, tighimog layag, marinero, mag-aawit, tigulang nga mga dalagang wala maminyo, mamumuo sa panapton, tig-alog og tubig, ug mga babayeng nagtinguhang mahimong inahan
Gisangpit batok sa pulikat, kombulsyon, disenteriya, hilanat, gota, sakit sa liog, paralisis, sakit sa tutunlan, ug tusperina
Kanonisasyon sa wala pa matukod ang Kongregasyon
Kolor sa Liturhiya: Pula
Bersiyon: Tibuok – Mubo
Mga channel sa podcast:
Apple – Spotify – iHeart – Audible
Kinutlo:
Unya si Ægeates, nga napuno sa kasuko, mimando nga itaod ang bulahang Andres sa krus. Ug siya, human mobiya kanilang tanan, miduol sa krus ug miingon niini sa tin-aw nga tingog: Pagmaya, O krus, nga gibalaan sa lawas ni Cristo, ug gidayandayanan sa Iyang mga bukton ug mga bitiis nga daw mga perlas. Sa pagkatinuod, sa wala pa mosaka kanimo ang akong Ginoo, nakapahinabo ka og dakong kahadlok sa kalibotan; apan karon, kay gilibotan ka na sa langitnong pangandoy, giandam ka sumala sa akong pag-ampo. Kay nahibalo ako, gikan sa mga nagatoo, kon unsa kadaghan ang mga grasya nga anaa kanimo diha Kaniya, kon unsa kadaghan ang mga gasa nga giandam nang daan. Busa, nga walay kabalaka ug uban sa kalipay, moduol ako kanimo, aron ikaw usab, sa pagmaya, modawat kanako, ang tinun-an Niya nga gibitay kanimo…Ug human niya kini masulti, ang bulahang Andres, nga nagtindog sa yuta ug matinud-anong nagtutok sa krus, mihubo ug mihatag sa iyang mga bisti ngadto sa mga tigpatuman sa silot…Ug sa ilang pagduol, ilang gialsa siya ngadto sa krus; ug human nila ibukhad ang iyang lawas pinaagi sa mga pisi, gihigot lamang nila ang iyang mga tiil, apan wala nila putla ang iyang mga lutahan, kay nakadawat sila niining mando gikan sa prokonsul: kay buot niya nga mag-antos siya samtang nagbitay, ug sa kagabhion, samtang nagbitay pa siya, lamyon siyang buhi sa mga iro. ~Mga Buhat ni Andres
Pamalandong: Si San Andres, usa sa Napulog Duha ka Apostoles, lagmit natawo sa Betsaida, sa amihanang dapit duol sa Dagat sa Galilea, sa dapit nga karon gitawag og Golan Heights. Sa iyang pagkabatan-on, siya ug ang iyang igsoong si Pedro nagtrabaho isip mga mangingisda sa Dagat sa Galilea. Gipadayag sa Ebanghelyo ni Juan nga si Andres usa ka tinun-an ni San Juan Bautista sa wala pa niya mahimamat si Jesus. Nagpakita kini nga si Andres nangita ug seryoso sa iyang pagtoo. Sumala sa nasulat sa John 1:35–42, si Andres ug ang laing tinun-an naminaw sa pagwali ni Juan didto sa kamingawan. Samtang naminaw sila kaniya, nakita sa Bautista si Jesus sa layo ug mipahayag sa matagnaong paagi, “Ania ang Kordero sa Dios.” Human mangutana si Andres ug ang laing tinun-an kang Jesus kon asa Siya nagpuyo, gidapit sila ni Jesus sa pagsunod Kaniya pinaagi sa pag-ingon, “Umari kamo, ug inyong makita.” Unya ilang gigugol ang nahibiling bahin sa adlaw uban kang Jesus. Busa, si Andres mao ang una sa mga Apostoles nga gitawag ug mitubag nianang tawaga. Tungod niana, gitawag si Andres sa Simbahang Griyego nga “Protokletos,” nga nagpasabot og “ang unang gitawag.”
