Nawa’y makilala Kita, O Panginoon, Ikaw na nakakakilala sa akin: nawa’y makilala Kita, gaya ng pagkakilala Mo sa akin. O Lakas ng aking kaluluwa, pumasok Ka rito at gawin Mo itong karapat-dapat sa Iyo, upang mapasaiyo ito at maingatan Mong walang batik o kulubot. Ito ang aking pag-asa, kaya ako nagsasalita; at sa pag-asang ito ako nagagalak, kapag ang aking kagalakan ay nakabubuti sa aking kaluluwa. Ang ibang bagay sa buhay na ito ay lalong hindi dapat ikalungkot habang lalo itong ikinalulungkot; at lalong dapat ikalungkot habang hindi gaanong ikinalulungkot ng mga tao. Sapagkat narito, iniibig Mo ang katotohanan, at ang gumagawa nito ay lumalapit sa liwanag. Ito ang nais kong gawin sa aking puso sa harap Mo sa aking pagtatapat: at sa aking pagsulat, sa harap ng maraming saksi.
At sa Iyo, O Panginoon, na sa Iyong mga mata ay lantad ang kalaliman ng budhi ng tao, ano ang maitatago sa akin kahit ayaw ko itong ipagtapat? Sapagkat Ikaw ang maikukubli ko sa aking sarili, hindi ang aking sarili sa Iyo. Ngunit ngayon, yamang saksi ang aking pagdaing na hindi ako nasisiyahan sa aking sarili, Ikaw ay nagniningning, kalugud-lugod, minamahal, at pinananabikan; upang ikahiya ko ang aking sarili, talikuran ang aking sarili, at piliin Ka, at upang hindi ako maging kalugud-lugod sa Iyo ni sa aking sarili kundi sa Iyo lamang. Kaya lantad ako sa Iyo, O Panginoon, anuman ako; at nasabi ko na kung anong bunga ang dulot ng aking pagtatapat sa Iyo. Hindi ko rin ito ginagawa sa mga salita at tinig ng laman, kundi sa mga salita ng aking kaluluwa at sa sigaw ng pag-iisip na nakikilala ng Iyong pandinig. Sapagkat kapag ako ay masama, ang magtapat sa Iyo ay walang iba kundi ang hindi masiyahan sa aking sarili; ngunit kapag ako ay banal, wala itong iba kundi ang hindi iukol sa aking sarili ang kabanalang iyon: sapagkat Ikaw, O Panginoon, ang nagpapala sa taong maka-Diyos, ngunit ginagawa Mo muna siyang matuwid noong hindi pa siya maka-Diyos. Kaya ang aking pagtatapat, O Diyos ko, sa Iyong harapan, ay ginagawa nang tahimik, ngunit hindi rin tahimik. Sapagkat sa tinig, ito ay tahimik; sa damdamin, ito ay sumisigaw nang malakas. Sapagkat wala akong sinasabing matuwid sa mga tao na hindi Mo pa narinig mula sa akin; ni wala Kang naririnig na gayon mula sa akin na hindi Mo muna sinabi sa akin.
Ano, kung gayon, ang kinalaman ko sa mga tao upang marinig nila ang aking mga pagtatapat—na para bang mapagagaling nila ang lahat ng aking kahinaan—silang mga mausisang alamin ang buhay ng iba, ngunit tamad na ituwid ang sarili nilang buhay? Bakit nila hinahangad na marinig mula sa akin kung ano ako, gayong ayaw nilang pakinggan mula sa Iyo kung ano sila mismo? At paano nila malalaman, kapag naririnig nila mula sa akin ang tungkol sa aking sarili, kung nagsasabi ako ng totoo, yamang walang nakaaalam kung ano ang nasa tao kundi ang espiritu ng taong nasa kanya? Ngunit kung mula sa Iyo nila maririnig ang tungkol sa kanilang sarili, hindi nila masasabi, “Nagsisinungaling ang Panginoon.” Sapagkat ano ang pakikinig sa Iyo tungkol sa kanilang sarili kundi ang pagkilala sa kanilang sarili? At sino ang nakakakilala at nagsasabing, “Hindi iyan totoo,” maliban kung siya mismo ay nagsisinungaling? Ngunit sapagkat pinaniniwalaan ng pag-ibig ang lahat ng bagay (samakatuwid, sa mga pinag-iisa nito sa pamamagitan ng pagbubuklod sa kanila sa sarili nito), ako rin, O Panginoon, ay magtatapat sa Iyo sa paraang maririnig ng mga tao, na sa kanila ay hindi ko mapatutunayang tapat ang aking pagtatapat; gayunman, naniniwala sa akin ang mga taong ang pandinig ay binubuksan ng pag-ibig upang makinig sa akin.
Ngunit Ikaw, na Manggagamot ng kaibuturan ng aking pagkatao, ang maglinaw sa akin kung anong bunga ang maaari kong anihin sa paggawa nito. Sapagkat ang mga pagtatapat ng aking mga nagdaang kasalanan, na Iyong pinatawad at tinakpan upang pagpalain Mo ako sa Iyo, habang binabago Mo ang aking kaluluwa sa pamamagitan ng Pananampalataya at ng Iyong Sakramento, kapag binabasa at pinakikinggan, ay pumupukaw sa puso upang huwag itong matulog sa kawalan ng pag-asa at magsabing “Hindi ko kaya,” kundi magising sa pag-ibig sa Iyong awa at sa tamis ng Iyong biyaya. Sa pamamagitan nito, ang sinumang mahina ay nagiging malakas kapag dahil dito ay nakilala niya ang sarili niyang kahinaan. At ang mabubuti ay nalulugod marinig ang mga nagdaang kasamaan ng mga ngayo’y malaya na sa mga iyon, hindi dahil ang mga iyon ay masama, kundi dahil dati silang umiiral at ngayo’y wala na. Ano nga, O Panginoon kong Diyos, na sa Iyo’y araw-araw na nagtatapat ang aking budhi, na higit na nagtitiwala sa pag-asa sa Iyong awa kaysa sa sarili nitong kawalang-sala—ano nga, ang aking tanong, ang bungang makakamit ko sa pagtatapat din sa mga tao, sa pamamagitan ng aklat na ito at sa Iyong harapan, kung ano ako ngayon, at hindi kung ano ako noon? Sapagkat ang bungang iyon ng pagtatapat ng nakaraan ay nakita ko na at nasabi na. Ngunit kung ano ako ngayon, sa mismong sandali ng paggawa ng mga pagtatapat na ito, ay nais malaman ng iba’t ibang tao, na nakakilala o hindi nakakilala sa akin, na nakarinig sa akin o tungkol sa akin; ngunit ang kanilang pandinig ay wala sa aking puso, kung saan naroon ako, anuman ako. Nais nga nilang marinig na ipagtapat ko kung ano ako sa loob; doon ay hindi makararating ang kanilang paningin, ni pandinig, ni pang-unawa. Ninanais nila ito, na handang maniwala—ngunit malalaman ba nila? Sapagkat ang pag-ibig sa kapwa, na siyang dahilan ng kanilang pagiging mabuti, ang nagsasabi sa kanila na hindi ako nagsisinungaling sa aking mga pagtatapat; at ang pag-ibig na ito, na nasa kanila, ay naniniwala sa akin.
Ngunit anong bunga ang hangad nila sa pakikinig nito? Nais ba nilang makigalak sa akin kapag narinig nila kung gaano ako kalapit sa Iyo dahil sa Iyong kaloob? At ipanalangin ako kapag narinig nila kung gaano ako pinipigilan ng sarili kong bigat? Sa mga gayon ko ihahayag ang aking sarili. Sapagkat hindi maliit na bunga, O Panginoon kong Diyos, na marami ang magpasalamat sa Iyo dahil sa amin, at marami ang magsumamo sa Iyo para sa amin. Mahalin nawa ng pusong kapatid ang nasa akin na itinuturo Mong dapat mahalin, at tangisan ang nasa akin na itinuturo Mong dapat tangisan. Maging puso nawa ito ng isang kapatid, hindi ng isang taga-ibang bayan, hindi ng mga anak ng mga taga-ibang bayan, na ang bibig ay nagsasalita ng walang kabuluhan at ang kanang kamay ay kanang kamay ng kasamaan, kundi yaong pusong kapatid na, kapag sumasang-ayon, ay nagagalak para sa akin, at kapag hindi sumasang-ayon sa akin, ay nalulungkot para sa akin; sapagkat sumang-ayon man o hindi, minamahal niya ako. Sa mga gayon ko ihahayag ang aking sarili: magiginhawahan sila sa aking mabubuting gawa, at magbubuntong-hininga sa aking masasamang gawa. Ang aking mabubuting gawa ay mga itinakda Mo at mga kaloob Mo; ang aking masasamang gawa ay mga pagkakasala ko at mga paghatol Mo. Maginhawahan nawa sila sa una at magbuntong-hininga sa ikalawa; at pumailanlang nawa sa Iyong harapan ang mga himno at pagtangis mula sa mga puso ng aking mga kapatid, na mga insensaryo Mo. At Ikaw, O Panginoon, ay malugod nawa sa insenso ng Iyong banal na templo; kaawaan Mo ako ayon sa Iyong dakilang awa alang-alang sa Iyong sariling pangalan; at sa anumang paraan ay huwag Mong pabayaan ang Iyong sinimulan, kundi gawing ganap ang aking mga di-kaganapan.
Ito ang bunga ng aking mga pagtatapat tungkol sa kung ano ako ngayon, hindi sa kung ano ako noon: ang ipagtapat ito, hindi lamang sa harap Mo, sa isang lihim na pagbubunying may panginginig at isang lihim na kalungkutang may pag-asa, kundi pati sa pandinig ng mga anak ng tao na sumasampalataya, na kabahagi ng aking kagalakan at ng aking pagiging mortal, mga kapwa ko mamamayan at kapwa manlalakbay, na nauna na o susunod pa, mga kasama ko sa daan. Sila ang Iyong mga lingkod, ang aking mga kapatid, na niloob Mong maging mga anak Mo; sila ang aking mga panginoon, na iniuutos Mong paglingkuran ko, kung nais kong mabuhay na kapiling Mo at mula sa Iyo. Ngunit kakaunti lamang ang kabuluhan ng Iyong Salitang ito kung nag-uutos lamang Siya sa pananalita at hindi nangunguna sa pagsasagawa. Kaya ito ang ginagawa ko sa gawa at salita, ito ang ginagawa ko sa ilalim ng Iyong mga pakpak; mapapasadlak ako sa napakalaking panganib kung ang aking kaluluwa ay hindi nagpapasakop sa Iyo sa ilalim ng Iyong mga pakpak, at kung hindi Mo nalalaman ang aking kahinaan. Ako ay isang munting bata, ngunit ang aking Ama ay nabubuhay magpakailanman, at sapat sa akin ang aking Tagapag-ingat. Sapagkat Siya ring nagsilang sa akin ang nagtatanggol sa akin; at Ikaw mismo ang lahat ng aking kabutihan; Ikaw, na Makapangyarihan sa lahat, na sumasaakin, oo, bago pa man ako mapasaiyo. Kaya sa mga iniuutos Mong paglingkuran ko ay ihahayag ko, hindi kung ano ako noon, kundi kung ano ako ngayon at kung ano pa rin ako. Ngunit hindi ko rin hinahatulan ang aking sarili. Kaya ganito ko nais na ako ay pakinggan.
Sapagkat Ikaw, Panginoon, ang humahatol sa akin: dahil bagaman walang nakaaalam ng mga bagay ng isang tao maliban sa espiritu ng taong nasa kanya, mayroon pa ring isang bagay sa tao na hindi nalalaman maging ng sarili niyang espiritung nasa kanya. Ngunit Ikaw, Panginoon, na lumikha sa kanya, ang lubos na nakakikilala sa kanya. Gayunman, bagaman hinahamak ko ang aking sarili sa Iyong paningin at itinuturing ang aking sarili na alabok at abo, may nalalaman ako tungkol sa Iyo na hindi ko nalalaman tungkol sa aking sarili. At tunay nga, ngayon ay malabo tayong nakakikita na para bang sa isang salamin, at hindi pa nang harapan. Kaya habang malayo ako sa Iyo, higit akong kapiling ng aking sarili kaysa ng Iyo; gayunman, alam kong Ikaw ay hindi maaaring dumanas ng pagdurusa; ngunit ako, hindi ko alam kung aling mga tukso ang kaya kong labanan at alin ang hindi. At may pag-asa, sapagkat Ikaw ay tapat, at hindi Mo kami hahayaang tuksuhin nang higit sa aming makakaya; bagkus, kalakip ng tukso ay maglalaan Ka rin ng daang matatakasan, upang makayanan namin ito. Kaya ipagtatapat ko ang nalalaman ko tungkol sa aking sarili, at ipagtatapat ko rin ang hindi ko nalalaman tungkol sa aking sarili. Sapagkat ang nalalaman ko tungkol sa aking sarili ay nalalaman ko dahil sa Iyong pagtanglaw sa akin; at ang hindi ko nalalaman tungkol sa aking sarili ay mananatiling hindi ko nalalaman hanggang ang aking kadiliman ay maging gaya ng katanghaliang-tapat sa liwanag ng Iyong mukha.
Hindi nang may pag-aalinlangan, kundi nang may tiyak na kamalayan, kitang minamahal, Panginoon. Tinimo Mo ang aking puso sa pamamagitan ng Iyong salita, at minahal Kita. Oo, maging ang langit at lupa at ang lahat ng naroroon, narito, sa lahat ng dako ay hinihimok akong mahalin Ka; at hindi sila tumitigil sa pagsasabi nito sa lahat, upang wala silang maidadahilan. Ngunit higit na malalim ang Iyong pagkaawa sa sinumang ibig Mong kaawaan, at ang Iyong pagkahabag sa sinumang kinahabagan Mo; kung hindi, sa mga taingang bingi lamang ipinahahayag ng langit at lupa ang mga papuri sa Iyo. Ngunit ano ang minamahal ko kapag minamahal Kita? Hindi ang kagandahan ng mga katawan, ni ang magandang pagkakaayon ng mga bagay sa panahon, ni ang ningning ng liwanag na lubhang nakalulugod sa aming mga mata, ni ang matatamis na himig ng sari-saring awit, ni ang halimuyak ng mga bulaklak, pamahid, at pampalasa, ni ang manna at pulot, ni ang mga bisig at katawang kaaya-ayang yakapin sa laman. Wala sa mga ito ang minamahal ko kapag minamahal ko ang aking Diyos; gayunman, may isang uri ng liwanag, himig, halimuyak, pagkain, at yakap na minamahal ko kapag minamahal ko ang aking Diyos: ang liwanag, himig, halimuyak, pagkain, at yakap ng aking panloob na pagkatao. Doon ay sumisikat sa aking kaluluwa ang hindi kayang magkasya sa kalawakan, at umaalingawngaw ang hindi kayang tangayin ng panahon, at humahalimuyak ang hindi napapawi ng paghinga, at nalalasahan ang hindi nababawasan ng pagkain, at kumakapit ang hindi naihihiwalay ng pagkabusog. Ito ang minamahal ko kapag minamahal ko ang aking Diyos.
