Tiếng Việt

Chương Bảy: Xét mình tổng quát hằng ngày

Việc xét mình tổng quát là một cách đơn giản nhưng hết sức quan trọng để đưa những bài học và thực hành mà Thánh Inhaxiô truyền dạy vào nếp sống hằng ngày của anh chị em. Nếu phải chọn một điều trong cuốn sách này là quan trọng nhất cho hành trình thiêng liêng hằng ngày của anh chị em, thì có lẽ đó chính là việc này. Việc xét mình hằng ngày sẽ giúp anh chị em hình thành một thói quen cầu nguyện, và thói quen cầu nguyện là điều tốt. Anh chị em sẽ tìm thấy một bản hướng dẫn thực hành việc xét mình hằng ngày trong Phần Ba của cuốn sách này, với tựa đề “Xét mình tổng quát hằng ngày vào buổi tối”. Mục đích của chương này là hướng dẫn anh chị em cách sử dụng đúng đắn bản xét mình hằng ngày ấy.

Chúng ta hãy bắt đầu với một vài hình ảnh so sánh để minh họa tầm quan trọng của việc xét mình hằng ngày này. Chẳng hạn, giả sử anh chị em mưu sinh bằng nghề đánh bắt cá thương mại. Làm thế nào để mỗi ngày ra khơi, anh chị em đánh bắt hiệu quả hơn? Trước hết, anh chị em xem dự báo thời tiết, nghiên cứu báo cáo đánh bắt của ngày hôm trước, kiểm tra nhiệt độ nước, cân nhắc thời điểm trong năm, v.v. Rồi trong lúc đánh bắt, anh chị em phải liên tục theo dõi ra-đa và nghe thông tin qua bộ đàm về hoạt động đánh bắt tại những địa điểm khác ở gần đó. Nói cách khác, cách tốt nhất để trở thành một ngư dân giỏi và thành công là làm nhiều việc hơn là chỉ đánh bắt cá. Anh chị em còn phải chuẩn bị, lắng nghe, đánh giá, nghiên cứu, đo lường, v.v., để mỗi ngày có thể lập kế hoạch tốt nhất nhằm đánh bắt được nhiều cá nhất có thể. Vì thế, để trở thành một ngư dân đánh bắt thương mại giỏi, cần nhiều điều hơn là chỉ thả câu xuống nước rồi chờ đợi.

Hoặc hãy tưởng tượng anh chị em là một vận động viên thể dục dụng cụ thi đấu ở trình độ rất cao, chẳng hạn đang chuẩn bị tham dự Thế vận hội. Rõ ràng anh chị em hẳn có nhiều năng khiếu bẩm sinh mới đạt đến trình độ ấy. Nhưng nếu chỉ dựa vào những năng khiếu bẩm sinh của mình, anh chị em sẽ chẳng bao giờ tiến xa tại Thế vận hội. Thay vào đó, anh chị em tập luyện, tập luyện và tập luyện. Anh chị em ghi hình các động tác của mình rồi xem xét kỹ lưỡng, hết lần này đến lần khác, xem chậm, v.v. Anh chị em đánh giá và điều chỉnh cách tiếp đất, bật nhảy, xoay người, v.v. Anh chị em chú ý đến những chi tiết nhỏ nhất trong các động tác và cố gắng điều chỉnh cho thật hoàn hảo. Một vận động viên thể dục dụng cụ muốn tiến xa tại Thế vận hội sẽ không bao giờ chỉ xem đoạn ghi hình rồi nói: “Tôi thấy ổn rồi! Chẳng ai để ý đến những sai sót nhỏ của tôi đâu.” Không, người ấy sẽ nỗ lực, nỗ lực và tiếp tục nỗ lực để hoàn thiện từng cử động, từng động tác.

Đời sống thiêng liêng cũng phải như vậy. Anh chị em đừng bao giờ chỉ nói: “Ừ, mọi sự đều ổn cả.” Điều này dẫn đến một đời sống thực hành đạo đức nguội lạnh: đức tin, đức cậy và đức mến đều nguội lạnh. Kết quả là một mối tương quan nguội lạnh với Thiên Chúa. Và một mối tương quan nguội lạnh với Thiên Chúa chính là cánh cửa mở ra cho ác thần, qua đó hắn được mời vào để dẫn anh chị em đi lạc bằng nhiều cách đã được bàn đến.