Wala madugay human niining panagtagbo, si Andres nahimong apostol ngadto sa iyang igsoong si Simon Pedro. Miingon siya kang Simon, “Nakaplagan namo ang Mesiyas.” Kini nga pahayag nagpadayag og daghan mahitungod sa sulodnong espirituhanong pagbati ni Andres. Una, tin-aw niyang nasabtan nga talagsaon ang ministeryo ni Juan Bautista. Misunod si Andres kang Juan Bautista, kay iyang nailhan nga usa kini ka propeta. Sa dihang gitudlo ni Juan si Andres ngadto kang Jesus, misunod dayon si Andres Kaniya, nakigsulti Kaniya, ug mitoo Kaniya. Tin-aw nga usa kini ka buhat sa labaw-sa-kinaiyahan nga pagpadayag nga nakapahimo kang Andres sa pagpahayag sa iyang pagtoo kang Jesus isip Mesiyas sulod lamang sa usa ka adlaw sukad sa iyang pagkahimamat Kaniya. Ug ang iyang tinguha nga ipaambit sa iyang igsoon kining pagkakaplag nagpakita nga kining grasyaha nag-awas.
Ang mga Ebanghelyo ni Mateo ug Marcos nag-asoy sa unang panagtagbo ni Jesus ug ni Andres ug Pedro sa medyo lahi nga paagi, bisan tuod kining mga tudling wala magkasumpaki. “Samtang naglakaw siya sa daplin sa Dagat sa Galilea, nakita niya si Simon ug ang igsoon niini nga si Andres nga naghulog sa ilang mga pukot ngadto sa dagat; mga mangingisda sila. Miingon si Jesus kanila, ‘Sunod kamo kanako, ug himoon ko kamong mga mangingisda og mga tawo.’ Unya gibiyaan nila ang ilang mga pukot ug misunod kaniya” (Mark 1:16–18). Posible nga human sa unang mga panagtagbo ni Andres ug Pedro kang Jesus, ilang gipasagdan nga moturok diha sa ilang mga kasingkasing ang ilang pagkakaplag sa Mesiyas, nagpadayon sila sa ilang trabaho isip mga mangingisda, ug naghulat sa hingpit ug tin-aw nga tawag ni Jesus. Niining tudlinga, gihatag ni Jesus kanang hingpit ug tin-aw nga tawag, ug ang managsoon wala magpanuko sa pagbiya sa ilang panginabuhian aron mahimong Iyang mga tinun-an sa tibuok nilang panahon.
Lagmit nagpuyo niadtong panahona sila si Pedro ug Andres sa Capernaum, usa ka gamayng balangay sa mga mangingisda sa amihanang tumoy sa Dagat sa Galilea. “Sa paggawas niya sa sinagoga, misulod siya sa balay nila ni Simon ug Andres uban ni Santiago ug Juan” (Marcos 1:29). Sa pagsulod ni Jesus sa balay nila ni Simon ug Andres, Iyang giayo ang ugangan nga babaye ni Simon nga gihilantan. Kadtong balaya sa Capernaum nahimo dayong basehan sa pagpangalagad ni Jesus sa tibuok Galilea.
Sa Marcos 13:3–4, si Andres usa sa mga Apostoles nga sa pribado nangutana kon unsay gipasabot ni Jesus sa dihang Iyang gitagna ang pagkaguba sa Templo. Mitubag si Jesus pinaagi sa usa ka wali bahin sa umaabot nga mga paglutos ug sa kataposan sa panahon. Ang Kapitulo 6 sa Juan nagsugod sa pagsaka ni Jesus sa usa ka bukid sa amihanan sa Dagat sa Galilea, nga gisundan sa dakong panon sa katawhan. Gipangutana Niya si Felipe kon asa sila makakuha og igong pagkaon alang sa tanan. Mitubag si Felipe, “Ang pagkaon nga mapalit sa suhol sa duha ka gatos ka adlaw dili pa gani igo aron ang matag usa kanila makakaon og bisan diyutay [lamang]” (Juan 6:7). Apan si Andres mitubag uban sa usa ka kidlap sa pagtuo, nga nag-ingon, “Adunay usa ka batang lalaki dinhi nga adunay lima ka tinapay nga sebada ug duha ka isda; apan unsa may mahimo niini alang sa ingon kadaghan?” (Juan 6:9). Daw kining gamayng pagtuo, nga giubanan sa gamayng paglaom nga ang lima ka tinapay nga sebada ug duha ka isda basin mapuslan, igo na aron buhaton ni Jesus ang milagro sa Pagpadaghan sa mga Tinapay ug mga Isda.