At ano ito? Tinanong ko ang lupa, at sumagot ito sa akin, “Hindi ako Siya”; at gayundin ang ipinahayag ng lahat ng naroroon. Tinanong ko ang dagat at ang mga kalaliman, at ang mga nilalang na gumagapang doon, at sumagot sila, “Hindi kami ang iyong Diyos; hanapin mo Siya sa itaas namin.” Tinanong ko ang hanging gumagalaw; at ang buong himpapawid, kasama ang mga naninirahan dito, ay sumagot, “Nagkamali si Anaximenes; hindi ako Diyos.” Tinanong ko ang kalangitan, ang araw, ang buwan, ang mga bituin. “Hindi rin kami,” sabi nila, “ang Diyos na hinahanap mo.” At sumagot ako sa lahat ng bagay na nakapaligid sa pintuan ng aking laman: “Sinabi ninyo sa akin ang tungkol sa aking Diyos, na hindi kayo Siya; sabihin ninyo sa akin ang isang bagay tungkol sa Kanya.” At sumigaw sila nang malakas, “Siya ang lumikha sa amin.” Ang pagtatanong ko sa kanila ay ang pagninilay ko sa kanila; at ang kanilang magandang anyo ang nagbigay ng sagot. At bumaling ako sa aking sarili, at sinabi ko sa aking sarili, “Sino ka?” At sumagot ako, “Isang tao.” At narito, sa akin ay nagpapakilala ang kaluluwa at ang katawan, ang isa ay nasa loob, ang isa naman ay nasa labas. Sa pamamagitan ng alin sa mga ito ko dapat hanapin ang aking Diyos? Hinanap ko Siya sa pamamagitan ng katawan, mula sa lupa hanggang sa langit, hanggang sa maaabot ng mga sugong maipapadala ko—ang mga sinag ng aking mga mata. Ngunit ang nasa loob ang nakahihigit, sapagkat dito, bilang namumuno at humahatol, iniulat ng lahat ng sugo ng katawan ang mga sagot ng langit at lupa, at ng lahat ng naroroon, na nagsabing, “Hindi kami Diyos, ngunit Siya ang lumikha sa amin.” Nalaman ng aking panloob na pagkatao ang mga bagay na ito sa pamamagitan ng paglilingkod ng panlabas: ako, ang nasa loob, ang nakaalam sa mga ito; ako, ang isip, sa pamamagitan ng mga pandama ng aking katawan. Tinanong ko ang buong kaayusan ng daigdig tungkol sa aking Diyos; at sumagot ito sa akin, “Hindi ako Siya, ngunit Siya ang lumikha sa akin.”
Hindi ba nakikita ang anyong pangkatawang ito ng lahat ng may ganap na mga pandama? Bakit, kung gayon, hindi ito nagsasabi ng iisang bagay sa lahat? Nakikita ito ng mga hayop, maliliit man o malalaki, ngunit hindi nila ito matatanong: sapagkat walang katwirang namamahala sa kanilang mga pandama upang humatol sa iniuulat ng mga ito. Ngunit maaaring magtanong ang mga tao, upang ang mga di-nakikitang bagay ng Diyos ay malinaw na makita, na nauunawaan sa pamamagitan ng mga bagay na nilikha; ngunit dahil sa pag-ibig nila sa mga ito, napasasailalim sila sa mga ito: at ang mga nasasailalim ay hindi makahahatol. Hindi rin sumasagot ang mga nilalang sa mga nagtatanong maliban kung marunong silang humatol; hindi rin nagbabago ang tinig ng mga ito (ibig sabihin, ang kanilang anyo) kung ang isang tao ay tumitingin lamang, samantalang ang isa naman ay tumitingin at nagtatanong, na para bang iba ang anyo ng mga ito sa isa at iba naman sa isa pa. Sa halip, bagaman iisa ang anyong ipinakikita sa kanilang dalawa, pipi ito sa isa at nagsasalita sa isa pa; o sa halip, nagsasalita ito sa lahat, ngunit yaon lamang ang nakauunawa na naghahambing sa tinig nitong tinatanggap mula sa labas at sa katotohanang nasa loob. Sapagkat sinasabi sa akin ng katotohanan, “Hindi ang langit, ni ang lupa, ni ang alinmang ibang katawan ang iyong Diyos.” Ito ang sinasabi ng mismong kalikasan ng mga ito sa nakakakita sa kanila: “Mga ito ay materyang may sukat; ang isang bahagi ng gayong materya ay mas maliit kaysa sa kabuuan nito.” Ngayon, sa iyo ako nagsasalita, O kaluluwa ko, ikaw ang nakahihigit na bahagi ko: sapagkat binubuhay mo ang materya ng aking katawan, binibigyan mo ito ng buhay na hindi maibibigay ng alinmang katawan sa ibang katawan; ngunit ang iyong Diyos, maging para sa iyo, ang Buhay ng iyong buhay.
Ano, kung gayon, ang iniibig ko kapag iniibig ko ang aking Diyos? Sino Siya na nasa itaas ng aking kaluluwa? Sa pamamagitan ng aking kaluluwa mismo ay aakyat ako sa Kanya. Lalampasan ko ang kapangyarihang nagbubuklod sa akin sa aking katawan at pumupuspos ng buhay sa buo nitong kayarian. Hindi ko rin matatagpuan ang aking Diyos sa pamamagitan ng kapangyarihang iyon; sapagkat kung gayon, matatagpuan din Siya ng kabayo at ng mola na walang pang-unawa, yamang iyon din ang kapangyarihang bumubuhay maging sa kanilang mga katawan. Ngunit may isa pang kapangyarihan, hindi lamang yaong nagbibigay-buhay ako sa pamamagitan nito, kundi yaon ding nagbibigay ako ng pandama sa aking laman, na inanyuan ng Panginoon para sa akin: iniuutos sa mata na huwag makarinig, at sa tainga na huwag makakita; kundi sa mata, na sa pamamagitan nito ay makakita ako, at sa tainga, na sa pamamagitan nito ay makarinig ako; at itinatalaga sa bawat isa sa iba pang mga pandama ang kani-kaniyang tanging kinalalagyan at tungkulin. At bagaman magkakaiba ang mga tungkuling ito, ako, ang iisang isip, ang gumaganap sa mga ito sa pamamagitan ng mga pandama. Lalampasan ko rin ang kapangyarihan kong ito; sapagkat taglay rin ito ng kabayo at ng mola, dahil nakadarama rin sila sa pamamagitan ng katawan.
Lalampasan ko rin, kung gayon, ang kakayahang ito ng aking kalikasan, na unti-unting umaakyat patungo sa Kanya na lumikha sa akin. At dumarating ako sa mga parang at maluluwang na palasyo ng aking alaala, kung saan naroroon ang mga kayamanan ng di-mabilang na larawan, na dinala roon mula sa sari-saring bagay na nadama ng mga pandama. Nakaimbak doon ang anuman pang naiisip natin, maging sa pamamagitan ng pagpapalaki o pagpapaliit, o sa anumang ibang paraan ng pagbabago sa mga bagay na naabot ng pandama; at ang anuman pang ipinagkatiwala at iningatan doon, na hindi pa nalululon at naibabaon ng pagkalimot. Kapag pumapasok ako roon, hinihiling kong ilabas ang anumang nais ko, at may agad na lumilitaw; ang iba naman ay kailangang hanapin nang mas matagal, na para bang kinukuha mula sa isang sisidlan sa kaloob-looban; ang iba ay sabay-sabay na dumadagundong palabas, at habang may isang bagay akong ninanais at hinihingi, sumusulpot sila na para bang nagsasabing, “Ako kaya iyon?” Itinataboy ko ang mga ito sa pamamagitan ng kamay ng aking puso, palayo sa harapan ng aking paggunita, hanggang sa mahawi ang takip ng hinahanap ko at lumitaw ito mula sa lihim nitong kinaroroonan. Ang ibang bagay ay madaling lumilitaw, sa walang patid na pagkakasunod-sunod, kapag tinatawag; ang mga nasa unahan ay nagbibigay-daan sa mga kasunod; at sa pagbibigay-daan nila, naglalaho sila sa paningin, na handang lumitaw kapag naisin ko. Nagaganap ang lahat ng ito kapag inuulit ko ang isang bagay na saulado ko.
Doon ay iniingatan ang lahat ng bagay nang magkakahiwalay at ayon sa mga pangkalahatang uri, na ang bawat isa ay pumasok sa sarili nitong daanan: gaya ng liwanag, at lahat ng kulay at hugis ng mga katawan sa pamamagitan ng mga mata; lahat ng uri ng tunog sa pamamagitan ng mga tainga; lahat ng amoy sa daanan ng mga butas ng ilong; lahat ng lasa sa pamamagitan ng bibig; at sa pamamagitan ng pandama ng buong katawan, ang matigas o malambot, mainit o malamig, o magaspang, mabigat o magaan, maging sa labas o sa loob ng katawan. Ang lahat ng ito ay tinatanggap ng dakilang daungan ng alaala sa di-mabilang nitong lihim at di-mailarawang mga pasikot-sikot, upang maging handa at mailabas kapag kailangan; ang bawat isa ay pumapasok sa sarili nitong pintuan, at doon iniimbak. Gayunman, hindi ang mismong mga bagay ang pumapasok; ang mga larawan lamang ng mga bagay na nadama ang naroroong handa upang muling gunitain ng isip. Sino ang makapagsasabi kung paano nabubuo ang mga larawang ito, bagaman malinaw na nakikita kung sa pamamagitan ng aling pandama naipasok at naimbak ang bawat isa? Sapagkat kahit nasa dilim at katahimikan ako, maaari kong ilitaw sa aking alaala ang mga kulay kung nanaisin ko, at mapag-iba ang itim at puti, at ang anumang iba pang kulay na naisin ko; at hindi naman sumisingit ang mga tunog upang guluhin ang larawang pumasok sa pamamagitan ng aking mga mata, na muli kong pinagmamasdan, bagaman naroroon din ang mga ito, natutulog at nakaimbak na para bang nakabukod. Sapagkat tinatawag ko rin ang mga ito, at kaagad silang lumilitaw. At kahit hindi gumagalaw ang aking dila at walang tinig ang aking lalamunan, maaari pa rin akong umawit hangga’t nais ko; at ang mga larawang iyon ng mga kulay, na naroroon pa rin, ay hindi sumisingit at nanggagambala kapag ibang nakaimbak na bagay ang tinatawag, na pumasok sa pamamagitan ng mga tainga. Gayundin, nagugunita ko ayon sa aking kagustuhan ang iba pang mga bagay na tinipon at inimbak ng ibang mga pandama. Oo, naipag-iiba ko ang halimuyak ng mga liryo sa halimuyak ng mga biyoleta, kahit wala akong naaamoy; at higit kong ninanais ang pulot kaysa sa matamis na alak, ang makinis kaysa sa magaspang, bagaman sa sandaling iyon ay hindi ako tumitikim ni humahawak, kundi gumugunita lamang.
Ginagawa ko ang mga bagay na ito sa aking kalooban, sa malawak na bulwagang iyon ng aking alaala. Sapagkat naroon sa piling ko ang langit, lupa, dagat, at anumang maiisip ko na naroroon, maliban sa aking mga nakalimutan. Doon ko rin nakakatagpo ang aking sarili, at naaalala ko ang aking sarili, at kung kailan, saan, at ano ang aking ginawa, at kung ano ang aking nadarama noon. Naroon ang lahat ng aking naaalala, maging mula sa sarili kong karanasan o sa pananalig sa salaysay ng iba. Mula sa gayon ding imbakan, patuloy kong pinagsasama sa nakaraan ang bago nang bagong mga larawan ng mga bagay na aking naranasan, o ng mga bagay na aking pinaniwalaan batay sa aking naranasan; at mula roon ay hinuhulo ko naman ang mga gagawin, mga pangyayari, at mga pag-asa sa hinaharap, at muli kong pinagninilayan ang lahat ng ito na para bang kasalukuyan. “Gagawin ko ito o iyon,” ang sabi ko sa aking sarili, sa malaking sisidlang iyon ng aking isip, na puno ng mga larawan ng napakarami at napakadakilang mga bagay, “at ito o iyon ang kasunod na mangyayari.” “Mangyari nawa ito o iyon!” “Ilayo nawa ng Diyos ito o iyon!” Ganito ako nakikipag-usap sa aking sarili; at habang nagsasalita ako, naroroon ang mga larawan ng lahat ng aking sinasabi, mula sa gayon ding kabang-yaman ng alaala; at hindi ko masasabi ang alinman sa mga iyon kung wala ang kanilang mga larawan.
Dakila ang kapangyarihang ito ng alaala, lubhang dakila, O aking Diyos; isang malawak at walang-hanggang silid! Sino na ang nakasuyod sa kailaliman nito? Gayunman, isa itong kapangyarihan ko, at likas sa akin; subalit maging ako ay hindi nakauunawa sa kabuuan ng aking pagkatao. Kaya napakakitid ng isip upang maglaman sa sarili nito. At saan kaya naroroon ang bahagi ng sarili nito na hindi nito kayang maglaman? Nasa labas ba ito at wala sa loob? Kung gayon, bakit hindi nito maunawaan ang sarili nito? Sinasapawan ako ng matinding pagkamangha; namamangha ako sa bagay na ito. At lumalayo ang mga tao upang humanga sa taas ng mga bundok, sa malalakas na alon ng dagat, sa malalawak na agos ng mga ilog, sa lawak ng karagatan, at sa mga landas ng mga bituin, ngunit nilalampasan nila ang kanilang sarili. Hindi rin nila ipinagtataka na nang magsalita ako tungkol sa lahat ng ito, hindi ko sila nakikita ng aking mga mata, ngunit hindi ako makapagsasalita tungkol sa kanila kung hindi ko noo’y tunay na nakikita sa loob ng aking alaala ang mga bundok, alon, ilog, at bituing aking nakita, at ang karagatang iyon na pinaniniwalaan kong umiiral, taglay ang gayon ding malalawak na pagitan, na para bang nakikita ko sila sa labas. Gayunman, hindi ko sila ipinasok sa aking sarili sa pamamagitan ng pagtingin nang masdan ko sila ng aking mga mata; at hindi sila mismo ang nasa akin, kundi ang kanilang mga larawan lamang. At alam ko kung sa pamamagitan ng aling pandama ng katawan naitatak sa akin ang bawat isa.
