Ang pakikipagtipan ang huling kalagayan bago ang permanenteng pakikiisa ng Diyos sa kaluluwa. Ito ang huling bahagi ng pasibong pagdadalisay ng espiritu, isang yugto ng paglipat mula sa Daan ng Pagliliwanag tungo sa Daan ng Pakikiisa. Sa kalagayang ito, maaari pa ring salakayin ng laman, ng mundo at ng diyablo ang kaluluwa at tangkaing ilihis ang pansin nito at ilayo ito sa pakikiisang tinatamasa nito. Bagaman nagsisimula nang tamasahin ng kaluluwa ang mga pagpapala ng pakikiisang ito, kailangan nitong mapuspos ng lakas, tapang at di-mabilang na mga birtud upang makapasok ito sa pagiging permanente ng banal na kasal. Kapag natamo na ang banal na kasal, wala nang anumang kapangyarihan dito ang diyablo, ang laman, o ang mundo. Ganap itong namamahinga sa piling ng Minamahal.
Ipinaliliwanag ni Santa Teresa ng Ávila, ang malapit na kasama ni San Juan, ang pagkakaiba ng dalawang kalagayang ito sa pagsasabing ang pakikipagtipan ay tulad ng dalawang kandilang sinindihan at pinagdikit ang mga mitsa. Biglang nagiging isa ang apoy ng dalawa. Ganap na nagkakaisa ang dalawa. Gayunman, ipinaliliwanag din niya na hindi ito isang permanenteng kalagayan sapagkat maaari pang muling paghiwalayin ang mga kandila. Kaya ang pakikipagtipan ay nagdudulot ng pakikiisa sa Diyos ngunit hindi sa permanenteng paraan na dulot ng kasal. Ang kaluluwa ay kaisa ng Diyos, ngunit patuloy pa rin itong sinasalakay ng mga tukso ng laman, ng mundo at ng diyablo na naghahangad na paghiwalayin sila.
Ang espirituwal na kasal ay tulad ng ulang pumapatak sa isang ilog. Kapag napasama na sa ilog ang mga patak, hindi na maaaring alisin ang mga ito. Lubos na silang nagkahalo anupat, bagaman nananatili silang magkakaiba, magpakailanman na silang nagkakaisa. Ang mga patak ng ulan ay nagiging bahagi ng makapangyarihang ilog.
Sa Ang Espirituwal na Awit, ipinaliliwanag ni San Juan ng Krus ang kalagayan ng pakikipagtipan sa mga Saknong 14-21. Ito ay isang kalagayan kung saan lumilipat ang kaluluwa mula sa masakit na pagdadalisay ng mga natitira nitong di-kasakdalan tungo sa dalisay na pakikiisa. Ang pakikiisa sa pakikipagtipan ay isang espirituwal na pakikiisa. Gayunman, ang mga pandama ng katawan ay hindi pa lubos na kaisa ng Diyos. Ganito ito ipinaliliwanag ni San Juan:
Ngunit bago ko ipaliwanag ang mga sumusunod na saknong, dapat kong banggitin na sa kalagayan ng pakikipagtipan, kung saan tinatamasa ng kaluluwa ang kapanatagang ito, at kung saan tinatanggap nito ang lahat ng maaari nitong tanggapin sa buhay na ito, hindi natin dapat ipalagay na ganap ang kapanatagan nito, kundi ang nakatataas na bahagi nito ang panatag; sapagkat ang bahaging pandama, maliban sa kalagayan ng espirituwal na kasal, ay hindi kailanman lubusang nawawalan ng lahat ng di-ganap na nakagawian nito, at ang mga kakayahan nito ay hindi kailanman lubos na nasusupil, gaya ng ipapakita ko sa bandang huli. Ang tinatanggap ngayon ng kaluluwa ay ang lahat ng maaari nitong tanggapin sa kalagayan ng pakikipagtipan, sapagkat mas dakila ang mga pagpapala sa kalagayan ng kasal. Bagaman malaki ang kagalakan ng kaluluwang kasintahang babae sa mga pagdalaw na ito ng Minamahal sa kalagayan ng pakikipagtipan, kailangan pa rin nitong magdusa dahil sa Kanyang pagkawala, magtiis ng mga kaguluhan at kapighatian sa nakabababang bahagi, at sa mga kamay ng diyablo. Ngunit ang lahat ng ito ay nagwawakas sa kalagayan ng espirituwal na kasal. (Ang Espirituwal na Awit 15.10)
Sa kalagayang ito ng pakikipagtipan, ang kaluluwa ay kaisa ng Diyos sa espiritu. Bagaman nananatiling di-ganap ang nakabababang bahagi ng kaluluwa at patuloy na nagtatangka ang diyablo na pinsalain ang kaluluwa, nananatiling mapagbantay at payapa ang espiritu. Gayunman, ang pansamantalang kalagayang ito ng pakikipagtipan ay humahantong din sa permanenteng kalagayan ng kasal.