Việc xét mình hằng ngày là một cách “xem lại đoạn phim” hoặc “xem bản tin câu cá” cho đời sống thiêng liêng của anh chị em. Đó là một cách thu thập mọi dữ liệu sẵn có để tăng trưởng thiêng liêng trong đời sống của CHÍNH ANH CHỊ EM, bằng những phương thế và phương pháp mà Thánh Inhaxiô đã khám phá và truyền dạy.

Lòng yêu mến Thiên Chúa và sự tăng trưởng thiêng liêng nằm ở những chi tiết. Những chi tiết ấy là thiết yếu nếu anh chị em muốn tiến tới sự hoàn thiện và kết hợp sâu xa với Thiên Chúa. Những chi tiết ấy là thiết yếu nếu anh chị em muốn hoàn thiện các nhân đức của mình, nhất là lòng yêu mến Thiên Chúa và tha nhân. Vì thế, việc xét mình hằng ngày theo linh đạo Inhaxiô là một cách tuyệt vời để chú tâm đến những chi tiết cần thiết cho việc lớn lên trong sự thánh thiện.

“Xét mình tổng quát hằng ngày” là một phương pháp cầu nguyện gồm năm điểm, giúp xem xét hoạt động của Thiên Chúa trong đời sống hằng ngày của anh chị em. Đây cũng là một cách tìm ra những điều anh chị em đã thiếu sót mỗi ngày và những cách anh chị em đã để cho ác thần ảnh hưởng đến mình. Phương pháp này nhằm xem xét tư tưởng, lời nói và hành động của anh chị em, đặc biệt dựa vào những bài học của Thánh Inhaxiô về việc phân định thần loại.

Anh chị em có thể xét mình hằng ngày vào bất cứ lúc nào trong ngày, nhưng các bài cầu nguyện trong Phần Ba khuyên nên thực hiện vào buổi tối. Mục đích đơn giản là nhìn lại một ngày của anh chị em cách cẩn thận, rồi kết thúc bằng những điều quyết tâm cho ngày sắp tới. Thánh Inhaxiô đề ra năm bước ngắn gọn trong “Phương pháp xét mình tổng quát” của ngài:

Điểm thứ nhất. Điểm thứ nhất là tạ ơn Thiên Chúa, Chúa chúng ta, vì những ơn lành đã lãnh nhận.

Điểm thứ hai. Điểm thứ hai là xin ân sủng để nhận biết tội lỗi của chúng ta và loại trừ chúng.

Điểm thứ ba. Điểm thứ ba là yêu cầu linh hồn chúng ta tự kiểm điểm từ lúc chúng ta thức dậy cho đến giờ xét mình hiện tại, từng giờ hoặc từng khoảng thời gian: trước hết về tư tưởng, rồi đến lời nói, sau đó đến việc làm, theo cùng một thứ tự đã được nêu trong phần Xét mình riêng.

Điểm thứ tư. Điểm thứ tư là xin Thiên Chúa, Chúa chúng ta, tha thứ những lỗi lầm.

Điểm thứ năm. Điểm thứ năm là quyết tâm sửa mình nhờ ân sủng của Người.

Sau đây là bản tóm lược mang tính thực hành và những gợi ý về cách áp dụng năm điểm trên:

Lòng biết ơn: Hãy bắt đầu bằng việc nhớ lại những ơn lành Thiên Chúa đã ban cho anh chị em trong ngày. Điều thiết yếu là trước hết anh chị em phải nhìn vào cách Thiên Chúa đang hoạt động trong cuộc đời mình. Để khởi đầu, có thể nói những ơn lành anh chị em lãnh nhận sẽ trở thành một “bản đồ chỉ đường” thiết yếu giúp anh chị em tìm kiếm và làm theo thánh ý Thiên Chúa trong đời sống hằng ngày. Khi nhận ra những ơn lành mình đã được ban, anh chị em sẽ dễ dàng đón nhận và sống những ơn lành ấy hơn, để chúng sinh hoa kết quả và tăng triển.