Ngunit hindi lamang ang mga ito ang iniingatan ng di-masukat na kakayahan ng aking alaala. Narito rin ang lahat ng natutuhan ko sa mga malayang karunungan na hindi ko pa nalilimutan; na para bang inilipat sa isang dakong panloob, na gayunman ay hindi naman isang dako. At hindi ang kanilang mga larawan ang naroroon, kundi ang mga bagay mismo. Sapagkat kung ano ang panitikan, kung ano ang sining ng pakikipagtalo, kung ilang uri ng mga tanong ang mayroon—anuman ang nalalaman ko sa mga ito ay nananatili sa aking alaala sa paraang hindi ko lamang tinanggap ang larawan at iniwan ang bagay mismo. Hindi rin ito tulad ng isang tinig na tumunog at lumipas, na naitatak sa pandinig sa pamamagitan ng bakas na iyon upang maaari itong alalahanin na para bang tumutunog kahit hindi na ito tumutunog; o tulad ng isang amoy na, habang lumilipas at sumisingaw sa hangin, ay nakaaantig sa pang-amoy at sa gayon ay naghahatid sa alaala ng isang larawan ng sarili nito, na muli nating binubuhay kapag naaalala natin; o tulad ng pagkain na, bagaman wala nang lasa sa tiyan, ay para bang nalalasahan pa rin sa alaala; o tulad ng anumang nadarama ng katawan sa pamamagitan ng paghipo, at na patuloy na inilalarawan ng alaala kahit nailayo na sa atin. Sapagkat ang mga bagay na iyon ay hindi inililipat sa alaala, kundi ang kanilang mga larawan lamang ang dinadakip nang may kahanga-hangang bilis, at iniingatan na para bang nasa kamangha-manghang mga sisidlan, at mula roo’y kahanga-hangang inilalabas sa pamamagitan ng pag-alaala.
Ngunit ngayon, kapag naririnig kong may tatlong uri ng tanong, “Umiiral ba ang bagay? Ano ito? Anong uri ito?” ay tunay na taglay ko ang mga larawan ng mga tunog na bumubuo sa mga salitang iyon, at alam kong ang mga tunog na iyon ay dumaan sa hangin nang may ingay, at ngayo’y wala na. Ngunit ang mismong mga bagay na tinutukoy ng mga tunog na iyon ay hindi ko kailanman naabot ng alinmang pandama ng aking katawan, ni naunawaan sa ibang paraan kundi sa aking isip; gayunman, ang iningatan ko sa aking alaala ay hindi ang kanilang mga larawan, kundi ang mga bagay mismo. Kung paano sila nakapasok sa akin, sabihin nila kung kaya nila; sapagkat sinuri ko na ang lahat ng daanan ng aking laman, ngunit hindi ko matuklasan kung saan sila pumasok. Sapagkat sinasabi ng mga mata, “Kung may kulay ang mga larawang iyon, kami ang nag-ulat tungkol sa mga iyon.” Sinasabi ng mga tainga, “Kung may tunog ang mga iyon, kami ang nagbigay ng kaalaman tungkol sa mga iyon.” Sinasabi ng mga butas ng ilong, “Kung may amoy ang mga iyon, dumaan ang mga iyon sa amin.” Sinasabi ng panlasa, “Kung walang lasa ang mga iyon, huwag mo akong tanungin.” Sinasabi ng pandama ng paghipo, “Kung wala itong sukat, hindi ko ito nahipo; kung hindi ko ito nahipo, wala akong ipinabatid tungkol dito.” Saan nanggaling at paano nakapasok ang mga bagay na ito sa aking alaala? Hindi ko alam kung paano. Sapagkat nang matutuhan ko ang mga ito, hindi ko basta pinaniwalaan ang isip ng ibang tao, kundi nakilala ko ang mga ito sa sarili kong isip; at nang tanggapin kong totoo ang mga ito, ipinagkatiwala ko ang mga ito sa aking alaala, na para bang inilagak ko roon upang mailabas ko kailanma’t naisin ko. Kung gayon, nasa puso ko na ang mga ito bago ko pa matutuhan, ngunit wala sa aking alaala. Nasaan nga ang mga ito noon? O bakit, nang sabihin ang mga ito, ay nakilala ko at sinabi, “Gayon nga, totoo iyan,” kung hindi dahil nasa alaala ko na ang mga ito, ngunit naitaboy sa likuran at tila nakabaon sa mas malalalim na kaloob-looban nito, anupa’t kung hindi inilabas ng pahiwatig ng ibang tao, marahil ay hindi ko nabuo sa isip ang mga ito?
Kaya natutuklasan natin na ang pagkatuto sa mga bagay na ito—na ang mga larawan ay hindi natin tinatanggap sa pamamagitan ng ating mga pandama, kundi nauunawaan natin sa ating kalooban ang mga bagay mismo, nang walang mga larawan, ayon sa kung ano ang mga ito—ay walang iba kundi ang pagtanggap sa mga ito sa pamamagitan ng pagbuo sa isip, at ang pagtitiyak, sa pamamagitan ng pagbibigay-pansin, na ang mga bagay na dating taglay ng alaala nang sapalaran at walang kaayusan ay mailagak na tila abot-kamay sa mismong alaalang iyon, kung saan dati silang naroon nang hindi nakikilala, nakakalat at napapabayaan, upang agad silang sumagi sa isip na nasanay na sa mga ito. At kayraming ganitong bagay ang taglay ng aking alaala, na natuklasan na at, gaya ng sinabi ko, nailagay na tila abot-kamay, na sinasabi nating ating natutuhan at nakilala na! Kung sandali ko lamang titigilang gunitain ang mga ito, muli silang nababaon at tila dumudulas pabalik sa mas malalalim na kaloob-looban ng alaala, anupa’t kailangan silang muling pag-isipan at hanguin mula roon na para bang bago, sapagkat wala silang ibang tahanan. Ngunit kailangan silang muling tipunin upang makilala; ibig sabihin, kailangan silang tila pagsama-samahin mula sa kanilang pagkakawatak-watak: dito nagmula ang salitang “cogitation.” Sapagkat ang ugnayan ng cogo (tipunin) at cogito (muling tipunin) sa isa’t isa ay katulad ng ugnayan ng ago at agito, facio at factito. Ngunit inangkin ng isip para sa sarili nito ang salitang ito (cogitation), kaya hindi ang anumang “tinipon” sa kahit anong paraan, kundi ang “muling tinipon,” ibig sabihin, pinagsama-sama sa isip, ang wastong masasabing pinag-isipan o pinagnilayan.
Taglay rin ng alaala ang di-mabilang na mga katwiran at batas ng mga bilang at sukat, na wala ni isa man ang naitatak ng alinmang pandama ng katawan; sapagkat wala silang kulay, ni tunog, ni lasa, ni amoy, ni anumang mahahawakan. Narinig ko ang tunog ng mga salitang ginagamit upang tukuyin ang mga ito kapag tinatalakay; ngunit iba ang mga tunog sa mga bagay mismo. Sapagkat magkaiba ang mga tunog sa Griyego at sa Latin; ngunit ang mga bagay mismo ay hindi Griyego, ni Latin, ni alinmang ibang wika. Nakita ko ang mga guhit ng mga arkitekto, ang pinakapino, gaya ng sinulid ng gagamba; ngunit iba pa rin ang mga iyon: hindi ang mga iyon ang mga larawan ng mga guhit na ipinakita sa akin ng mata ng katawan. Nakikilala ang mga ito ng sinumang kumikilala sa mga ito sa loob ng kaniyang sarili nang walang anumang pagkaunawa sa isang katawan. Napag-unawa ko rin ang mga bilang ng mga bagay na ginagamit natin upang bilangin ang lahat ng pandama ng aking katawan; ngunit iba ang mga bilang na ginagamit natin sa pagbibilang, at hindi rin sila mga larawan ng mga ito, kaya tunay na umiiral ang mga ito. Hayaang kutyain ako ng hindi nakakakita sa mga ito dahil sa pagsasabi ko ng mga bagay na ito, at kaaawaan ko siya habang kinukutya niya ako.
Naaalala ko ang lahat ng bagay na ito, at naaalala ko kung paano ko natutuhan ang mga ito. Marami rin akong narinig at naaalalang mga pagtutol sa mga ito na lubhang mali; bagaman mali ang mga iyon, hindi naman maling naaalaala ko ang mga iyon. At naaalala ko rin na nakita ko ang pagkakaiba ng mga katotohanang iyon at ng mga kabulaanang iniharap laban sa mga iyon. At napag-uunawa kong iba ang pagkilala ko ngayon sa pagkakaiba ng mga bagay na ito sa pag-alaala na madalas ko nang nakilala ang kanilang pagkakaiba noong madalas kong pinag-iisipan ang mga ito. Kaya naaalala kong madalas ko nang naunawaan ang mga bagay na ito; at ang kinikilala at nauunawaan ko ngayon ay iniingatan ko sa aking alaala, upang sa hinaharap ay maalala kong nauunawaan ko ito ngayon. Kaya naaalala ko rin na ako ay nakaalaala na; kung sa hinaharap ay gugunitain kong nagawa kong maalala ngayon ang mga bagay na ito, sa pamamagitan ng kapangyarihan ng alaala ko ito magugunita.
Taglay rin ng alaala ring ito ang mga damdamin ng aking isip, hindi sa paraang taglay ng isip mismo ang mga ito kapag nadarama nito ang mga iyon, kundi sa lubhang naiibang paraan, ayon sa sarili nitong kakayahan. Sapagkat kahit hindi ako nagagalak, naaalala kong ako ay nagalak; at kahit hindi ako nalulungkot, nagugunita ko ang dati kong kalungkutan. At nagbabalik-tanaw ako nang walang takot sa panahong natakot ako; at kahit wala akong pagnanasa, ginugunita ko ang dati kong pagnanasa. Kung minsan naman, may galak kong naaalala ang dati kong kalungkutan, at may lungkot ang dati kong kagalakan. Hindi ito kataka-taka kung ang pag-uusapan ay ang katawan; sapagkat iba ang isip at iba ang katawan. Kaya kung may galak kong naaalala ang isang dating kirot ng katawan, hindi iyon lubhang kataka-taka. Ngunit yamang ang alaalang ito mismo ay isip din (sapagkat kapag ipinagkakatiwala natin ang isang bagay upang ingatan sa alaala, sinasabi natin, “Tiyakin mong itanim mo ito sa iyong isip”; at kapag nalilimutan natin, sinasabi natin, “Hindi iyon pumasok sa isip ko,” at, “Nawala iyon sa isip ko,” anupat tinatawag nating isip ang alaala mismo); kung gayon, paano nangyayaring kapag may galak kong naaalala ang dati kong kalungkutan, may galak ang isip at may lungkot ang alaala; nagagalak ang isip dahil sa kagalakang nasa loob nito, ngunit hindi nalulungkot ang alaala dahil sa kalungkutang nasa loob nito? Hindi kaya bahagi ng isip ang alaala? Sino ang magsasabi ng gayon? Kung gayon, ang alaala ay tila tiyan ng isip, at ang galak at lungkot ay gaya ng matamis at mapait na pagkain; kapag inilagak sa alaala, para bang naipasa ang mga ito sa tiyan, kung saan maaari silang maimbak, ngunit hindi na malasahan. Katawa-tawang isipin na magkatulad ang mga ito; gayunman, hindi rin sila lubusang magkaiba.
Ngunit narito, mula sa aking alaala ay hinahango ko ito kapag sinasabi kong may apat na uri ng pagkabagabag ng isip: pagnanasa, kagalakan, takot, at kalungkutan. At anuman ang maaari kong talakayin tungkol sa mga ito, sa paghahati sa bawat isa ayon sa mga uri nito at sa pagbibigay-kahulugan dito, sa aking alaala ko natatagpuan ang aking sasabihin, at mula roon ko ito hinahango. Gayunman, hindi ako nababagabag ng alinman sa mga pagkabagabag na ito kapag ginugunita at inaalala ko ang mga ito. Oo, bago ko pa man gunitain at ibalik ang mga ito sa isip, naroon na ang mga ito; kaya nga sa pamamagitan ng paggunita ay maaari silang mahango mula roon. Marahil, kung paanong sa muling pagnguya ay naiaahon ang pagkain mula sa sikmura, gayundin naihahango ang mga ito mula sa alaala sa pamamagitan ng paggunita. Bakit, kung gayon, ang tumatalakay sa mga ito, habang gumugunita nang ganito, ay hindi nalalasahan sa bibig ng kaniyang pagninilay ang tamis ng kagalakan o ang pait ng kalungkutan? Hindi ba angkop ang paghahambing sa puntong ito dahil hindi naman ito magkatulad sa lahat ng bagay? Sapagkat sino ang kusang magsasalita tungkol sa mga ito kung sa tuwing babanggitin natin ang dalamhati o takot ay mapipilitan tayong malungkot o matakot? Gayunman, hindi natin mapag-uusapan ang mga ito kung hindi natin natatagpuan sa ating alaala, hindi lamang ang mga tunog ng mga pangalan ayon sa mga larawang itinatak ng mga pandama ng katawan, kundi pati ang mga pagkaunawa sa mismong mga bagay na ito, na kailanman ay hindi natin tinanggap sa pamamagitan ng alinmang daluyan ng katawan. Sa halip, ang isip mismo, nang maunawaan ang mga ito sa karanasan ng sarili nitong mga damdamin, ang naglagak sa mga ito sa alaala; o ang alaala mismo ang nagpanatili sa mga ito kahit hindi inilagak sa kaniya.
Ngunit kung sa pamamagitan nga ba ng mga larawan o hindi, sino ang madaling makapagsasabi? Kaya, binabanggit ko ang isang bato, binabanggit ko ang araw; ang mismong mga bagay ay hindi naroroon sa aking mga pandama, ngunit ang kanilang mga larawan ay nasa aking alaala. Binabanggit ko ang sakit ng katawan, gayunma’y hindi ko ito nararanasan kapag walang masakit sa akin. Ngunit kung wala sa aking alaala ang larawan nito, hindi ko malalaman kung ano ang sasabihin tungkol dito, ni maibubukod sa aking pagtalakay ang sakit sa sarap. Binabanggit ko ang kalusugan ng katawan; yamang malusog ang aking katawan, nasa akin ang bagay mismo. Gayunman, kung wala rin sa aking alaala ang larawan nito, hindi ko kailanman magugunita kung ano ang dapat ipakahulugan ng tunog ng pangalang ito. Ni hindi mauunawaan ng mga maysakit, kapag binanggit ang kalusugan, kung ano ang sinasabi, kung hindi napanatili ang gayunding larawan sa pamamagitan ng kapangyarihan ng alaala, bagaman wala sa katawan ang bagay mismo. Binabanggit ko ang mga bilang na ginagamit natin sa pagbilang; at hindi ang kanilang mga larawan, kundi ang mga bilang mismo ang nasa aking alaala. Binabanggit ko ang larawan ng araw, at ang larawang iyon ay nasa aking alaala. Sapagkat hindi ang larawan ng larawan nito ang aking ginugunita, kundi ang larawan mismo ang naroroon sa akin habang ito’y aking isinasaisip. Binabanggit ko ang alaala, at nakikilala ko ang aking binabanggit. At saan ko ito nakikilala kundi sa alaala mismo? Naroroon din ba ito sa sarili nito sa pamamagitan ng larawan nito, at hindi sa pamamagitan ng sarili nito?