Sa pag-aasawa, ang bawat bahagi ng kaluluwa, espirituwal man o pandama, ay binabago ng Diyos at maningning na nagliliwanag sa liwanag ng Espiritu Santo. Bilang paghahambing, katulad ito ng mga bituin sa langit sa isang maaraw na araw. Naroon pa rin ang mga bituin, maningning na nagliliwanag, ngunit hindi sila nakikita dahil natatabunan sila ng ningning ng Araw. Gayon din ang nangyayari sa bawat kakayahan, pagnanasa at simbuyo ng kaluluwa. Ang buong kaluluwa, espiritu at mga pandama, ay napupuspos ng ningning ng Espiritu Santo at nagliliwanag na para bang ang kaluluwa ay Diyos at ang Diyos ay ang kaluluwa. Nagkakaisa ang dalawa nang hindi nawawala ang pagkakakilanlan ng alinman. Ang pagkakaisa ay nagpapabago; hindi ito sumisira. Ang lahat ng nakabababang pag-ibig ng kaluluwa, ang bawat iba pang pagkakapit nito noon, at ang lahat ng dating pagkaunawa at karanasan ay lubusang napapawi upang ang Diyos at ang Diyos lamang ang umangkin at mamuhay sa loob at sa pamamagitan ng kaluluwa. Ang huli at di-mapapatay na paglalagablab na ito sa marubdob na pag-ibig sa Diyos ang nagbibigay-kakayahan sa kaluluwa na kumapit at maging kaisa ng kanyang Minamahal.
Kapag ang kaluluwa ay namuhay na nang ilang panahon bilang nobya ng Anak, sa ganap at matamis na pag-ibig, tinatawag ito ng Diyos at inaakay papasok sa Kanyang mayabong na halamanan para sa pagdiriwang ng espirituwal na pag-aasawa. Sa gayon, ang dalawang kalikasan ay lubhang nagkakaisa, at ang pagka-Diyos ay lubhang naibabahagi sa pagkatao, anupa’t, nang walang anumang pagbabago sa diwa, ang bawat isa ay waring Diyos—ngunit hindi pa ganap sa buhay na ito, bagaman sa paraang hindi mailarawan ni maunawaan. (Ang Espirituwal na Awit 22.5b)
Sa kalagayang ito ng pakikipagkaisa sa Diyos, natatanto ng kaluluwa na naging sulit ang bawat paglilinis na tiniis nito. Walang pagsisisi, kundi pasasalamat na di-malirip dahil nagtiyaga ang kaluluwa sa mahabang paglalakbay tungo sa pakikipagkaisa. Tinutukoy ni San Juan ang dalawang huling biyaya para sa kaluluwang dumaan sa paglilinis ng mga pandama at sa paglilinis ng espiritu. Una, sa buhay na ito ay tinatamasa ng kaluluwa ang namamalaging pakikipagkaisa sa Diyos, gaya ng maikling inilarawan sa sipi sa itaas. Ito ang buhay ng kaganapan sa lupa. Gayunman, itinuturo rin ni San Juan na may higit pang naghihintay sa kaluluwa: ang Beatikong Pangitain. Habang nasa lupa, mamumuhay ang kaluluwa sa ganap na pakikipagkaisa sa Diyos at mararanasan ang kapuspusan ng buhay ng Diyos. Ngunit ang kapuspusang iyon ng buhay sa Diyos ay naiaangat kapag namatay ang kaluluwa at pumasok sa kaluwalhatian ng Langit, na minamasdan ang mukha ng Diyos sa Beatikong Pangitain.