Vì thế, khi bắt đầu xét mình hằng ngày, anh chị em hãy lặng lẽ nhìn lại ngày sống và cố gắng nhận ra biết bao phúc lành mình đã nhận được. Ở bước này, không cần suy nghĩ quá chi tiết về từng phúc lành; thay vào đó, hãy cố gắng nhanh chóng liệt kê trong tâm trí để tạo bối cảnh cho những bước xét mình tiếp theo. Đó có thể là phúc lành có được sức khỏe, một cuộc gặp gỡ tốt lành với ai đó, một giờ cầu nguyện sốt sắng, một lời nói tử tế, một ý tưởng hay suy nghĩ đem lại khích lệ, một mối tương quan yêu thương, việc hoàn thành một công việc, v.v. Nếu có đôi mắt thiêng liêng để nhìn rõ, anh chị em sẽ lập tức nhận ra nhiều phúc lành từ Thiên Chúa mà phần lớn vẫn bị xem là điều đương nhiên. Một lần nữa, mục tiêu của bước này chỉ là tạo một thứ “bối cảnh” cho những bước xét mình tiếp theo. Bối cảnh ấy bao hàm tâm tình tạ ơn Thiên Chúa nói chung về những cách Người đang hoạt động trong cuộc đời anh chị em.

Cầu xin: Hãy dâng lên Thiên Chúa một lời “cầu xin” đơn sơ và riêng tư. Lời cầu xin này cần có hai mục tiêu. Trước hết, hãy xin Chúa ban cho anh chị em ơn hiểu biết. Cụ thể, hãy xin Chúa giúp anh chị em biết và hiểu bất cứ điều gì Người muốn truyền đạt cho anh chị em trong ngày hôm nay. Đây là một lời cầu xin không giới hạn vào một điều cụ thể nào. Thiên Chúa biết Người muốn truyền đạt điều gì cho anh chị em, nên nếu anh chị em khiêm nhường đến với Người và xin ơn này, thì đó là một cách mở lòng mở trí đón nhận bất cứ điều gì Người muốn nói với anh chị em. Thánh Inhaxiô đặc biệt nhắc rằng anh chị em nên cầu xin cho mình nhận biết các tội lỗi của mình. Thiên Chúa muốn tỏ cho anh chị em thấy tội nào? Có trở ngại nào trong mối tương quan của anh chị em với Người? Hãy cầu xin Thiên Chúa chỉ cho anh chị em thấy. 

Thứ hai, hãy xin ơn can đảm để hành động theo điều đã nhận ra ấy. Nếu anh chị em chỉ nhận được ơn hiểu biết thánh ý Chúa thì điều đó chẳng có ý nghĩa bao nhiêu, nhưng nếu sau đó anh chị em hành động theo sự hiểu biết ấy thì điều đó có ý nghĩa rất lớn. Ơn nhận biết thánh ý Thiên Chúa luôn được ban nhằm giúp anh chị em được giải thoát khỏi tất cả những gì cản trở mối tương quan của mình với Thiên Chúa và tha nhân. Hơn nữa, thực hiện điều này trong bối cảnh của biết bao phúc lành anh chị em đã nhận được sẽ giúp anh chị em chọn những phúc lành tốt đẹp ấy thay vì tội lỗi, và đón nhận các phúc lành còn dồi dào hơn nữa.

Lời cầu xin của anh chị em có thể đơn sơ như thế này: “Lạy Chúa, con biết hôm nay Chúa có nhiều điều muốn nói với con. Xin mở lòng mở trí con đón nhận bất cứ điều gì Chúa muốn nói. Xin giúp con thấy tất cả những gì ngăn cản con yêu mến Chúa và tha nhân, và giúp con nhận ra những cách Chúa đang hoạt động trong cuộc đời con. Khi con nhận ra, xin giúp con biết lắng nghe và đáp lại hồng ân này của Chúa.”

Chỉ có thế thôi! Rất đơn giản. Nhưng một lời cầu xin đơn sơ sẽ đem lại những điều kỳ diệu khi anh chị em bước vào các bước tiếp theo của việc xét mình hằng ngày.

Nhìn lại ngày sống: Đây có thể là bước dài nhất trong việc xét mình hằng ngày. Bước này bao gồm việc nhìn lại những tư tưởng, lời nói và hành động của anh chị em trong ngày. Khi xem xét những điều ấy, hãy đặc biệt chú ý đến những kinh nghiệm nội tâm khác nhau về sự an ủi và sầu khổ mà anh chị em đã trải qua trong đó. Về tư tưởng, lối suy nghĩ nào đã dẫn đến những niềm an ủi như vui mừng, bình an, tươi mới, mãn nguyện, v.v.? Hãy ý thức đón nhận những điều ấy. Đồng thời, những tư tưởng nào đã dẫn đến sầu khổ, nghĩa là những tư tưởng nào đã khiến anh chị em xao động, giận dữ, bồn chồn, bất an, hoang mang, thiếu chắc chắn, v.v.? Hãy ý thức khước từ những tư tưởng ấy.