Paano naman kapag binabanggit ko ang pagkalimot, at kasabay nito’y nakikilala ko ang aking binabanggit? Paano ko ito makikilala kung hindi ko ito naaalala? Hindi ang tunog ng pangalan ang tinutukoy ko, kundi ang bagay na ipinahihiwatig nito. Kung nakalimutan ko ang bagay na iyon, hindi ko makikilala kung ano ang ipinahihiwatig ng tunog na iyon. Kung gayon, kapag inaalala ko ang alaala, ang alaala mismo, sa pamamagitan ng sarili nito, ay naroroon sa sarili nito. Ngunit kapag inaalala ko ang pagkalimot, kapuwa naroroon ang alaala at ang pagkalimot: ang alaala na sa pamamagitan nito ay nakaaalala ako, at ang pagkalimot na aking inaalala. Ngunit ano ang pagkalimot kundi ang kawalan ng alaala? Paano, kung gayon, ito naroroon upang maalala ko ito, gayong kapag naroroon ito ay hindi ako makaaalala? Ngunit kung ang ating naaalala ay iniingatan natin sa alaala, at kung hindi natin naaalaala ang pagkalimot ay hindi natin kailanman makikilala, sa pagkarinig sa pangalan nito, ang bagay na ipinahihiwatig niyon, kung gayon ay pinananatili ng alaala ang pagkalimot. Kaya naroroon ito upang hindi tayo makalimot, at kapag naroroon ito, tayo ay nakalilimot. Dapat bang maunawaan mula rito na ang pagkalimot, kapag ating inaalala, ay hindi naroroon sa alaala sa pamamagitan ng sarili nito kundi sa pamamagitan ng larawan nito? Sapagkat kung ito mismo ang naroroon, hindi nito tayo papag-alalahanin kundi palilimutin. Sino ngayon ang makasusuri nito? Sino ang makauunawa kung paano ito nangyayari?
Panginoon, tunay ngang nagpapagal ako rito, oo, nagpapagal sa aking sarili; ako ay naging lupang mahirap bungkalin, na nangangailangan ng labis na pawis ng noo. Sapagkat hindi naman namin sinisiyasat ngayon ang mga rehiyon ng langit, ni sinusukat ang mga agwat ng mga bituin, ni sinusuri kung paano nananatiling timbang ang lupa. Ako mismo ang umaalaala, ako na siyang isip. Hindi kataka-taka kung ang hindi ko sarili ay malayo sa akin. Ngunit ano ang mas malapit sa akin kaysa sa aking sarili? At narito, hindi ko nauunawaan ang kapangyarihan ng sarili kong alaala; gayong kung wala ito, ni hindi ko mababanggit ang aking sarili. Sapagkat ano ang sasabihin ko, gayong malinaw sa akin na naaalaala ko ang pagkalimot? Sasabihin ko bang wala sa aking alaala ang naaalaala ko? O sasabihin kong naroon ang pagkalimot sa aking alaala upang hindi ako makalimot? Kapwa lubhang walang katuturan ang mga ito. Ano ang ikatlong paraan? Paano ko masasabing ang larawan ng pagkalimot ang iniingatan ng aking alaala, at hindi ang pagkalimot mismo, kapag naaalaala ko ito? At paano ko rin ito masasabi, gayong kapag naikintal sa alaala ang larawan ng anumang bagay, kailangang naroon muna ang bagay mismo, upang mula rito ay maikintal ang larawang iyon? Sapagkat ganito ko naaalaala ang Cartago, ganito ang lahat ng lugar na napuntahan ko, ganito ang mga mukha ng mga taong nakita ko, at ang mga bagay na ipinaalam ng iba pang mga pandama; gayundin ang kalusugan o karamdaman ng katawan. Sapagkat nang naroroon ang mga bagay na ito, tumanggap ang aking alaala ng mga larawan mula sa mga ito, upang ang mga larawang nananatili sa akin ay maaari kong masdan at muling ibalik sa isip, kapag naaalaala ko ang mga bagay na iyon sa kanilang pagkawala. Kung gayon, kung ang pagkalimot na ito ay nananatili sa alaala sa pamamagitan ng larawan nito, at hindi sa pamamagitan ng sarili nito, maliwanag na minsan ay naroon ito mismo upang makuha ang larawan nito. Ngunit nang naroroon ito, paano nito naiguhit ang larawan nito sa alaala, gayong ang pagkalimot, sa pagkanaroon nito, ay pumapawi maging sa anumang matagpuan nitong nakatala na? Gayunman, anuman ang paraan, bagaman ang paraang iyon ay hindi kayang unawain at ipaliwanag, tiyak pa rin akong naaalaala ko maging ang pagkalimot mismo, na siyang pumapawi sa ating naaalaala.
Dakila ang kapangyarihan ng alaala, isang bagay na nakapanghihilakbot, O aking Diyos, isang malalim at walang-hanggang pagkasari-sari; at ang bagay na ito ay ang isip, at ito ay ako mismo. Ano nga ba ako, O aking Diyos? Ano ang aking kalikasan? Isang buhay na sari-sari at maraming anyo, at lubhang malawak. Masdan, sa mga kapatagan, mga kuweba, at mga yungib ng aking alaala, na di-mabilang at puspos nang di-masukat na dami ng di-mabilang na uri ng mga bagay, naroroon ang mga ito alinman sa pamamagitan ng mga larawan, gaya ng lahat ng katawan; o sa mismong pagkanaroon ng mga ito, gaya ng mga sining; o sa pamamagitan ng ilang pagkaunawa o bakas, gaya ng mga damdamin ng isip, na iniingatan ng alaala kahit hindi nadarama ng isip, bagaman anumang nasa alaala ay nasa isip din—sa lahat ng ito ay tumatakbo ako, lumilipad ako; sumisisid ako sa isang panig at sa kabila, hanggang sa abot ng aking makakaya, at wala itong hangganan. Gayon kadakila ang kapangyarihan ng alaala, gayon kadakila ang kapangyarihan ng buhay, maging sa mortal na buhay ng tao. Ano kung gayon ang gagawin ko, O Ikaw na aking tunay na buhay, aking Diyos? Lalampasan ko maging ang kapangyarihan kong ito na tinatawag na alaala: oo, lalampasan ko ito, upang makalapit ako sa Iyo, O matamis na Liwanag. Ano ang sinasabi Mo sa akin? Masdan, umaakyat ako sa pamamagitan ng aking isip patungo sa Iyo na nananahan sa itaas ko. Oo, lalampasan ko ngayon ang kapangyarihan kong ito na tinatawag na alaala, sa pagnanais na makarating sa Iyo mula sa kung saan maaaring makarating sa Iyo; at makaugnay nang mahigpit sa Iyo mula sa kung saan maaaring makaugnay nang mahigpit sa Iyo. Sapagkat maging ang mga hayop at mga ibon ay may alaala; kung wala, hindi sila makababalik sa kanilang mga lungga at mga pugad, ni sa marami pang ibang bagay na nakasanayan nila: ni hindi nga sila masasanay sa anumang bagay kundi sa pamamagitan ng alaala. Kaya lalampasan ko rin ang alaala, upang makarating ako sa Kanya na nagbukod sa akin sa mga hayop na may apat na paa at gumawa sa akin na higit na marunong kaysa sa mga ibon sa himpapawid. Lalampasan ko rin ang alaala, at saan Kita matatagpuan, Ikaw na tunay na mabuti at tiyak na katamisan? At saan Kita matatagpuan? Kung matatagpuan Kita sa labas ng aking alaala, kung gayon ay hindi Kita iniingatan sa aking alaala. At paano Kita matatagpuan, kung hindi Kita naaalaala?
Sapagkat ang babaeng nawalan ng baryang pilak at hinanap iyon sa tulong ng isang ilaw ay hindi sana nakatagpo niyon kung hindi niya iyon naalaala. Sapagkat nang matagpuan iyon, paano niya malalaman kung iyon nga ang nawala, kung hindi niya iyon naalaala? Naaalaala kong marami na akong bagay na hinanap at natagpuan; at sa gayon ay nalalaman ko ito: habang hinahanap ko ang alinman sa mga iyon at tinatanong ako, “Ito ba iyon?” “Iyan ba iyon?” patuloy akong sumasagot ng “Hindi,” hanggang sa iharap sa akin ang bagay na hinahanap ko. Kung hindi ko iyon naalaala—anuman iyon—kahit iharap pa sa akin, hindi ko pa rin iyon matatagpuan, sapagkat hindi ko iyon makikilala. At gayon ang laging nangyayari kapag hinahanap at natatagpuan natin ang anumang bagay na nawala. Gayunman, kapag nagkataong ang isang bagay ay nawala sa paningin ngunit hindi sa alaala, gaya ng anumang bagay na nakikita, nananatili pa rin sa loob ang larawan nito, at hinahanap ito hanggang sa muli itong makita; at kapag natagpuan, nakikilala ito sa pamamagitan ng larawang nasa loob. Hindi rin natin sinasabing natagpuan natin ang nawala malibang makilala natin ito; ni makikilala natin ito malibang maalaala natin ito. Ngunit ang bagay na ito ay nawala sa paningin, subalit nanatili sa alaala.
Ngunit paano kung ang alaala mismo ang nawalan ng isang bagay, gaya ng nangyayari kapag tayo ay nakalilimot at naghahanap upang muling makaalaala? Saan tayo naghahanap sa bandang huli, kundi sa alaala mismo? At doon, kung sakaling ibang bagay ang lumitaw sa halip na ang hinahanap, tinatanggihan natin iyon hanggang sa matagpuan natin ang hinahanap natin; at kapag nangyari iyon, sinasabi natin, “Ito nga iyon”; hindi natin ito sasabihin kung hindi natin iyon nakilala, ni makikilala kung hindi natin iyon naalaala. Kaya tiyak na nalimutan natin iyon. O hindi kaya hindi naman ang kabuuan ang nawala sa atin, kundi sa pamamagitan ng bahaging natatandaan pa natin ay hinanap ang bahaging nawala? Sapagkat nadama ng alaala na hindi na nito taglay nang magkakasama ang lahat ng dati nitong taglay, at para bang napinsala dahil sa pagkaputol ng dati nitong nakagawian, hiniling nitong maibalik ang nawawala rito. Halimbawa, kung makakita o makaisip tayo ng isang taong kilala natin, at dahil nalimutan natin ang kaniyang pangalan ay sinisikap nating maalaala iyon, anumang ibang pangalang sumagi sa isip ay hindi maiugnay sa kaniya; sapagkat hindi iyon ang nakaugaliang isipin kasabay niya, kaya tinatanggihan iyon hanggang sa lumitaw ang pangalang mapapanatagan ng ating pagkakilala bilang siya nitong nakagawiang paksa. At saan nagmumula ang pangalang iyon, kundi sa alaala mismo? Sapagkat kahit makilala natin iyon dahil ipinaalaala ng iba, doon pa rin iyon nagmumula. Sapagkat hindi natin iyon pinaniniwalaan bilang isang bagong bagay, kundi, nang maalaala natin, kinikilala nating tama ang pangalang binanggit. Ngunit kung lubusan na iyong nabura sa isip, hindi natin iyon maaalaala, kahit ipaalala pa sa atin. Sapagkat hindi pa natin lubusang nalilimutan ang bagay na naaalaala nating nalimutan natin. Kaya ang lubusan na nating nalimutan, bagaman nawala, ay hindi na natin kayang hanapin man lamang.
Paano nga ba Kita hinahanap, O Panginoon? Sapagkat kapag hinahanap Kita, Diyos ko, isang maligayang buhay ang hinahanap ko. Hahanapin Kita upang mabuhay ang aking kaluluwa. Sapagkat ang aking katawan ay nabubuhay sa pamamagitan ng aking kaluluwa; at ang aking kaluluwa, sa pamamagitan Mo. Paano ko nga hinahanap ang isang maligayang buhay, gayong wala pa ito sa akin hangga’t hindi ko masabi, kung saan nararapat kong sabihin, “Sapat na ito”? Paano ko ito hinahanap? Sa pamamagitan ba ng pag-alaala, na para bang nalimutan ko ito, subalit naaalala kong nalimutan ko ito? O sa pagnanais na makilala ito bilang isang bagay na hindi ko alam, na alinman sa hindi ko pa kailanman nakilala, o lubusan ko nang nalimutan, anupat hindi ko na maalalang nalimutan ko ito? Hindi ba’t isang maligayang buhay ang ninanais ng lahat, at walang sinumang lubos na hindi nagnanais nito? Saan nila ito nakilala upang gayon na lamang nila ito naisin? Saan nila ito nakita upang gayon na lamang nila ito mahalin? Tunay ngang taglay natin ito, bagaman hindi ko alam kung paano. Oo, may isa pang paraan ng pagtataglay nito, na kapag taglay na ito ng isang tao, saka siya maligaya; at mayroon namang mga maligaya sa pag-asa. Taglay nila ito sa mas mababang antas kaysa sa mga talagang nagtataglay nito; gayunman, mas mabuti ang kanilang kalagayan kaysa sa mga hindi maligaya sa katotohanan ni sa pag-asa. Ngunit maging ang mga ito, kung hindi nila ito taglay sa anumang paraan, ay hindi magnanais na maging maligaya, at lubos na tiyak na ninanais nila iyon. Kung gayon, nakilala nila ito, bagaman hindi ko alam kung paano, at sa gayon ay taglay nila ito sa pamamagitan ng isang uri ng kaalaman, na hindi ko alam kung ano; at naguguluhan ako kung ito ba ay nasa alaala. Kung naroon nga ito, naging maligaya na tayo noon; kung ang bawat isa sa atin nang bukod-bukod, o sa taong unang nagkasala, na sa kanya rin tayong lahat ay namatay, at mula sa kanya ay isinisilang tayong lahat sa paghihirap, ay hindi ko sinisiyasat ngayon. Ang sinisiyasat ko lamang ay kung ang maligayang buhay ba ay nasa alaala. Sapagkat hindi rin natin ito mamahalin kung hindi natin ito kilala. Naririnig natin ang pangalan nito, at inaamin nating lahat na ninanais natin ang bagay na tinutukoy nito; sapagkat hindi lamang ang tunog ang nakalulugod sa atin. Sapagkat kapag narinig ito ng isang Griyego sa wikang Latin, hindi siya nalulugod, dahil hindi niya nauunawaan ang sinasabi; ngunit tayong mga nagsasalita ng Latin ay nalulugod, gaya rin niya kung maririnig niya ito sa wikang Griyego; sapagkat ang bagay mismo, na buong pananabik na hinahangad ng mga Griyego at mga Latin, at ng mga taong nagsasalita ng lahat ng iba pang wika, ay hindi Griyego ni Latin. Kaya kilala ito ng lahat, sapagkat kung tatanungin silang lahat, “Nais ba ninyong maging maligaya?” walang alinlangang iisa ang kanilang isasagot: “Nais namin.” At hindi ito mangyayari kung hindi nananatili sa kanilang alaala ang bagay mismo na tinutukoy ng pangalang iyon.