Ang Buhay na Ningas ng Pag-ibig
Hindi kayang ipahayag ng mga salita ang karanasan ng pakikipagkaisa sa Diyos. Gayunman, sinikap pa rin ni San Juan de la Cruz na ilahad ang pakikipagkaisang ito sa pamamagitan ng tula. Inilalarawan ng tula ang tamis at ang nag-aalab na matalik na pakikipag-ugnayang nadarama ng kaluluwa, na sa wakas ay nakarating sa Diyos na Minamahal matapos ang gayon kadilim at kasakit na paglalakbay upang makapiling Siya.
Mga Saknong na Binibigkas ng Kaluluwa sa Matalik na Pakikipagkaisa sa Diyos:
O Buhay na Ningas ng Pag-ibig,
Na buong lambing na sumusugat
Sa kaibuturan ng aking kaluluwa!
Yamang hindi Ka na nagdudulot ng hapdi,
Lubusin Mo ang Iyong gawa, kung ito ang Iyong kalooban,
Lagutin ang sapot ng matamis na pagtatagpong ito.O matamis na pagkapaso!
O kalugud-lugod na sugat!
O mapag-arugang kamay! O banayad na haplos!
Na may lasap ng buhay na walang hanggan,
At nagbabayad ng buong pagkakautang,
Sa pagkitil Mo, ginawa Mong buhay ang kamatayan.O mga ilawan ng apoy,
Na sa inyong mga kaningningan
Ang malalalim na yungib ng pandama,
Na malalabo at madidilim,
Sa di-pangkaraniwang liwanag
Ay sabay na nagbibigay ng liwanag at init sa kanilang Minamahal!Kaybanayad at kaymapagmahal
ng Iyong paggising sa aking dibdib,
Kung saan Ikaw lamang ang lihim na nananahan;
At sa Iyong matamis na paghinga
Na puspos ng biyaya at kaluwalhatian,
Kaygiliw Mong pinupuspos ako ng Iyong pag-ibig.
Tinulungan ni San Juan ang kanyang mga mambabasa sa pamamagitan ng pagsulat ng komentaryo sa bawat saknong upang ipaliwanag ang mas malalim na kahulugan ng tulang ito. Gagamitin din sa ibaba ang ganitong balangkas.
Saknong 1:
O Buhay na Ningas ng Pag-ibig,
Na buong lambing na sumusugat
Sa kaibuturan ng aking kaluluwa!
Yamang hindi Ka na nagdudulot ng hapdi,
Lubusin Mo ang Iyong gawa, kung ito ang Iyong kalooban,
Lagutin ang sapot ng matamis na pagtatagpong ito.