Sa Juan 12:20–22, sila si Andres ug Felipe maoy nagpataliwala sa usa ka hangyo sa mga Grego ngadto kang Jesus. Gusto sa mga Grego nga makita si Jesus, busa sila si Felipe ug Andres—nga lagmit nahibalo sa pinulongang Grego—maoy midangat niini nga hangyo ngadto sa Ginoo. Kini usa ka pasiuna nga hulagway sa ilang tahas sa pagpaabot sa Pulong sa Dios ngadto sa kalibotan, lakip na sa mga Hentil. Ang pagkasinati ni Andres sa pinulongan ug kultura sa mga Grego gipamatud-an usab sa kamatuoran nga ang iyang ngalan Grego ang gigikanan, dili Hebreo.
Gawas niining mga tekstoha, pipila na lamang ka higayon gihisgotan si Andres sa Bag-ong Tugon, lakip sa lista sa mga Apostoles (Mateo 10:2; Marcos 3:18; Lucas 6:14). Ang Mga Buhat sa mga Apostoles nag-asoy nga si Andres usa sa mga tawo nga, human sa Pagsaka ni Jesus sa Langit, miadto sa Jerusalem, misulod sa usa ka lawak sa itaas sa usa ka balay, ug “naghiusa sa makanunayong pag-ampo, uban sa pipila ka babaye, ug ni Maria nga inahan ni Jesus, ug sa Iyang mga igsoon” (Mga Buhat 1:14). Unya miapil si Andres sa pagpili kang Matias isip puli ni Judas ug didto usab siya nianang mao rang lawak sa itaas sa panahon sa Pentecostes. Ang kalihokan ni Pedro human sa Pentecostes daghag nasulat nga mga asoy sa Mga Buhat, ug makataronganong hunahunaon nga aktibo usab ang iyang igsoon nga si Andres.
Bisan tuod wala marekord sa Bag-ong Tugon ang misyonaryong buhat ni Andres human sa Pentecostes, mitumaw ang ulahing mga tradisyon gikan sa ulahing bahin sa ikaduhang siglo o sa sayong bahin sa ikatulong siglo. Sumala niining mga tradisyona, mipanaw si Andres ngadto sa Scythia, usa ka rehiyon nga karon naglangkob sa bahin sa Ukraine, habagatang Russia, ug pipila ka bahin sa Kazakhstan. Gituohan usab nga iyang gitukod ang Simbahan sa Byzantium, nga nailhan nga Constantinople sa dihang gihimo kini ni Emperador Constantino nga ulohan sa Imperyo Romano. Karon, kini mao ang siyudad sa Istanbul, Turkey. Ang Byzantium-Constantinople nahimong sentrong Simbahan alang sa Sidlakan, sa mga Grego. Daghan ang nakakita nga mahinungdanon nga si Pedro mitukod sa Simbahan sa Roma sa Kasadpan, ug ang iyang igsoon mitukod sa Simbahan sa Sidlakan, nga nagpadayag sa panaghiusa sa Sidlakan ug Kasadpan. Dugang sa ubang mga sugilanon nga si Andres nagsangyaw sa Asia Minor ug sa rehiyon sa Itom nga Dagat, giingon nga natapos ang iyang kinabuhi sa siyudad sa Patras, Gresya, diin siya gilansang sa usa ka krus nga pormag X. Gituohan nga mihangyo si Pedro nga ilansang sa krus nga magtuwad tungod kay wala niya isipa ang iyang kaugalingon nga takos mamatay sa krus sama ni Jesus. Giingon nga mihangyo si Andres og krus nga pormag X tungod sa mao rang hinungdan.
Sumala niana nga tradisyon, nga atong nadawat pinaagi sa usa ka dokumento sa ikaduhang siglo nga gitawag og Mga Buhat ni Andres, nagbisita si Proconsul Ægeates sa siyudad sa Patras, diin nagsangyaw si Andres. Nagtinguha si Ægeates nga taposon ang bag-ong Kristohanong relihiyon ug kombinsihon ang mga Kristohanon sa pagpasidungog sa mga dios sa Roma ug sa paghalad og sakripisyo ngadto kanila. Sa pagkadungog niini ni Andres, midagan siya aron sa pagsugat kang Ægeates, ug gisultihan niya kini nga ang Anak sa Dios “mianhi alang sa kaluwasan sa mga tawo.” Mahitungod sa mga dios sa Roma, miingon siya, “…kining mga diosdios dili lamang kay dili mga dios, kondili mga demonyo usab nga hilabihan ka makauulaw, ug mga kaaway sa katawhan…” Nasuko pag-ayo si Ægeates apan nagpadayon sa usa ka taas nga panagsultihanay diin nangutana siya bahin sa kamatayon ni Jesus sa Krus, nga nagpasabot nga ang kamatayon ni Jesus binuang ug resulta sa bakak nga doktrina ni Jesus. Apan gimantala ni Andres ngadto kaniya ang tinuod nga misteryo sa Krus nga kinabubut-ong gigakos ni Cristo aron Iyang maangkon ang kaluwasan alang niadtong motuo Kaniya. Sa kataposan sa ilang panagsultihanay, gimando ni Ægeates nga ilansang si Andres sa krus. Wala tan-awa ni San Andres ang Krus ni Cristo isip instrumento sa pagtortyur ug kamatayon kondili isip mahimayaong paagi sa kaluwasang walay kataposan. Iyang nakita ang iyang kaugalingong pag-antos ug kamatayon isip pakig-ambit dili lamang sa mga pag-antos ni Cristo kondili usab sa pagtubos ni Cristo. Busa, midagan siya ngadto nianang krusa ug migakos niini sa tibuok niyang kasingkasing.