Ngunit katulad ba ito ng pag-alaala sa Cartago ng isang taong nakakita na rito? Hindi. Sapagkat ang isang maligayang buhay ay hindi nakikita ng mata, dahil hindi ito isang katawan. Katulad ba ito, kung gayon, ng pag-alaala natin sa mga bilang? Hindi. Sapagkat ang nagtataglay ng kaalaman sa mga ito ay hindi na naghahangad pang makamit ang mga ito; ngunit ang isang maligayang buhay ay alam natin, at kaya natin ito minamahal, gayunma’y ninanais pa rin nating makamit ito upang maging maligaya tayo. Katulad ba ito, kung gayon, ng pag-alaala natin sa kahusayan sa pananalita? Hindi. Sapagkat bagaman sa pagkarinig din sa pangalang ito ay sumasaisip ng ilan ang bagay na tinutukoy nito, kahit hindi pa sila mahusay magsalita, at marami ang nagnanais na maging gayon, na nagpapakitang may kaalaman sila tungkol dito; gayunman, napansin ng mga ito sa pamamagitan ng kanilang mga pandama na mahusay magsalita ang ibang tao, at nalugod sila at ninais na maging katulad ng mga iyon. (Bagaman sa katunayan ay hindi sila malulugod kung wala silang panloob na kaalaman tungkol dito, ni nanaising maging katulad ng mga iyon kung hindi sila gayon nalugod.) Samantalang ang isang maligayang buhay ay hindi natin nararanasan sa ibang tao sa pamamagitan ng alinmang pandama ng katawan. Katulad ba ito, kung gayon, ng pag-alaala natin sa kagalakan? Marahil; sapagkat naaalala ko ang aking kagalakan kahit ako’y malungkot, gaya ng pag-alaala ko sa isang maligayang buhay kapag ako’y hindi maligaya. Hindi ko rin kailanman nakita, narinig, naamoy, nalasahan, o nahipo ang aking kagalakan sa pamamagitan ng mga pandama ng katawan; kundi naranasan ko ito sa aking isipan nang ako’y magalak. At ang kaalaman tungkol dito ay kumapit sa aking alaala, kaya maaari ko itong gunitain nang may pagkasuklam kung minsan, at kung minsan naman ay may pananabik, ayon sa uri ng mga bagay na naaalala kong pinagkagalakan ko. Sapagkat maging sa masasamang bagay ay nalubog ako sa isang uri ng kagalakan; na ngayo’y kinamumuhian at isinusumpa ko kapag ginugunita. Sa ibang pagkakataon naman ay sa mabubuti at mararangal na bagay, na ginugunita ko nang may pananabik, bagaman marahil ay wala na ang mga ito ngayon; at kaya may kalungkutan kong ginugunita ang dating kagalakan.
Saan at kailan ko nga naranasan ang aking maligayang buhay, upang ito ay aking maalaala, mahalin, at hangarin? At hindi lamang ako, o ang ilan pang kasama ko, kundi tayong lahat ay nagnanais maging maligaya; at kung wala tayong tiyak na pagkakilala rito, hindi natin ito hahangarin nang gayon katiyak. Ngunit paano nangyayaring kapag tinanong ang dalawang tao kung nais nilang sumuong sa digmaan, marahil ay sasagot ang isa na nais niya, at ang isa naman ay hindi; ngunit kung tatanungin sila kung nais nilang maging maligaya, kapwa sila kaagad at walang pag-aalinlangang sasagot na nais nila; at walang ibang dahilan ang isa sa pagsuong sa digmaan, at ang isa sa hindi pagsuong, kundi ang maging maligaya? Marahil ba, kung paanong hinahanap ng isa ang kanyang kagalakan sa bagay na ito, at ng iba naman sa ibang bagay, ay nagkakaisa silang lahat sa pagnanais na maging maligaya, gaya rin ng pagsang-ayon nila, kung sila ay tatanungin, na nais nilang magkaroon ng kagalakan, at ang kagalakang ito ang tinatawag nilang maligayang buhay? Bagaman nakakamit ng isa ang kagalakang ito sa isang paraan, at ng iba naman sa ibang paraan, iisa ang layunin nilang lahat na pinagsisikapang maabot, samakatuwid, ang kagalakan. At sapagkat ito ay isang bagay na masasabi ng lahat na kanilang naranasan, matatagpuan nga ito sa alaala, at nakikilala sa tuwing binabanggit ang maligayang buhay.
Huwag nawang mangyari, Panginoon, huwag nawang pumasok sa puso ng Iyong lingkod na nagtatapat dito sa Iyo, huwag nawang mangyari na, anuman ang uri ng kagalakan, ay dahil doon ituring kong maligaya ang aking sarili. Sapagkat may kagalakang hindi ipinagkakaloob sa mga lapastangan sa Diyos, kundi sa mga umiibig sa Iyo dahil sa Iyo mismo, na Ikaw mismo ang kanilang kagalakan. At ito ang maligayang buhay: ang magalak sa Iyo, mula sa Iyo, at para sa Iyo; ito iyon, at wala nang iba. Sapagkat ang mga nag-aakalang may iba pa ay naghahangad ng ibang kagalakan at hindi ng tunay na kagalakan. Gayunman, hindi nakatalikod ang kanilang kalooban sa isang anyo ng kagalakan.
Kung gayon, hindi tiyak na ang lahat ay nagnanais maging maligaya, yamang ang mga ayaw magalak sa Iyo, na siyang tanging maligayang buhay, ay hindi tunay na nagnanais ng maligayang buhay. O ninanais ba ito ng lahat ng tao, ngunit dahil ang laman ay nagnanasa laban sa Espiritu, at ang Espiritu laban sa laman, anupa’t hindi nila magawa ang nais nila, ay bumabaling sila sa kaya nilang gawin at nasisiyahan na roon; sapagkat ang hindi nila kayang gawin ay hindi nila ninanais nang sapat na tindi upang magawa nila ito? Sapagkat kung tatanungin ko ang sinuman, alin ang higit niyang nais: ang magalak sa katotohanan, o sa kasinungalingan? Hindi sila mag-aatubiling sumagot na “sa katotohanan,” gaya ng hindi nila pag-aatubiling sabihing “nais nilang maging maligaya,” sapagkat ang maligayang buhay ay kagalakan sa katotohanan: sapagkat ito ay pagagalak sa Iyo, na siyang Katotohanan, O Diyos na aking liwanag, kagalingan ng aking mukha, aking Diyos. Ito ang maligayang buhay na ninanais ng lahat; ang buhay na ito, na siya lamang maligaya, ay ninanais ng lahat; ang magalak sa katotohanan ay ninanais ng lahat. Marami na akong nakilalang nagnanais manlinlang; ngunit nagnanais malinlang, wala ni isa. Saan nga nila nakilala ang maligayang buhay na ito, kundi kung saan din nila nakilala ang katotohanan? Sapagkat iniibig din nila ito, yamang ayaw nilang malinlang. At kapag iniibig nila ang maligayang buhay, na walang iba kundi ang pagagalak sa katotohanan, iniibig din nila ang katotohanan; gayunman, hindi nila ito iibigin kung wala silang anumang pagkakilala rito sa kanilang alaala. Bakit nga hindi sila nagagalak dito? Bakit hindi sila maligaya? Sapagkat higit silang nahuhumaling sa ibang mga bagay na mas may kapangyarihang magdulot sa kanila ng kapighatian, kaysa sa kapangyarihang magpaligaya sa kanila ng bagay na bahagya lamang nilang naaalaala. Sapagkat may kaunti pang liwanag sa mga tao; lumakad nawa sila, lumakad nawa sila, upang hindi sila abutan ng kadiliman.
Ngunit bakit ang “katotohanan ay nagbubunga ng pagkapoot,” at ang Iyong lingkod, na nangangaral ng katotohanan, ay nagiging kaaway nila? Gayong iniibig nila ang maligayang buhay, na walang iba kundi ang magalak sa katotohanan. Hindi ba ito dahil iniibig nila ang katotohanan sa ganitong paraan: ang mga umiibig sa ibang bagay ay nagnanais na ang kanilang iniibig ang siyang maging katotohanan; at sapagkat ayaw nilang malinlang, ayaw din nilang mapaniwalang sila ay nalilinlang? Kaya kinapopootan nila ang katotohanan alang-alang sa bagay na kanilang inibig sa halip na ang katotohanan. Iniibig nila ang katotohanan kapag nagbibigay ito ng liwanag; kinapopootan nila ito kapag sumasaway. Sapagkat ayaw nilang malinlang, ngunit nais nilang manlinlang, iniibig nila ito kapag inihahayag nito ang sarili sa kanila, at kinapopootan nila ito kapag sila naman ang inilalantad nito. Kaya ito ang igaganti nito sa kanila: ang mga ayaw magpalantad dito ay ilalantad nito laban sa kanilang kalooban, samantalang hindi nito ihahayag ang sarili sa kanila. Ganito, ganito nga, oo, ganito ang isip ng tao, na bulag at may sakit, marumi at pangit: nais nitong manatiling nakatago, ngunit ayaw nitong may anumang maitago rito. Subalit ang kabaligtaran ang nagiging ganti rito: hindi ito maitatago sa Katotohanan, ngunit ang Katotohanan ay nakatago rito. Gayunman, kahit sa ganitong kahabag-habag na kalagayan, mas nais pa rin nitong magalak sa mga katotohanan kaysa sa mga kasinungalingan. Magiging maligaya nga ito kapag, wala nang anumang gumagambala, magagalak ito sa nag-iisang Katotohanang iyon, na sa pamamagitan Niya ay totoo ang lahat ng bagay.
Tingnan Mo kung gaano kalawak ang nalibot ko sa aking gunita sa paghahanap sa Iyo, O Panginoon; at hindi Kita natagpuan sa labas nito. Wala rin akong natagpuang anuman tungkol sa Iyo kundi yaong naingatan ko sa aking gunita mula nang makilala Kita. Sapagkat mula nang makilala Kita, hindi na Kita nalimutan. Sapagkat kung saan ko natagpuan ang Katotohanan, doon ko natagpuan ang aking Diyos, ang Katotohanan mismo; at mula nang makilala ko ito, hindi ko na ito nalimutan. Kaya mula nang makilala Kita, nananahan Ka sa aking gunita; at doon Kita natatagpuan kapag ginugunita Kita, at nagagalak ako sa Iyo. Ito ang aking mga banal na kagalakan, na ipinagkaloob Mo sa akin sa Iyong awa, nang lingapin Mo ang aking karukhaan.
Ngunit saan sa aking gunita Ka nananahan, O Panginoon, saan Ka roon nananahan? Anong uri ng tahanan ang inihanda Mo para sa Iyong sarili? Anong uri ng santuwaryo ang itinayo Mo para sa Iyong sarili? Ipinagkaloob Mo sa aking gunita ang karangalang ito, na manahan Ka rito; ngunit kung saang bahagi nito Ka nananahan, iyon ang aking pinagninilayan. Sapagkat sa pag-iisip sa Iyo, nilampasan ko ang mga bahagi nito na taglay rin ng mga hayop, sapagkat hindi Kita natagpuan doon sa mga larawan ng mga bagay na may katawan. At narating ko ang mga bahaging pinaglagakan ko ng mga damdamin ng aking isip, ngunit hindi rin Kita natagpuan doon. At pumasok ako sa mismong luklukan ng aking isip (na taglay nito sa aking gunita, yamang naaalaala rin ng isip ang sarili nito), ngunit wala Ka rin doon. Sapagkat kung paanong hindi Ka isang larawan ng bagay na may katawan, ni isang damdamin ng isang nilalang na may buhay (gaya kapag tayo ay nagagalak, nakikidalamhati, nagnanais, natatakot, nakaaalaala, nalilimot, o iba pang katulad nito), gayundin, hindi Ikaw ang isip mismo; sapagkat Ikaw ang Panginoong Diyos ng isip. At ang lahat ng ito ay nagbabago, ngunit Ikaw ay nananatiling di-nagbabago sa ibabaw ng lahat, gayunma’y minarapat Mong manahan sa aking gunita mula nang makilala Kita. At bakit ko pa hinahanap ngayon kung saang lugar nito Ka nananahan, na para bang may mga lugar doon? Tiyak kong nananahan Ka rito, sapagkat mula nang makilala Kita ay naaalaala na Kita, at doon Kita natatagpuan kapag ginugunita Kita.
Saan nga ba Kita natagpuan upang makilala Kita? Sapagkat wala Ka sa aking gunita bago Kita nakilala. Saan nga ba Kita natagpuan upang makilala Kita, kundi sa Iyo na nasa ibabaw ko? Walang lugar doon; umuurong tayo at sumusulong, at walang lugar. Sa lahat ng dako, O Katotohanan, pinakikinggan Mo ang lahat ng humihingi ng payo sa Iyo, at sabay-sabay Mong sinasagot silang lahat, bagaman sari-saring bagay ang kanilang isinasangguni sa Iyo. Malinaw Kang sumasagot, bagaman hindi lahat ay malinaw na nakaririnig. Lahat ay sumasangguni sa Iyo tungkol sa anumang kanilang naisin, bagaman hindi nila laging naririnig ang kanilang nais. Ang pinakamabuti Mong lingkod ay ang hindi gaanong naghahangad na marinig mula sa Iyo ang nais niya mismo, kundi sa halip ay ang naisin ang naririnig niya mula sa Iyo.
Huli na nang ibigin Kita, O Kagandahang mula pa sa unang panahon, ngunit laging bago! Huli na nang ibigin Kita! At narito, nasa loob Ka, ngunit ako ay nasa labas, at doon Kita hinanap; ako na pangit ay sumuong sa gitna ng magagandang nilalang na ginawa Mo. Kasama Kita, ngunit hindi Mo ako kasama. Inilayo ako sa Iyo ng mga bagay na hindi man lamang iiral kung wala sila sa Iyo. Tumawag Ka, sumigaw Ka, at winasak Mo ang aking pagkabingi. Nagningning Ka, suminag Ka, at pinawi Mo ang aking pagkabulag. Nagpalaganap Ka ng halimuyak, at nilanghap ko ito at nanabik ako sa Iyo. Tumikim ako, at ngayo’y nagugutom at nauuhaw ako. Hinipo Mo ako, at nag-alab ako sa paghahangad sa Iyong kapayapaan.