Ang “Buháy na Alab” ay ang Espiritu Santo. Bumubulalas ang kaluluwa ng “O” bilang pagpapahayag ng pinakamatitinding pananabik nito sa pag-ibig. Lubusan nang pinag-alab ng Espiritu Santo ang kaluluwa, at ipinahahayag ng kaluluwa ang pinakamalalim nitong pag-ibig sa Diyos, na lalo pang nagnanais na pumasok nang mas malalim sa pag-ibig na iyon. Ang kaluluwa ay “magiliw na sinusugatan” o “hinahaplos ng nagbabagang bakal” ng pag-ibig. Maaaring tila salungat sa katuwiran ang sabihing nakasusugat ang pag-ibig, ngunit ginagawa lamang nito iyon upang magpagaling, kung paanong nilalapatan ng nagbabagang bakal ang isang sugat upang gumaling. Magiliw na pinagaling ng pag-ibig ang kaluluwa sa pamamagitan ng pagpapalaya rito mula sa lahat ng hindi sa Diyos. Bawat paghipo ng Diyos ay lalong naglalapit sa kaluluwa at nagdudulot ng higit na paggaling, kalayaan, at banal na pagbabago. Ang karanasang ito ng pinakamagiliw na pag-ibig ng Diyos ay patuloy na lalalim magpakailanman.
Muling ginugunita ni San Juan ang larawan ng troso na inilarawan niya sa Ang Madilim na Gabi. Ipinaliliwanag niya na ang kaluluwang dinadalisay ng pag-ibig ng Diyos ay tulad ng isang nagniningas na troso. Habang lumalagitik at nasusunog ito, nailalabas ang mga karumihan nito. Napagpapakumbaba ang kaluluwa dahil sa maitim na uling na nakapaligid dito. Gayunman, unti-unting sinisimulang baguhin ng apoy ang troso, kung paanong sinisimulang baguhin ng pag-ibig ng Diyos ang kaluluwa.
Sa yugtong ito ng pag-unlad na espirituwal, nagagalak ang kaluluwa nang may nag-uumapaw na tuwa, sapagkat hindi lamang ito lubos na nadalisay mula sa lahat ng pagkakapit, kundi pinag-alab din ng Espiritu Santo ang “kaloob-loobang kaibuturan” nito. Ang kaluluwa at ang Diyos ay iisa na ngayon, pinag-isa sa alab ng ganap na pag-ibig ng Diyos. Wala nang anumang di-dalisay na natitira. Lahat ng nasa pinakakaibuturan ng kaluluwa ay nabago at nagbagong-anyo. Ang lahat ay nagliliyab sa pag-ibig ng Diyos, at ang pag-ibig ng Diyos ay nagniningning palabas. Ang Diyos Mismo ang nagiging sentro ng kaluluwa, at namamahinga ang kaluluwa sa panloob na sentrong ito ng buhay ng Diyos Mismo.
Alalahanin na sa Landas ng Paglilinis at ng Pagbibigay-liwanag na tinatahak ng nagsisimula at ng sumusulong na, ang kaluluwa ay dinalisay ng pag-ibig ng Diyos. Pinahirapan ng “Buháy na Alab” na ito ang mga di-maayos na pagnanasa at di-ganap na kakayahan. Ngunit ngayon, ang Buháy na Alab, ang Espiritu Santo, ay hindi na nagpapahirap sa anuman sa loob ng kaluluwa. Hindi na naglilinis ang “apoy” sapagkat nalinis na ang lahat. Kumikislap ito nang may init at ganda sapagkat ang Buháy na Alab ay kaisa ng kaluluwa sa bawat antas. Dahil dito, nagsisimulang mag-isip ang kaluluwa ayon sa pag-iisip ng Diyos, nalulugod sa mga alaala ng Diyos, at umiibig ayon sa kalooban ng Diyos. Napakatindi at napakaluwalhati ng lugod ng pag-ibig kaya nananabik ang kaluluwa sa Langit.