Cũng hãy xét mình như thế đối với những lời nói và hành động của anh chị em trong suốt ngày sống. Trong những lời nói và hành động ấy, đâu là nơi Thiên Chúa đã hoạt động (an ủi), và đâu là nơi ma quỷ đã hoạt động (sầu khổ)? Theo thời gian, anh chị em sẽ dễ dàng hơn trong việc phân định hoạt động của Thiên Chúa trong cuộc đời mình, cũng như nhận ra những cám dỗ và lừa dối của ma quỷ. Nhìn lại ngày sống một cách khách quan và tìm nhận ra những chuyển động khác nhau này trong tâm hồn sẽ giúp anh chị em không ngừng điều chỉnh đời sống thiêng liêng của mình bằng cách chọn điều đến từ Thiên Chúa và khước từ điều đến từ ma quỷ. Và khi nhận ra các tội lỗi của mình, anh chị em đừng chỉ nhìn nhận đó là tội, mà còn hãy cố gắng hiểu điều gì đã dẫn mình đến lựa chọn tội lỗi ấy.

Xin ơn tha thứ: Hãy dâng lên Thiên Chúa một lời cầu xin nữa, nhưng lần này là xin ơn tha thứ. Ở bước thứ hai, anh chị em đã cầu xin Thiên Chúa cho mình biết và hiểu tất cả những gì Người muốn truyền đạt. Ở bước thứ ba, anh chị em đã nhìn lại ngày sống và chú tâm đến những cách mình được Thiên Chúa thúc đẩy cũng như bị tội lỗi lôi kéo. Trong bước thứ tư này, hãy khiêm nhường cầu xin Thiên Chúa tha thứ những lỗi lầm của anh chị em.

Đừng xem nhẹ bước này. Việc khiêm nhường nhận diện những tội cụ thể trong ngày và xin Thiên Chúa tha thứ những tội cụ thể ấy có sức mạnh lớn lao. Có một sức mạnh thiêng liêng lớn lao khi thốt lên lời này: “Hành động này là một tội, lạy Chúa, xin tha thứ cho con.” Hơn nữa, việc quyết tâm vững vàng để thắng vượt những tội ấy cũng có sức mạnh lớn lao.

Canh tân: Một trong những ân sủng nảy sinh từ bốn bước trước là tâm thế sẵn sàng đưa ra những quyết tâm cụ thể và thiết thực cho ngày mai. Bước này nằm ở trọng tâm của Linh Thao theo linh đạo Inhaxiô. Đúng vậy, điều quan trọng là hiểu rõ tội lỗi của mình, xin ơn tha thứ và đón nhận lòng thương xót của Thiên Chúa. Nhưng sau đó, quyết tâm lớn lên và thay đổi cũng quan trọng không kém. Và điều quan trọng là thực hiện điều ấy với những mục tiêu cụ thể về đời sống thiêng liêng và luân lý. Vì thế, một khi đã hoàn thành bốn bước trước, anh chị em hẳn đã có nền tảng thuận lợi để đưa ra những quyết định cụ thể về cách mình cần thay đổi, lớn lên, sửa mình, v.v. Trong bước này, hãy làm điều đó một cách thiết thực và đơn giản nhất có thể. Đừng đi quá đà; hãy chừng mực, hãy suy xét thấu đáo, nhưng nhất định phải hành động và có những bước đi cụ thể. Nếu làm điều này mỗi ngày, từng chút một, anh chị em sẽ tiếp tục tiến bước trên con đường vinh quang mà Chúa chúng ta đã định cho anh chị em.

Sau cùng, trong bước này, điều quan trọng là anh chị em cũng nhận biết những cách thức đa dạng mà Thiên Chúa đã hoạt động trong cuộc đời mình. Hãy nhớ lại biết bao phúc lành đã lãnh nhận và cũng hãy cam kết bước đi sốt sắng hơn trên con đường nhân đức mà những phúc lành ấy mời gọi anh chị em dấn bước. Canh tân không chỉ là chọn vượt thắng tội lỗi, mà còn là quyết tâm tiếp tục bước đi trên con đường nhân đức và ân sủng đã đem lại cho anh chị em vô vàn phúc lành.

Để hiểu cụ thể hơn cách áp dụng năm điểm này vào việc xét mình hằng ngày, giờ đây anh chị em có thể muốn lật đến cuối Phần Ba và đọc kỹ những lời nguyện được đề nghị cho việc “Xét mình chung hằng ngày vào buổi tối”.

Khám phá những chiều sâu

Chương Tám: Những quy tắc về việc phân phát của bố thí