Kapag kumapit ako sa Iyo nang buong pagkatao, wala na akong madaramang pighati o hirap saanman; at ang aking buhay ay lubos na mabubuhay, sapagkat lubos itong mapupuno Mo. Ngunit ngayon, yamang itinataas Mo ang sinumang pinupuno Mo, nagiging pabigat ako sa aking sarili dahil hindi ako puspos ng Iyong presensiya. Nakikipagtunggali ang mga kagalakang dapat ipagdalamhati sa mga pighating may dalang galak; at hindi ko alam kung aling panig ang nagtatagumpay. Sa aba ko! Panginoon, maawa Ka sa akin. Nakikipagtunggali ang aking masasamang pighati sa aking mabubuting kagalakan; at hindi ko alam kung aling panig ang nagtatagumpay. Sa aba ko! Panginoon, maawa Ka sa akin. Sa aba ko! Narito! Hindi ko itinatago ang aking mga sugat; Ikaw ang Manggagamot, ako ang maysakit; Ikaw ang mahabagin, ako ang kaawa-awa. Hindi ba ang buhay ng tao sa lupa ay pawang pagsubok? Sino ang naghahangad ng mga suliranin at kahirapan? Iniuutos Mong tiisin ang mga ito, hindi ibigin. Walang umiibig sa kaniyang tinitiis, kahit ibig niyang magtiis. Sapagkat bagaman ikinagagalak niyang nakapagtitiis siya, mas nanaisin niyang wala siyang kailangang tiisin. Sa gitna ng kahirapan, hinahangad ko ang kasaganaan; sa gitna ng kasaganaan, kinatatakutan ko ang kahirapan. Anong kalagayan ang nasa pagitan ng dalawang ito, kung saan ang buhay ng tao ay hindi pawang pagsubok? Sa aba ng mga kasaganaan ng daigdig, minsan at muli, dahil sa takot sa kahirapan at sa pagkasira ng kagalakan! Sa aba ng mga kahirapan ng daigdig, minsan at muli, at sa ikatlong pagkakataon, dahil sa paghahangad sa kasaganaan, at dahil ang kahirapan mismo ay mabigat pasanin, at sa pangambang wasakin nito ang pagtitiis. Hindi ba ang buhay ng tao sa lupa ay pawang pagsubok, na walang sandaling pahinga?
At ang buo kong pag-asa ay wala saanman kundi sa Iyong napakadakilang awa. Ipagkaloob Mo ang Iyong iniuutos, at iutos Mo ang anumang Iyong naisin. Iniuutos Mo sa amin ang pagpipigil sa sarili; at nang malaman ko, sabi ng isa, na walang sinumang makapagpipigil sa sarili malibang ipagkaloob ito ng Diyos, bahagi rin ng karunungan ang malaman kung kaninong kaloob ito. Tunay ngang sa pamamagitan ng pagpipigil sa sarili ay nabubuklod tayo at naibabalik sa Iisa, na mula sa Kaniya ay nangalat tayo sa marami. Sapagkat kulang na kulang ang pag-ibig sa Iyo ng sinumang umiibig sa anumang bagay kasabay Mo, kung hindi niya ito iniibig alang-alang sa Iyo. O pag-ibig, na laging nag-aalab at hindi kailanman nauubos! O pag-ibig, aking Diyos, pag-alabin Mo ako. Iniuutos Mo ang pagpipigil sa sarili: ipagkaloob Mo sa akin ang Iyong iniuutos, at iutos Mo ang anumang Iyong naisin.
Tunay ngang iniuutos Mo sa akin ang pagpipigil sa pagnanasa ng laman, sa pagnanasa ng mga mata, at sa paghahangad ng karangalan sa daigdig. Iniuutos Mo ang pag-iwas sa pakikisama nang hindi kasal; at maging tungkol sa pag-aasawa mismo, ipinayo Mo ang isang bagay na higit na mabuti kaysa sa ipinahintulot Mo. At yamang ipinagkaloob Mo ito, natupad ito bago pa man ako naging tagapangasiwa ng Iyong Sakramento. Ngunit nabubuhay pa rin sa aking alaala (na matagal ko nang tinalakay) ang mga larawan ng mga bagay na ikinintal doon ng aking masamang gawi. Binabagabag ako ng mga ito, bagaman wala silang kapangyarihan habang ako ay gising; ngunit sa pagtulog, hindi lamang sila nagbibigay ng kasiyahan, kundi nakakakuha pa ng pagsang-ayon, at ng isang bagay na halos katulad ng katotohanan. Oo, gayon na lamang ang paghahari ng ilusyon ng larawan sa aking kaluluwa at sa aking laman, na habang natutulog ako, nahihikayat ako ng mga huwad na pangitain sa mga bagay na hindi ako mahikayat ng mga tunay habang gising. Hindi pa rin ba ako ang aking sarili noon, O Panginoon kong Diyos? Gayunman, napakalaki ng pagkakaiba ng aking sarili sa aking sarili sa sandaling lumilipat ako mula sa pagkagising tungo sa pagtulog, o bumabalik mula sa pagtulog tungo sa pagkagising! Nasaan kung gayon ang katwiran, na habang gising ay lumalaban sa gayong mga udyok? At kahit ang mga bagay mismo ang iharap dito, nananatili itong hindi natitinag. Napipinid din ba ito kasabay ng mga mata? Nahihimbing din ba ito kasabay ng mga pandama ng katawan? At bakit madalas, maging sa pagtulog, ay lumalaban tayo, at sa pag-alaala sa ating pasiya at sa pananatiling lubos na malinis dito, hindi tayo sumasang-ayon sa gayong mga pang-aakit? Gayunman, napakalaki ng pagkakaiba, anupa’t kapag kabaligtaran ang nangyari, nagbabalik tayo sa kapayapaan ng budhi sa ating paggising; at sa pagkakaibang ito mismo ay natutuklasan nating hindi natin ginawa ang gayong bagay, bagaman ikinalulungkot nating sa paanuman ay nangyari ito sa atin.
Hindi Ka ba makapangyarihan, Diyos na Makapangyarihan sa lahat, upang pagalingin ang lahat ng sakit ng aking kaluluwa, at sa pamamagitan ng Iyong lalong masaganang biyaya ay pawiin maging ang maruruming udyok habang ako ay natutulog! Lalo Mo pang daragdagan, Panginoon, ang Iyong mga kaloob sa akin, upang ang aking kaluluwa ay makasunod sa akin patungo sa Iyo, na nakalaya sa pandikit na bitag ng masamang pagnanasa; upang hindi ito maghimagsik laban sa sarili, at maging sa mga panaginip, sa pamamagitan ng mga larawang mula sa mga pandama, ay hindi lamang nito hindi gawin ang mga kahiya-hiyang karumihang iyon, hanggang sa pagdungis sa laman, kundi ni hindi man lamang sumang-ayon sa mga iyon. Sapagkat ang magawa na wala ni anuman sa ganitong uri ang magkaroon ng kahit katiting na impluwensiya sa dalisay na mga damdamin maging ng isang natutulog, kahit yaong mapipigil ng isang pag-iisip—ang maisagawa ito, hindi lamang sa buong buhay, kundi maging sa aking kasalukuyang gulang, ay hindi mahirap para sa Makapangyarihan sa lahat, na makagagawa ng higit sa lahat ng ating hinihingi o naiisip. Ngunit kung ano pa ako ngayon hinggil sa ganitong uri ng aking kasamaan, ipinagtapat ko na sa aking mabuting Panginoon; nagagalak na may panginginig dahil sa ipinagkaloob Mo sa akin, at nananaghoy dahil sa mga bagay na hindi pa ako ganap; umaasang lulubusin Mo ang Iyong mga awa sa akin, hanggang sa ganap na kapayapaang tatamasahin sa piling Mo ng aking panlabas at panloob na pagkatao, kapag nilamon na ng tagumpay ang kamatayan.
May isa pang kasamaan sa bawat araw, na nais ko sanang siyang maging sapat na para sa araw na iyon. Sapagkat sa pagkain at pag-inom ay nilulunasan natin ang mapaminsalang paghina ng ating katawan, hanggang sa pawiin Mo kapwa ang tiyan at ang pagkain, kapag winakasan Mo ang aking kahungkagan sa pamamagitan ng kahanga-hangang kapuspusan, at dinamitan itong walang pagkasira ng walang-hanggang kawalang-pagkasira. Ngunit ngayon ay matamis sa akin ang pangangailangang ito, at nilalabanan ko ang katamisang iyon upang hindi ako mabihag; at araw-araw akong nakikipagdigma sa pamamagitan ng mga pag-aayuno, na madalas kong sinusupil ang aking katawan; at ang aking mga kirot ay napapawi ng kasiyahan. Sapagkat ang gutom at uhaw ay maituturing na mga kirot; nag-aalab ang mga ito at pumapatay na gaya ng lagnat, malibang sumaklolo sa atin ang lunas ng pagkain at inumin. At yamang nakahanda ang lunas na ito sa pamamagitan ng mga kaaliwang dulot ng Iyong mga kaloob, na sa pamamagitan ng mga ito ay pinaglilingkuran ng lupa, tubig, at hangin ang aming kahinaan, ang aming kapighatian ay tinatawag na kasiyahan.
Ito ang itinuro Mo sa akin: na dapat kong ituring ang pagkain na parang pag-inom ng gamot. Ngunit habang lumilipat ako mula sa hirap ng gutom tungo sa ginhawa ng pagkabusog, sa mismong paglipat na iyon ay inaabangan ako ng bitag ng masamang pita. Sapagkat ang paglipat na iyon ay kaluguran, at walang ibang daan patungo sa dapat naming sapitan. At bagaman kalusugan ang dahilan ng pagkain at pag-inom, may mapanganib na kalugurang sumasabay rito, na kadalasa’y nagsisikap manguna, upang dahil dito ay gawin ko ang sinasabi kong ginagawa ko, o nais kong gawin, alang-alang sa kalusugan. Hindi rin magkapareho ang kanilang sukat; sapagkat ang sapat para sa kalusugan ay kulang para sa kaluguran. At madalas ay hindi matiyak kung ang kinakailangang pangangalaga sa katawan ang humihingi pa ng pagkain, o kung ang mapanlinlang na katakawan, na naghahangad ng sarap, ang nag-aalok ng paglilingkod nito. Sa kawalang-katiyakang ito ay nagagalak ang kaawa-awang kaluluwa, at doon ay naghahanda ng dahilan upang ipagsanggalang ang sarili, natutuwang hindi malinaw kung gaano ang sapat upang mapangalagaan ang kalusugan nang may pagpipigil, nang sa gayon ay maikubli nito sa balatkayo ng kalusugan ang pagpapakasarap. Araw-araw ay sinisikap kong labanan ang mga tuksong ito, at nananawagan ako sa Iyong kanang kamay, at sa Iyo ko ipinagkakatiwala ang aking mga pagkalito; sapagkat wala pa akong matatag na pasiya tungkol dito.
Naririnig ko ang tinig ng aking Diyos na nag-uutos: Huwag ninyong hayaang mabigatan ang inyong mga puso ng labis na pagkain at paglalasing. Malayo sa akin ang paglalasing; kahahabagan Mo ako upang hindi ito lumapit sa akin. Ngunit kung minsan ay palihim na dinaraig ng labis na pagkain ang Iyong lingkod; kahahabagan Mo ako upang lumayo ito sa akin. Sapagkat walang sinumang makapagpipigil sa sarili malibang ipagkaloob Mo ito. Maraming bagay ang ibinibigay Mo sa amin kapag ipinapanalangin namin ang mga ito; at anumang kabutihang natanggap namin bago pa kami nanalangin ay mula sa Iyo namin tinanggap; oo, tinanggap namin ito nang una upang makilala namin ito pagkatapos. Kailanman ay hindi ako naging lasenggo, ngunit may mga nakilala akong lasenggo na ginawa Mong matino. Sa Iyo nga nagmula na ang mga hindi kailanman naging gayon ay hindi maging gayon, kung paanong sa Iyo nagmula na ang mga naging gayon ay hindi manatiling gayon magpakailanman; at sa Iyo nagmula na kapwa nila makilala kung Kanino nagmula iyon. Narinig ko ang isa Mo pang tinig: Huwag mong sundin ang iyong mga pita, at talikuran mo ang iyong kaluguran. Oo, sa Iyong kagandahang-loob ay narinig ko ang lubos kong minahal: hindi tayo sasagana kung tayo’y kakain, ni magkukulang kung hindi tayo kakain; na ang ibig sabihin ay hindi ako payayamanin ng una, ni gagawing kaaba-aba ng ikalawa. Narinig ko rin ang isa pang nagsabi: Sapagkat natutuhan kong masiyahan sa anumang kalagayan ko; marunong akong mamuhay sa kasaganaan at magtiis sa kakulangan. Nagagawa ko ang lahat ng bagay sa pamamagitan ni Cristo na nagpapalakas sa akin. Narito ang isang kawal ng hukbong makalangit, hindi alabok na gaya namin. Ngunit alalahanin Mo, Panginoon, na kami ay alabok, at mula sa alabok ay nilikha Mo ang tao; at siya ay nawala at natagpuan. Hindi rin niya ito magagawa sa sarili niyang lakas, sapagkat siya na lubos kong minahal, na nagsabi nito sa udyok ng Iyong inspirasyon, ay mula rin sa gayunding alabok. Nagagawa ko ang lahat ng bagay, sabi niya, sa pamamagitan Niya na nagpapalakas sa akin. Palakasin Mo ako upang magawa ko. Ipagkaloob Mo ang Iyong iniuutos, at iutos Mo ang Iyong naisin. Ipinahahayag niyang tumanggap siya, at kapag siya’y nagmamapuri, sa Panginoon siya nagmamapuri. May narinig akong isa pang nagsusumamo upang siya’y tumanggap. Alisin Mo sa akin, sabi niya, ang mga pagnanasa ng tiyan; kaya malinaw, O aking banal na Diyos, na Ikaw ang nagkakaloob kapag natutupad ang ipinag-uutos Mong gawin.
Itinuro Mo sa akin, mabuting Ama, na sa mga dalisay, ang lahat ng bagay ay dalisay; ngunit masama para sa taong kumakain kung ito ay nagiging sanhi ng pagkakasala; at na ang bawat nilalang Mo ay mabuti, at walang dapat tanggihan kung tinatanggap nang may pasasalamat; at na hindi tayo nagiging kalugud-lugod sa Diyos dahil sa pagkain; at na walang sinuman ang dapat humatol sa atin tungkol sa pagkain o inumin; at na ang kumakain ay huwag humamak sa hindi kumakain, at ang hindi kumakain ay huwag humatol sa kumakain. Natutuhan ko ang mga bagay na ito; salamat sa Iyo, papuri sa Iyo, aking Diyos, aking Panginoon, na kumakatok sa aking mga tainga at nagbibigay-liwanag sa aking puso; iligtas Mo ako sa lahat ng tukso. Hindi ang karumihan ng pagkain ang kinatatakutan ko, kundi ang karumihan ng labis na pagnanasa rito. Alam ko na pinahintulutang kumain si Noe ng lahat ng uri ng karneng maaaring kainin; na pinakain si Elias ng karne; na ang pinagkalooban ng kahanga-hangang pagpipigil sa sarili ay hindi narumihan sa pagkain ng mga nilalang na may buhay, ang mga balang. Alam ko rin na nalinlang si Esau ng pagnanasa sa lentehas; at na sinisi ni David ang sarili dahil sa pagnanasang makainom ng tubig; at na ang ating Hari ay tinukso, hindi hinggil sa karne, kundi sa tinapay. Kaya nararapat ding sawayin ang mga tao sa ilang, hindi dahil sa pagnanasa nila sa karne, kundi sapagkat, sa kanilang pagnanasa sa pagkain, nagbulung-bulungan sila laban sa Panginoon.