Alalahanin din na sa iba’t ibang pagkakataon, habang dumaraan ang kaluluwa sa mga paglilinis ng pandama at espiritu, nanabik itong mamatay. Ang pananabik na ito ay pangunahing bunga ng masasakit na paglilinis na dinaranas nito, at dahil mapagpakumbaba rin nitong nakita ang labis na karukhaan sa loob nito. Gayunman, ngayong ganap nang napawi sa kaluluwa ang lahat ng kasalanan at lahat ng kaguluhan, nananabik na itong mamatay dahil sa pag-ibig. Ang Espiritu Santo na ngayon ang nagpapaalab ng espirituwal na pananabik na “lagutin ang sapot” ng buhay na ito at pumasok sa Beatipikong Pangitain sa Langit. Una, pinalaya ng Diyos ang kaluluwa mula sa mga pagkakapit sa pandama. Ikalawa, pinalaya Niya ang kaluluwa mula sa mga espirituwal na di-kaganapan sa isip, alaala, at kalooban. Ngayon, ang kaluluwa, na kaisa ng Diyos, ay nagnanais na mapalaya ang espiritu nito mula sa katawan upang makapiling ng espiritu ang Diyos sa Langit. Ang kaluluwa ay lubos na nilulukob ng pag-ibig, at pinapatnubayan ng pag-ibig ang kaluluwa mula sa pinakakaibuturan nito, na umaagos palabas nang may masaya at nag-uumapaw na kasaganaan.
Nagpapatuloy ang tula sa Saknong 2:
O matamis na pagkapaso!
O kalugud-lugod na sugat!
O mapag-arugang kamay! O banayad na haplos!
Na may lasap ng buhay na walang hanggan,
At nagbabayad ng buong pagkakautang,
Sa pagkitil Mo, ginawa Mong buhay ang kamatayan.
Tinatalakay ng ikalawang saknong ang parehong paksa ngunit mula sa ibang pananaw. Tinutukoy ng mga taludtod na ito ang natatanging pagkilos ng bawat Persona ng Kabanal-banalang Trinidad. Ang “matamis na pagliyab” at “kalugud-lugod na sugat” ay nagmumula sa Espiritu Santo. Ang “magiliw na kamay” ay ang kamay ng Ama. At ang “banayad na haplos” ay ang haplos ng Anak.
Ang Espiritu Santo—Ang “matamis na pagliyab” ng Espiritu Santo ay nagpapahilom sa kaluluwa sa pamamagitan ng pagpaso. Ang pagpaso ay isang paraan ng pagpapagaling sa pamamagitan ng pagsunog. Gayunman, ang pagsunog na ito ng Espiritu Santo sa pinakaloob na kaibuturan ng kaluluwa ay hindi nagdudulot ng anumang sakit sapagkat naalis na ang lahat ng kasalanan. Dahil dito, ang tanging bungang nararanasan ng kaluluwa mula sa pagliyab na ito ay kalusugan, lakas, at pinakamatamis na kaluguran. Makapangyarihan ang apoy ng Espiritu Santo. Sa katunayan, napakalakas nito anupat kaya nitong tupukin ang “isang libong daigdig.” Ngunit sa pagkakataong ito, sinisipsip ng kaluluwa ang Buháy na Alab ng pag-ibig at nagniningning sa liwanag at ganda nito.
Patuloy na sinusugatan ng haplos ng Espiritu Santo ang kaluluwa, ngunit bawat haplos ay nagpapahilom sa naunang sugat. Kaya ang sunod-sunod na haplos ay sumusugat at nagpapahilom, sumusugat at nagpapahilom, at nagpapatuloy nang gayon. Sa bawat haplos ay may higit na pagbabagong-anyo at kaluguran. Ang banal na haplos na ito ay hindi naghahatid ng mga larawan, konsepto, o anyo. Ito ang dalisay na Espiritu ng Diyos na humahaplos sa dalisay na espiritu ng kaluluwa, nakikipag-ugnayan dito sa paraang ganap na espirituwal.
Ang Ama—Makapangyarihan sa lahat ang Diyos. Sa pamamagitan ng Kanyang makapangyarihang kamay, pinamamahalaan Niya ang Langit at Lupa. Ginugunita ni San Juan ang sumusunod na mga talata sa Banal na Kasulatan na nagpapakita ng gayong kapangyarihan ng kamay ng Ama:
Tinitingnan Niya ang lupa at ito ay nanginginig, hinihipo Niya ang mga bundok at ang mga ito ay umuusok! (Psalm 104:32).