Samtang atong gipasidunggan kining Apostol ni Cristo, pamalandongi dili lamang ang mga sugilanon bahin sa iyang kataposang mga adlaw kondili ilabina ang iyang unang pagkakabig. Sama ni San Andres, kinahanglan kanunay kitang mangita, sama sa iyang pagpangita sa dihang misunod siya kang San Juan Bautista. Sama ni San Andres, kinahanglan usab natong ilhon si Cristo isip Mesiyas sa matag higayon nga Siya moduol kanato pinaagi sa grasya. Ang atong pagtubag Kaniya kinahanglan dihadiha ug sa tibuok kasingkasing, nga andam moadto bisan asa kita Niya dad-on.
Pag-ampo: San Andres Apostol, gitawag ka sa Dios, ug ikaw naminaw ug mitubag. Human ka mitubag, gihulma ka sa Anak sa Dios, gitudloan, ug giandam alang sa misyon nga Iyang gitugyan kanimo. Palihog iampo ako, aron mas hingpit kong masundog ang imong kinabubut-ong pagdawat kang Cristo sa akong kinabuhi, aron mas hingpit akong mahulma Niya ug magamit Niya isip instrumento sa Iyang makaluwas nga Krus alang sa kalibotan. San Andres, iampo ako. Jesus, misalig ako Kanimo.
Pamalandong nga gikuha gikan sa:
Mga Santos ug mga Piyesta sa Tuig Liturhiko
Mga Tomo Uno–Kuwatro
Dugang nga Basahon:
Tanang Santos alang Karong Adlawa
Tanang Santos alang sa Tuig Liturhiko
(Mubo nga Bersiyon)
Nobyembre 30: San Andres nga Apostol—Pista
c. 5/10–c. 60/80
Santos nga Patron sa mga bangkero, mga magkakatay, mga mamumuo sa uma, mga magpapatigayon og isda, mga mangingisda, malipayong mga kaminyoon, mga dalaga, mga minero, mga paralitiko, mga mabdos, mga tighimog pisi, mga tighimog layag, mga marinero, mga mag-aawit, mga dalagang wala maminyo, mga mamumuo sa panapton, mga tig-alsa og tubig, ug mga babaye nga nangandoy nga mahimong mga inahan
Gisangpit batok sa pamulikat, kombulsyon, disenterya, hilanat, gota, sakit sa liog, paralisis, sakit sa tutunlan, ug tusperina
Kanonisasyon sa wala pa matukod ang Kongregasyon
Si San Andres, usa sa Napulog Duha ka Apostoles, lagmit natawo sa Betsaida, sa amihanan lang sa Dagat sa Galilea, sa dapit nga karon gitawag og Golan Heights. Sa iyang pagkabatan-on, siya ug ang iyang igsoon nga si Pedro nangisda sa Dagat sa Galilea. Gipadayag sa Ebanghelyo ni Juan nga si Andres usa sa mga tinun-an ni Juan Bautista. Sumala sa natala sa John 1:35–42, gipunting ni Juan Bautista kang Andres ug sa laing tinun-an “ang Kordero sa Dios.” Sa dihang nangutana ang duha kang Jesus kon asa Siya nagpuyo, miingon si Jesus, “Dali kamo, ug inyong makita.” Si Andres mao ang unang gitawag taliwala sa mga Apostoles; gitawag siya sa Simbahang Griyego og “Protokletos”—“ang unang gitawag.”