Kaya, sa gitna ng mga tuksong ito, araw-araw akong nakikipaglaban sa masamang pagnanasa sa pagkain at pag-inom. Sapagkat hindi ito isang bagay na maaari kong ipasiyang putulin nang lubusan at hindi na muling galawin kailanman, gaya ng magagawa ko sa pakikiapid sa isang kinakasama. Kaya ang renda ng lalamunan ay kailangang panatilihing nasa pagitan ng pagkaluwag at paghigpit. At sino, O Panginoon, ang hindi napapadalang lumampas kahit kaunti sa hangganan ng pangangailangan? Sinuman siya, dakila siya; dakilain nawa niya ang Iyong Pangalan. Ngunit hindi ako gayon, sapagkat ako ay taong makasalanan. Gayunman, dinadakila ko rin ang Iyong pangalan; at namamagitan sa Iyo para sa aking mga kasalanan ang Siyang dumaig sa sanlibutan; ibinibilang Niya ako sa mahihinang sangkap ng Kanyang katawan; sapagkat nakita ng Iyong mga mata ang hindi pa ganap sa Kanya, at sa Iyong aklat ay masusulat ang lahat.
Hindi ako gaanong nababahala sa pang-akit ng mga halimuyak. Kapag wala ang mga ito, hindi ko hinahanap-hanap; kapag naroon, hindi ko tinatanggihan; gayunman, lagi akong handang mabuhay nang wala ang mga ito. Ganito ang tingin ko sa aking sarili; marahil ay nalilinlang ako. Sapagkat isa rin itong kalungkut-lungkot na kadiliman: ang pagkakubli sa akin ng mga kakayahang nasa loob ko; anupa’t kapag sinisiyasat ng aking isip ang sarili nitong mga lakas, hindi ito agad nangangahas na maniwala sa sarili; sapagkat maging ang nasa loob nito ay karamiha’y nakatago, malibang ihayag ng karanasan. At walang sinuman ang dapat makadama ng katiwasayan sa buhay na ito, na sa kabuuan ay tinatawag na isang pagsubok, na para bang ang taong nagawang magbago mula sa pagiging mas masama tungo sa pagiging mas mabuti ay hindi rin maaaring magbago mula sa pagiging mas mabuti tungo sa pagiging mas masama. Ang tanging pag-asa namin, tanging pagtitiwala, tanging pangakong mapanghahawakan ay ang Iyong awa.
Mas mahigpit akong nasilo at nadaig ng mga kaluguran ng pandinig; ngunit kinalagan at pinalaya Mo ako. Ngayon, bahagya akong nagpapahinga sa mga himig na binibigyang-buhay ng Iyong mga salita kapag inaawit sa matamis at wastong tinig; gayunman, hindi upang magpatali sa mga ito, kundi upang makaalis ako kailanma’t naisin ko. Ngunit kasabay ng mga salitang siyang buhay ng mga himig at siyang nagbubukas ng daan upang makapasok ang mga ito sa akin, hinahangad din ng mga himig na magkaroon ng isang pinahahalagahang puwang sa aking damdamin, at halos hindi ko matukoy kung anong puwang ang nararapat sa mga ito. Sapagkat kung minsan ay tila labis kaysa nararapat ang pagpapahalagang ibinibigay ko sa mga ito, yamang nadarama kong ang aming mga isip ay higit na banal at marubdob na itinataas tungo sa alab ng debosyon ng mga banal na salita mismo kapag inaawit nang ganito kaysa kapag hindi inaawit; at na ang iba’t ibang damdamin ng aming espiritu, sa isang matamis na pagkakaiba-iba, ay may kani-kaniyang angkop na sukat sa tinig at pag-awit, dahil sa isang natatagong pagkakaugnay na pumupukaw sa mga ito. Ngunit ang kalugurang ito ng laman, na hindi dapat pagpaalipinan ng kaluluwa upang hindi ito manghina, ay madalas akong linlangin: hindi matiyagang sumusunod ang pandama sa katwiran bilang lingkod nito; sa halip, bagama’t pinahintulutan lamang itong pumasok alang-alang sa katwiran, nagsisikap pa itong mauna at manguna rito. Sa gayon, sa mga bagay na ito ay nagkakasala ako nang hindi namamalayan, ngunit saka ko lamang nababatid.
Sa ibang pagkakataon naman, sa labis kong pag-iwas sa mismong panlilinlang na ito, nagkakamali ako sa sobrang paghihigpit; at kung minsan ay umaabot ito sa pagnanais kong lubusang ilayo sa aking mga tainga, at maging sa mga tainga ng Simbahan, ang matamis na himig ng musikang ginagamit sa pag-awit ng Mga Awit ni David. At waring higit na ligtas sa akin ang paraang naaalaala kong madalas ikuwento tungkol kay Atanasio, Obispo ng Alejandria: ipinabibigkas niya sa bumabasa ng salmo ang mga salita nang napakabanayad ng pagtaas at pagbaba ng tinig, anupat mas malapit ito sa pagsasalita kaysa sa pag-awit. Ngunit muli, kapag naaalaala ko ang mga luhang ibinuhos ko sa pag-awit ng mga salmo ng Iyong Simbahan noong nagsisimula pa lamang akong manumbalik sa pananampalataya; at kung paanong ngayon ay naaantig ako, hindi ng pag-awit, kundi ng mga bagay na inaawit, kapag ang mga ito ay inaawit sa malinaw na tinig at sa lubhang angkop na himig, kinikilala ko ang malaking pakinabang ng kaugaliang ito. Kaya nag-aatubili ako sa pagitan ng panganib ng kaluguran at ng kinikilalang kabutihan nito; mas nahihilig akong sang-ayunan ang kaugalian ng pag-awit sa simbahan, bagaman hindi ko ito ipinahahayag bilang pasiyang hindi na mababago, upang sa kaluguran ng pandinig ay maiangat ang mahihinang kalooban tungo sa damdamin ng debosyon. Gayunman, kapag higit akong naaantig ng tinig kaysa sa mga salitang inaawit, inaamin kong nagkakasala ako nang karapat-dapat sa parusa, at sa gayon ay nanaisin ko pang huwag makarinig ng musika. Masdan ninyo ngayon ang aking kalagayan; makiiyak kayo sa akin, at iiyak ninyo ako, kayong mga sumusupil sa inyong panloob na damdamin upang magbunga ito ng mabuting gawa. Sapagkat kayong mga hindi kumikilos, hindi kayo naaantig ng mga bagay na ito. Ngunit Ikaw, O Panginoon kong Diyos, dinggin Mo ako; masdan Mo, tingnan Mo, kaawaan Mo ako at pagalingin, Ikaw na sa Iyong harapan ay naging palaisipan ako sa aking sarili; at ito ang aking kahinaan.
Nananatili pa ang kaluguran ng mga matang ito ng aking laman, na tungkol dito ay dapat kong ipahayag ang aking mga pagtatapat sa pandinig ng Iyong templo, sa mga taingang iyon ng mga kapatid na deboto; at sa gayon ay tapusin ang pagsasalaysay ng mga tukso ng pita ng laman na sumasalakay pa rin sa akin, habang ako ay taimtim na dumaraing at naghahangad na mabihisan ng aking tahanang mula sa langit. Iniibig ng mga mata ang magaganda at sari-saring anyo, at ang matitingkad at banayad na kulay. Huwag nawang ang mga ito ang pumuno sa aking kaluluwa; bagkus ay ang Diyos ang pumuno rito, Siya na lumikha sa mga bagay na ito, na tunay ngang napakabuti, ngunit Siya ang aking kabutihan, hindi ang mga ito. At naaapektuhan ako ng mga ito sa buong maghapon habang ako ay gising, at hindi ako nabibigyan ng anumang pahinga mula sa mga ito, gaya ng pahingang mayroon mula sa musika at, kung minsan sa katahimikan, mula sa lahat ng tinig. Sapagkat ang reynang ito ng mga kulay, ang liwanag, na bumabalot sa lahat ng ating nakikita, saanman ako naroroon sa maghapon, at dumaraan sa akin sa sari-saring anyo, ay umaaliw sa akin habang abala ako sa ibang mga bagay at hindi ko ito napapansin. At napakahigpit ng pagkakaugnay nito sa akin anupat, kapag bigla itong nawala, hinahanap ito nang may pananabik, at kapag matagal itong wala, pinalulungkot nito ang isip.
O Ikaw na Liwanag na nakita ni Tobias nang, nakapikit ang mga matang ito, itinuro niya sa kanyang anak ang daan ng buhay; at siya mismo ay nanguna sa mga hakbang ng pag-ibig sa kapwa, na hindi kailanman lumihis. O ang Liwanag na nakita ni Isaac nang ang kanyang mga matang makalaman ay lumabo at pumikit dahil sa katandaan, at ipinagkaloob sa kanya, hindi ang basbasan ang kanyang mga anak dahil nakilala niya sila, kundi ang makilala sila sa pamamagitan ng pagbabasbas. O ang Liwanag na nakita ni Jacob nang siya rin, bulag na dahil sa katandaan ngunit may pusong naliwanagan, ay nagbigay-liwanag, sa katauhan ng kanyang mga anak, tungkol sa iba’t ibang lipi ng bayang darating, na ipinahiwatig na sa kanila; at ipinatong niya ang kanyang mga kamay, na pinagkrus nang may mahiwagang kahulugan, sa kanyang mga apo kay Jose, hindi ayon sa itinuwid ng kanilang ama batay sa panlabas niyang paningin, kundi ayon sa kanyang sariling panloob na pagkakilala. Ito ang liwanag, ito ay iisa, at iisa ang lahat ng nakakakita at umiibig dito. Ngunit ang liwanag na makalaman na binanggit ko ay nagbibigay ng lasa sa buhay sa daigdig na ito para sa mga bulag na umiibig dito, sa pamamagitan ng kaakit-akit at mapanganib na tamis. Ngunit yaong mga marunong magpuri sa Iyo dahil dito, “O Panginoong lumikha ng lahat,” ay isinasama ito sa mga himno sa Iyo, at hindi nagpapadala rito sa kanilang pagkakatulog. Nais kong maging tulad nila. Nilalabanan ko ang mga pang-aakit na ito sa mga mata, upang hindi masilo ang aking mga paang ipinaglalakad ko sa Iyong daan; at itinataas ko sa Iyo ang aking mga matang di-nakikita, upang hanguin Mo ang aking mga paa mula sa silo. Paulit-ulit Mo silang hinahango, sapagkat nasisilo sila. Hindi Ka tumitigil sa paghango sa kanila, samantalang madalas kong ibinubuhol ang aking sarili sa mga silong nakalatag sa lahat ng panig; sapagkat Ikaw na nag-iingat sa Israel ay hindi iidlip ni matutulog.
Kayraming abubot na ginawa sa sari-saring sining at paggawa ang idinagdag ng mga tao sa ating mga kasuotan, sapatos, kagamitan at lahat ng uri ng likha, gayundin sa mga larawan at sari-saring imahen—mga bagay na lubhang lampas sa anumang kailangan at katamtamang paggamit at sa anumang banal na layunin—upang tuksuhin ang sarili nilang mga mata! Sa panlabas ay sinusundan nila ang sarili nilang mga likha, samantalang sa loob ay tinatalikuran nila Siya na lumikha sa kanila, at sinisira ang pagkataong ipinagkaloob sa kanila! Ngunit ako, Diyos ko at Kaluwalhatian ko, ay umaawit din mula rito ng isang himno sa Iyo, at nag-aalay ng papuri sa Kanya na nagpapabanal sa akin, sapagkat ang magagandang huwarang iyon na sa pamamagitan ng mga kaluluwa ng tao ay naipapasa sa kanilang mga bihasang kamay ay nagmumula sa Kagandahang iyon na higit sa ating mga kaluluwa, na siyang pinananabikan ng aking kaluluwa araw at gabi. Ngunit ang mga lumilikha at humahanga sa mga panlabas na kagandahan ay humahango roon ng pamantayan sa paghatol sa mga ito, ngunit hindi sa paggamit sa mga ito. At naroon Siya, bagaman hindi nila Siya namamalayan, upang hindi sila maligaw, kundi ingatan ang kanilang lakas para sa Iyo at huwag itong sayangin sa nakalulugod na pagpapakapagod. At ako, bagaman sinasabi at nakikita ko ito, ay nabibitag pa rin sa aking paglakad ng mga panlabas na kagandahang ito; ngunit hinahango Mo ako, O Panginoon, hinahango Mo ako, sapagkat ang Iyong kagandahang-loob ay nasa harap ng aking mga mata. Sapagkat kaawa-awa akong nabibihag, at mahabagin Mo akong hinahango; kung minsan ay hindi ko ito namamalayan, kapag bahagya lamang akong napadapo sa mga ito; sa ibang pagkakataon naman ay may kasamang sakit, sapagkat mahigpit na akong nakakapit sa mga ito.
Idinaragdag dito ang isa pang uri ng tukso na mapanganib sa higit na maraming paraan. Sapagkat bukod sa pagnanasa ng laman, na binubuo ng kasiyahan ng lahat ng pandama at mga kalayawan, na siyang nagpapahina at nagpapahamak sa mga alipin nito na lumalayo sa Iyo, ang kaluluwa ay mayroon ding isang walang-kabuluhan at mapag-usisang pagnanasa, sa pamamagitan ng mga pandama ring iyon ng katawan. Nagkukubli ito sa ngalan ng kaalaman at pagkatuto, at hindi nito hangad na magpakasarap sa laman, kundi ang sumubok ng mga bagay sa pamamagitan ng laman. Yamang nakaugat ito sa paghahangad ng kaalaman, at ang paningin ang pandamang pangunahing ginagamit upang magtamo ng kaalaman, sa wika ng Banal na Kasulatan ay tinatawag itong pagnanasa ng mga mata. Sapagkat ang makakita ay sadyang gawain ng mga mata; gayunman, ginagamit din natin ang salitang ito para sa ibang pandama kapag ginagamit natin ang mga iyon sa paghahanap ng kaalaman. Sapagkat hindi natin sinasabi, pakinggan mo kung paano ito kumikidlat, o amuyin mo kung paano ito nagbabaga, o tikman mo kung paano ito nagniningning, o damhin mo kung paano ito kumikislap; sapagkat ang lahat ng ito ay sinasabing nakikita. Gayunman, hindi lamang natin sinasabi, tingnan mo kung paano ito nagniningning, na ang mga mata lamang ang makapapansin; sinasabi rin natin, tingnan mo kung paano ito tumutunog, tingnan mo kung ano ang amoy nito, tingnan mo kung ano ang lasa nito, tingnan mo kung gaano ito katigas. Kaya ang pangkalahatang karanasan ng mga pandama, gaya ng nasabi na, ay tinatawag na pagnanasa ng mga mata, sapagkat ang tungkulin ng pagtingin, na natatanging taglay ng mga mata, ay inaangkin din, sa paghahalintulad, ng ibang mga pandama kapag naghahanap ang mga ito ng anumang kaalaman.