Ako ang nagbibigay ng kamatayan at buhay, Ako ang sumusugat at nagpapagaling, at walang makapagliligtas mula sa Aking kamay (Deuteronomy 32:39).
Gayunman, magiliw din ang kamay ng Ama. Bukas-palad Siya at masaganang magbigay, at binubuhusan Niya tayo ng awa at kabutihan. Sa kahuli-hulihan, sa pamamagitan ng banayad na kamay ng Ama, ipinagkaloob Niya sa atin ang Kanyang makataong haplos ng pag-ibig at pagpapagaling sa pamamagitan ng kaloob na Kanyang Anak, si Jesucristo.
Ang Anak—Samakatuwid, ang Anak ng Diyos, na isinugo ng Ama, ang masuyong haplos na inilalarawan ni San Juan. Hinihipo ng Anak ang kaluluwa sa kaloob-loobang substansiya nito. Ang bungang dulot ng haplos na ito ay ang lubos na pagkalubog ng kaluluwa sa banal na esensiya. Napakabanayad ng haplos ng Anak ngunit napakamakapangyarihan din nito anupat wala nang ibang makahahaplos sa kaluluwa, maging anumang mula sa daigdig na ito, sa diyablo, o sa laman. Tanging ang haplos ng Anak ng Diyos ang ganap na nagmamay-ari sa kaluluwa.
Ang haplos na ito ng Anak ay hindi lamang nagdudulot ng pinakaganap na kaluguran sa espiritu, kundi umaapaw din sa katawan at mga pandama. Bukod dito, pinagkakalooban ang kaluluwa ng maraming kaloob tulad ng katatagan, karunungan, pag-ibig, kagandahan, biyaya, matiyagang pagtitiis, at kabutihan.
Ang kaluluwa ay isa nang bagong nilikha. Ang pagkamatay ng dati nitong sarili ay nagbunga ng bagong buhay sa Diyos. Sa bagong kalagayang ito, hindi na umaasa ang talino sa mga pandama at pangangatwiran ng tao bilang pinagmumulan ng kaalaman nito, kundi nakaaalam na ito nang dalisay sa pamamagitan ng isip ng Diyos. Ang kalooban ay hindi naaakit sa anumang likas na pagmamahal ni sa anupamang bagay maliban sa Diyos Mismo. Ang kalooban ng Diyos na ngayon ang tanging nag-uudyok sa kalooban ng tao, sapagkat ang dalawang kalooban ay nagkakaisa na bilang iisa. At ang alaala ay hindi na abala sa anumang bagay ng daigdig na ito kundi nakatuon lamang sa kawalang-hanggan. Bagaman nananatiling bukod sa Diyos ang kaluluwa, masasabing nagiging dibino ito, nagiging Diyos sa pamamagitan ng pakikibahagi at pakikipagkaisa. Napakalalim ng pagkakaisang ito anupat bawat kaisipan, pagnanais, simbuyo, kalooban, alaala, at iba pa ay ganap na pinamamahalaan ng Diyos at lubos Niyang pag-aari.
Nagpapatuloy ang tula sa Saknong 3:
O mga ilawan ng apoy,
Na sa inyong mga kaningningan
Ang malalalim na yungib ng pandama,
Na malalabo at madidilim,
Sa di-pangkaraniwang liwanag
Ay sabay na nagbibigay ng liwanag at init sa kanilang Minamahal!
Isipin ang isang madilim na silid kung saan sunud-sunod na sinisindihan ang maliliwanag na ilawan. Isipin ang di-mabilang na mga ilawang pumupuno sa isang madilim na silid. Ang liwanag ng bawat ilawan ay nakikiisa sa liwanag ng iba upang gawing maliwanag ang kadiliman ng silid (ang malalim na yungib). Gayundin ang nangyayari sa kaluluwa. Ang bawat ilawan ay matatawag nating isang katangian ng Diyos: Awa, Karunungan, Pagkamakapangyarihan sa Lahat, Kapangyarihan, Kagandahan, at iba pa. Ang Diyos, sa Kanyang mismong diwa, AY ang Kanyang mga katangian. Siya ang Awa mismo, ang Karunungan mismo, ang Kapangyarihan mismo, at iba pa.