Wala madugay, giingnan ni Andres ang iyang igsoon nga si Simon Pedro, “Nakaplagan namo ang Mesiyas.” Medyo lahi ang pag-asoy sa mga Ebanghelyo ni Mateo ug Marcos sa unang panagtagbo ni Jesus ug sa duha ka managsoon. “Samtang naglakaw Siya sa daplin sa Dagat sa Galilea, nakita Niya si Simon ug ang igsoon niini nga si Andres nga nagbuklad sa ilang mga pukot ngadto sa dagat; mga mangingisda sila. Miingon si Jesus kanila, ‘Sunod kamo Kanako, ug himoon Ko kamong mga mangingisda og mga tawo.’ Unya gibiyaan nila ang ilang mga pukot ug misunod Kaniya” (Mark 1:16–18). Morag nagpuyo kaniadto sila si Pedro ug Andres sa Capernaum, usa ka gamayng balangay sa mga mangingisda sa amihanang tumoy sa Dagat sa Galilea (Mark 1:29), nga nahimong sentro sa mga kalihokan ni Jesus alang sa Iyang ministeryo sa Galilea.
Sa Mark 13:3–4, si Andres usa sa mga Apostoles nga nangutana kon unsay gipasabot ni Jesus sa dihang Iyang gitagna ang pagkaguba sa Templo. Ang Kapitulo 6 sa Ebanghelyo ni Juan nagsugod sa pagsaka ni Jesus sa usa ka bukid sa amihanan sa Dagat sa Galilea, nga gisundan sa dakong panon sa katawhan. Sa dihang kinahanglan na silang mokaon, miingon si Andres, “Adunay usa ka batang lalaki dinhi nga may lima ka pan nga sebada ug duha ka isda; apan unsa may kapuslanan niini alang sa ingon kadaghan?” (John 6:9). Kining gamayng pagtuo ug paglaom igo na aron buhaton ni Jesus ang Pagpadaghan sa mga Pan ug mga Isda.
Sa John 12:20–22, si Andres ug si Felipe nahimong tigpataliwala sa hangyo sa mga Griyego nga makigkita kang Jesus, nga naglandong nang daan sa ilang tahas sa pagpaabot sa Pulong sa Dios ngadto sa kalibotan. Ang pagkasinati ni Andres sa pinulongan ug kultura sa mga Griyego gipamatud-an usab sa kamatuoran nga ang iyang ngalan Griyego og gigikanan. Gihisgotan usab si Andres sa listahan sa mga Apostoles (Matthew 10:2; Mark 3:18; Luke 6:14); isip usa sa mga didto sa lawak sa taas human sa Pagsaka ni Jesus sa Langit (Acts 1:14); ug sa pagpili kang Matias aron mopuli kang Judas.
Wala isulat sa Bag-ong Tugon ang misyonerong buhat ni Andres human sa Pentekostes, apan may mga tradisyon nga mitungha sa ulahing bahin sa ikaduhang siglo o sa sayong bahin sa ikatulong siglo. Sumala sa tradisyon, mibiyahe si Andres ngadto sa Scythia, nga karon naglangkob sa bahin sa Ukraine, habagatang Russia, ug mga bahin sa Kazakhstan. Gituohan usab nga gitukod niya ang Simbahan sa Byzantium, nga sa ulahi nailhan nga Constantinople. Alang sa daghan, mahinungdanon nga si Pedro nagtukod sa Simbahang Romano sa Kasadpan, ug si Andres nagtukod sa Simbahan sa Sidlakan, nga nagpadayag sa panaghiusa sa Sidlakan ug Kasadpan. Gawas sa mga leyenda nga nagsangyaw si Andres sa Asia Minor ug sa rehiyon sa Dagat Itom, giingong natapos ang iyang kinabuhi sa Patras, Gresya, diin gilansang siya sa usa ka krus nga pormag X. Nagtuo kita nga mihangyo si Pedro nga ilansang siya nga baliskad, tungod kay wala niya isipa ang iyang kaugalingon nga takos mamatay sama kang Jesus. Giingon nga mihangyo si Andres og krus nga pormag X tungod sa samang hinungdan.
San Andres Apostol, mitubag ka sa dihang gitawag ka sa Dios. Gihulma ka sa Anak sa Dios, gitudloan, ug giandam alang sa imong misyon. Palihog iampo nga mas hingpit kong masundog ang imong kinabubut-ong pagdawat kang Cristo sa akong kinabuhi, aron hingpit Niya akong mahulma ug magamit isip Iyang instrumento. San Andres, iampo ako. Jesus, misalig ako Kanimo.