Kapag ang kaluluwa ay pumapasok sa pakikipagkaisa sa Diyos, nakikibahagi ito sa mismong mga katangian ng Diyos. Ang Karunungan, Awa, Kapangyarihan, at iba pa ay bumabaha sa kaluluwa at nagniningning nang gayon na lamang sa loob nito, anupat tila taglay mismo ng kaluluwa ang mga katangiang ito, at tunay ngang taglay nito ang mga ito.
Ang mga katangian ng Diyos ay tulad ng nagliliyab na apoy na nagniningas sa loob ng kaluluwa. Hindi lamang tinatanglawan ng apoy ang loob ng kaluluwa, kundi pinagniningas din nito ang mismong hangin sa loob ng kaluluwa. Binabago nito ang hangin at ginagawa itong apoy. Sa gayon, ang kaluluwa ay nagiging Diyos sa pamamagitan ng pakikibahagi. Ang espirituwal na katotohanang ito ay hindi kayang ganap na maunawaan at maipaliwanag.
Ang “malalalim na yungib” ng kaluluwa, samakatuwid nga, ang kailaliman ng isip, alaala at kalooban, ay lubusang nababago sa Diyos anupat ibinabalik ng mga ito sa Diyos ang mismong “liwanag at init” ng Diyos. Umiibig ang kaluluwa sa pamamagitan ng Kapangyarihan ng Minamahal. Iniibig ito ng Diyos at umiibig ito sa pamamagitan ng Diyos. Pinupuri, sinasamba at sinisinta nito ang Diyos sa pamamagitan ng mapagpanibagong kamay ng Diyos mismo.
Nagtatapos ang tula sa Saknong 4:
Kaybanayad at kaymapagmahal
Ng Iyong paggising sa aking dibdib,
Kung saan Ikaw lamang ang lihim na nananahan;
At sa Iyong matamis na paghinga
Na puspos ng biyaya at kaluwalhatian,
Kaygiliw Mong pinupuspos ako ng Iyong pag-ibig.
Ipinahahayag ng huling saknong na ito ang napakalaking pasasalamat ng kaluluwa para sa dalawang bagay. Una, nagpapasalamat ang kaluluwa sa Diyos para sa banayad at mapagmahal na “paggising” na nararanasan nito. Ikalawa, napupuspos ng pasasalamat ang kaluluwa sa “paghinga” ng Diyos sa loob nito, na naghahayag ng biyaya at kaluwalhatian ng Diyos at ng mga kaitaasan kung saan inaakit ang kaluluwa.
Paggising—Namamalayan ng kaluluwa ang “libu-libong” mga birtud at kaganapan ng Diyos. Ang kamalayang ito ay higit sa anumang kaalamang nakabatay sa mga konsepto. Isa itong dalisay na espirituwal na kaalamang tuwirang ipinagkakaloob ng Diyos mismo sa espiritu. Nakikita na ngayon ng kaluluwa ang buong sangnilikha sa pamamagitan ng isip ng Diyos mismo. Nauunawaan ang lahat mula sa pananaw ng Diyos, na ang Diyos mismo ang nagtuturo. Bagaman ang kaalamang ito ay lampas sa kakayahan ng tao, hindi natitigilan ang kaluluwa sapagkat inaalalayan ito ng Diyos sa kaalamang ito.
Paghinga—Tungkol naman sa paghingang ito ng Diyos sa loob ng kaluluwa, sinasabi ni San Juan na ayaw niyang magsalita tungkol dito sapagkat anumang sabihin niya ay hindi sapat upang maipahayag ang katotohanan nito. Hinding-hindi man lamang makalalapit ang mga salita sa katotohanan ng nagaganap sa pamamagitan ng hininga ng Diyos sa loob ng kaluluwa.
Ang Awit Espirituwal
Tapusin natin ang pagtuturo ni San Juan de la Cruz sa pamamagitan ng tuwirang pagsipi sa kanya. Ang mga siping ito ay mula sa paliwanag sa huling saknong ng kanyang tulang Ang Awit Espirituwal—Saknong 40.2 at 40.3. Nagsisimula si San Juan sa paglalahad ng limang pagpapalang tinatanggap ng kaluluwa sa pakikipagkaisa sa Diyos:
Ang una ay na ang kaluluwa ay malaya sa pagkakapit sa lahat ng bagay at hindi na pamilyar sa mga ito. Ang ikalawa ay na ang diyablo ay nadadaig at napapatakas. Ang ikatlo ay na ang mga silakbo ng damdamin ay nasusupil, at ang mga likas na pagnanasa ay pinipigil. Ang ikaapat at ikalima ay na ang pandama at mababang kalikasan ng kaluluwa ay nababago at nadadalisay, at naiaayon nang gayon na lamang sa espirituwal, anupat hindi lamang ito hindi humahadlang sa mga espirituwal na pagpapala, kundi, sa halip, ay nakahanda para sa mga ito, sapagkat nakikibahagi na nga ito, ayon sa kakayahan nito, sa mga pagpapalang ipinagkaloob dito.
“Walang nakakita nito.”
Ibig sabihin, ang aking kaluluwa ay lubhang hiwalay, lubhang hubad, lubhang nag-iisa, lubhang malayo sa lahat ng nilikhang bagay, sa langit at sa lupa; napakalalim ng panloob nitong pagtuon sa Iyo, anupa’t walang anumang makakatanaw sa pinakamatimyas na kagalakang taglay ko sa Iyo. Ibig sabihin, walang anumang makapagbibigay sa akin ng kaluguran sa pamamagitan ng tamis nito, o ng pagkasuklam sa pamamagitan ng kasamaan nito; sapagkat ang aking kaluluwa ay napakalayo sa lahat ng gayong bagay, lubos na nakalubog sa napakalalim na kaluguran sa Iyo, anupa’t walang anumang makakakita sa akin.
Tinatapos ni San Juan ang kanyang komentaryo sa dakilang tulang ito sa pagsasabing ang kaluluwa ngayon ay naiiwang nananabik sa Langit. Bagaman kabilang ito sa “Simbahang nakikibaka,” na ang ibig sabihin ay ang Simbahan sa Lupa, nananabik itong maakay patungo sa “Simbahang nagtagumpay,” na ang ibig sabihin ay ang Simbahan sa Langit. Kaya, gaya ng inilalarawan sa ibaba sa Saknong 40.8, naghihintay na ngayon ang kaluluwa hanggang sa akayin ito ng Diyos tungo sa kaluwalhatian ng Beatipikong Pangitain magpasawalang-hanggan!
Ang lahat ng kaganapan at disposisyong ito ng kaluluwa ay inilalahad ng nobya sa harap ng kanyang Minamahal, ang Anak ng Diyos, habang nananabik na ilipat Niya siya mula sa espirituwal na pag-aasawa, na kinalugdan ng Diyos na ipagkaloob sa kanya sa Simbahang nakikibaka, tungo sa maluwalhating pag-aasawa ng Simbahang nagtagumpay. Nawa’y dalhin Niya roon, sa Kanyang awa, ang lahat ng tumatawag sa katamis-tamisang pangalan ni Hesus, ang Nobyo ng mga tapat na kaluluwa, na Siyang tumanggap ng lahat ng karangalan at kaluwalhatian, kasama ng Ama at ng Espiritu Santo, IN SECULA SECULORUM. AMEN.