Ngunit sa ganitong paraan ay higit na malinaw na makikilala kung kailan kasiyahan at kung kailan pag-uusisa ang layon ng mga pandama; sapagkat hinahanap ng kasiyahan ang mga bagay na maganda, malambing sa pandinig, mabango, masarap at malambot; ngunit hinahanap din ng pag-uusisa ang mga kabaligtaran nito upang masubukan ang mga iyon, hindi dahil sa nais nitong makaranas ng pagkayamot, kundi dahil sa pagnanasang subukan at makilala ang mga iyon. Sapagkat anong kasiyahan ang makikita sa isang gutay-gutay na bangkay na magpapanginig sa iyo? Gayunman, kung naroon iyon sa malapit, nagdadagsaan sila roon upang malungkot at mamutla. Kahit sa pagtulog ay natatakot silang makita iyon. Na para bang may pumipilit sa kanilang makita iyon habang sila ay gising, o may balita tungkol sa kagandahan nito na umaakit sa kanila roon! Gayundin sa ibang mga pandama, na magiging napakahabang isa-isahin. Mula sa sakit na ito ng pag-uusisa nagmumula ang lahat ng kakaibang panooring itinatanghal sa teatro. Dahil dito, nagpapatuloy ang mga tao sa pagsisiyasat sa mga nakatagong kapangyarihan ng kalikasan—na labas sa ating layunin—na ang pagkaalam ay walang pakinabang, at wala silang ibang hinahangad dito kundi ang makaalam. Dito rin nagmumula ang pagsisiyasat sa mga sining ng mahika, kung ang layunin ay yaon ding tiwaling paghahangad ng kaalaman. Dito rin nagmumula, maging sa relihiyon mismo, ang pagtukso sa Diyos kapag humihingi sa Kanya ng mga tanda at kababalaghan, na hindi hinahangad para sa anumang mabuting layunin, kundi upang subukin lamang Siya.
Sa napakalawak na ilang na ito, na puno ng mga patibong at panganib, narito, marami sa mga ito ang pinutol ko at itinaboy sa aking puso, ayon sa ipinagkaloob Mo sa akin, O Diyos ng aking kaligtasan. Gayunman, kailan ako mangangahas na sabihin—yamang napakaraming bagay na ganito ang umaaligid sa lahat ng panig ng aming pang-araw-araw na buhay—kailan ako mangangahas na sabihing walang anumang ganito ang umaagaw ng aking pansin o pumupukaw sa akin ng walang-kabuluhang pagkamausisa? Totoong hindi na ako nahuhumaling sa mga dula, ni interesado akong malaman ang mga landas ng mga bituin, ni sumangguni kailanman ang aking kaluluwa sa mga espiritu ng mga yumao; kinasusuklaman ko ang lahat ng mga ritwal na lapastangan sa kabanalan. Sa pamamagitan ng anong mga panlilinlang at mga udyok ako hinihikayat ng kaaway na maghangad ng isang tanda mula sa Iyo, O Panginoon kong Diyos, na nararapat kong paglingkuran nang mapagpakumbaba at buong katapatan! Ngunit isinasamo ko sa Iyo, alang-alang sa aming Hari at sa aming dalisay at banal na bayan, ang Jerusalem, na kung paanong malayo sa akin ang anumang pagsang-ayon dito, lalo nawa itong lumayo nang lumayo. Ngunit kapag idinadalangin ko sa Iyo ang kaligtasan ng sinuman, lubhang naiiba ang aking layunin at hangarin. Ipinagkakaloob Mo at ipagkakaloob sa akin na kusang sumunod sa Iyo, na ginagawa ang Iyong kalooban.
Gayunman, sino ang makabibilang kung gaano karaming napakaliit at hamak na bagay ang araw-araw na tumutukso sa aming pagkamausisa, at kung gaano kadalas kaming nagpapadala? Gaano kadalas kaming nagsisimula na para bang pinagtitiisan lamang ang mga taong nagkukuwento ng mga bagay na walang kabuluhan, upang hindi namin masaktan ang mahihina; saka unti-unti kaming nagkakainteres sa mga iyon! Hindi na ako nagpupunta sa sirko upang manood ng asong humahabol sa isang liyebre; ngunit kung mapadaan ako sa parang, maaaring maagaw ng gayong habulan ang aking pansin kahit mula sa isang mahalagang pag-iisip, at maakit ako na sundan ito: hindi ko man ilihis ang sinasakyan kong hayop, ibinabaling ko pa rin doon ang aking isip. At kung hindi Mo ako kaagad paaalalahanan, matapos Mong ipakita sa akin ang aking kahinaan, na alinman sa umangat tungo sa Iyo sa pamamagitan ng pagninilay sa mismong tanawing iyon, o lubos na ipagwalang-bahala ito at magpatuloy, nananatili akong nakatitig doon nang walang pag-iisip. At paano naman kapag nakaupo ako sa bahay, at madalas maagaw ng isang butiking nanghuhuli ng mga langaw, o ng isang gagambang bumibitag sa mga langaw na sumusuot sa kaniyang sapot, ang aking pansin? Naiiba ba ang bagay na ito dahil maliliit na nilalang lamang sila? Mula sa kanila ay nagpapatuloy ako sa pagpupuri sa Iyo, ang kahanga-hangang Lumikha at Tagapagsaayos ng lahat, ngunit hindi ito ang unang umaagaw ng aking pansin. Iba ang mabilis na pagbangon sa hindi pagkahulog. At puno ng ganitong mga bagay ang aking buhay; at ang tanging pag-asa ko ay ang Iyong kahanga-hanga at dakilang awa. Sapagkat kapag ang aming puso ay naging sisidlan ng ganitong mga bagay, at napuno ng dagsa ng ganitong saganang kawalang-kabuluhan, madalas ding naaantala at nagagambala ng mga ito ang aming mga panalangin; at samantalang nasa Iyong harapan kami at itinutuon namin sa Iyong pandinig ang tinig ng aming puso, napuputol ang napakahalagang gawaing ito ng pagdagsa ng kung anu-anong walang-kabuluhang kaisipan. Ibibilang din ba namin ito, kung gayon, sa mga bagay na hindi gaanong mahalaga, o may maibabalik ba sa aming pag-asa maliban sa Iyong ganap na awa, yamang sinimulan Mo na kaming baguhin?
At nalalaman Mo kung gaano na kalaki ang pagbabagong ginawa Mo sa akin, Ikaw na unang nagpagaling sa akin mula sa matinding hangaring bigyang-katwiran ang aking sarili, upang sa gayon ay mapatawad Mo ang lahat ng natitira ko pang kasamaan, at mapagaling ang lahat ng aking karamdaman, at matubos ang aking buhay mula sa pagkabulok, at makoronahan ako ng awa at habag, at mabusog ng mabubuting bagay ang aking hangarin: Ikaw na pumigil sa aking kapalaluan sa pamamagitan ng pagkatakot sa Iyo, at nagsanay sa aking leeg na pasanin ang Iyong pamatok. At ngayon ay pasan ko ito at magaan ito para sa akin, sapagkat gayon ang ipinangako Mo at isinakatuparan Mo; at tunay ngang gayon na ito noon, ngunit hindi ko alam, nang natatakot pa akong pasanin ito.
Ngunit, O Panginoon, Ikaw lamang ang Panginoong walang kapalaluan, sapagkat Ikaw ang tanging tunay na Panginoon, na walang panginoon; naglaho na rin ba sa akin ang ikatlong uri ng tuksong ito, o maaari ba itong maglaho habang nabubuhay ako? Ang hangaring katakutan at mahalin ng mga tao, na walang ibang layunin kundi ang makasumpong doon ng kagalakang hindi naman tunay na kagalakan? Kayhamak na buhay nito at kayduming pagmamapuri! Dito lalo nagmumula ang hindi dalisay na pagmamahal at pagkatakot ng mga tao sa Iyo. Kaya nga sinasalungat Mo ang mga palalo at pinagkakalooban ng biyaya ang mga mapagpakumbaba: oo, dumadagundong ang Iyong kulog laban sa mga ambisyon ng sanlibutan, at nanginginig ang mga pundasyon ng mga bundok. Sapagkat may ilang tungkulin sa lipunan na nangangailangang mahalin at katakutan tayo ng mga tao, mahigpit tayong sinasalakay ng kaaway ng ating tunay na lubos na kaligayahan, na nagkakalat sa lahat ng dako ng kaniyang mga bitag na “magaling, magaling”; upang sa ating sakim na pagsunggab sa mga ito ay mahuli tayo nang hindi namamalayan, at ihiwalay natin ang ating kagalakan sa Iyong katotohanan at ilagak iyon sa mapanlinlang na papuri ng mga tao; at masiyahan tayong mahalin at katakutan, hindi alang-alang sa Iyo, kundi bilang kapalit Mo. At sa gayon, matapos tayong maging katulad niya, maangkin niya tayo, hindi sa mga tali ng pag-ibig, kundi sa mga gapos ng kaparusahan: siya na naglayong ilagay ang kaniyang trono sa hilaga, upang, nababalot ng dilim at nanlalamig, paglingkuran siya ng mga tao, na ginagaya Ka sa baluktot at lisyang paraan. Ngunit kami, O Panginoon, narito, kami ang Iyong munting kawan; angkinin Mo kami bilang Iyo, iladlad Mo ang Iyong mga pakpak sa ibabaw namin, at hayaan Mo kaming lumipad sa ilalim ng mga iyon. Ikaw nawa ang aming kaluwalhatian; mahalin nawa kami alang-alang sa Iyo, at katakutan ang Iyong salita na nasa amin. Ang naghahangad na purihin ng mga tao samantalang sinisisi Mo siya ay hindi ipagtatanggol ng mga tao kapag humatol Ka; ni ililigtas kapag hinatulan Mo siya ng kaparusahan. Ngunit kapag ang pinupuri ay hindi ang makasalanan dahil sa mga pagnanasa ng kaniyang kaluluwa, ni ang pinagpapala ay ang gumagawa ng kasamaan, kundi ang isang taong pinupuri dahil sa isang kaloob na ibinigay Mo sa kaniya, at higit siyang nagagalak sa papuring tinatanggap niya para sa kaniyang sarili kaysa sa pagkakaroon niya ng kaloob na siyang dahilan ng pagpuri sa kaniya, siya rin ay pinupuri samantalang hindi Mo siya sinasang-ayunan; mas mabuti ang pumupuri kaysa sa pinupuri. Sapagkat ang isa ay nasiyahan sa kaloob ng Diyos na nasa tao; ang isa naman ay higit na nasiyahan sa kaloob ng tao kaysa sa kaloob ng Diyos.
Sinasalakay kami araw-araw ng mga tuksong ito, O Panginoon; walang tigil ang pagsalakay sa amin. Ang dila ng mga tao ang aming hurnong pinagdaraanan araw-araw. At maging dito ay iniuutos Mo sa amin ang pagpipigil sa sarili. Ipagkaloob Mo ang Iyong iniuutos, at iutos Mo ang Iyong kalooban. Nalalaman Mo ang mga daing ng aking puso at ang pagdaloy ng mga luha mula sa aking mga mata hinggil dito. Sapagkat hindi ko malaman kung hanggang saan na ako nalinis mula sa salot na ito, at lubha kong kinatatakutan ang aking mga lihim na kasalanan, na nakikita ng Iyong mga mata ngunit hindi ng sa akin. Sapagkat sa ibang uri ng tukso ay mayroon akong paraan upang suriin ang aking sarili; dito ay halos wala. Sapagkat sa pagpigil ko sa aking isip mula sa mga kaluguran ng laman at walang-kabuluhang pag-uusisa, nakikita ko kung gaano na ang aking narating kapag wala ang mga ito sa akin, dahil tinalikuran ko o hindi ko taglay ang mga ito. Sapagkat noon ay itinatanong ko sa aking sarili kung gaano kabigat o kagaan para sa akin ang kawalan ng mga ito. Gayundin, ang mga kayamanan, na ninanais upang magsilbi sa isa, sa dalawa, o sa lahat ng tatlong pita, ay maaaring iwaksi kung hindi matiyak ng kaluluwa kung hinahamak nga ba nito ang mga iyon habang taglay pa nito ang mga iyon, upang sa gayon ay masubok nito ang sarili. Ngunit upang mawalan ng papuri at sa gayon ay subukin ang ating lakas, kailangan ba nating mamuhay nang masama, oo, nang lubhang walang habas at kalupit, na walang sinumang makakakilala sa atin nang hindi tayo kasusuklaman? Ano pang higit na kahibangan ang masasabi o maiisip? Ngunit kung ang papuri ay karaniwan at nararapat na kaakibat ng mabuting pamumuhay at mabubuting gawa, hindi natin dapat talikuran ang pagiging kaakibat nito, gaya rin ng hindi natin dapat talikuran ang mabuting pamumuhay mismo. Gayunman, hindi ko nalalaman kung kaya kong mabuhay nang maayos o hindi nang wala ang isang bagay, maliban kung wala nga ito.
Ano nga ba ang ipinagtatapat ko sa Iyo sa ganitong uri ng tukso, O Panginoon? Ano pa kundi na nalulugod ako sa papuri, ngunit higit akong nalulugod sa katotohanan mismo kaysa sa papuri? Sapagkat kung papipiliin ako kung nanaisin kong purihin ng lahat ng tao habang nahuhumaling sa kamalian tungkol sa lahat ng bagay, o sisihin ng lahat habang nananatiling tapat at lubos na matatag sa katotohanan, nakikita ko kung alin ang dapat kong piliin. Gayunman, nais ko sanang hindi man lamang madagdagan ng pagsang-ayon ng iba ang aking kagalakan sa anumang kabutihang nasa akin. Ngunit inaamin kong nadaragdagan nga ito, at hindi lamang iyon, nababawasan din ito ng pagbatikos. At kapag nababagabag ako sa kahabag-habag kong kalagayang ito, may sumasagi sa isip kong isang pagdadahilan; Ikaw, O Diyos, ang nakaaalam kung may halaga iyon, sapagkat iniiwan ako nitong nag-aalinlangan. Sapagkat iniutos Mo sa amin hindi lamang ang pagpipigil sa sarili, ibig sabihin, kung sa anong mga bagay namin dapat pigilin ang aming pag-ibig, kundi pati ang katuwiran, ibig sabihin, kung saan namin ito dapat iukol; at niloob Mong ibigin namin hindi lamang Ikaw kundi pati ang aming kapwa. Kaya madalas, kapag nalulugod ako sa papuring may pang-unawa, sa palagay ko ay nalulugod ako sa pag-unlad o mabuting hilig ng aking kapwa; o kaya ay nalulungkot ako sa kasamaang nasa kanya kapag naririnig ko siyang bumabatikos sa hindi niya nauunawaan o sa mabuti. Sapagkat kung minsan ay nalulungkot ako kapag pinupuri ako, alinman dahil pinupuri ang mga bagay sa akin na hindi ko kinalulugdan sa aking sarili, o dahil ang mas maliliit at di-gaanong mahalagang kabutihan ay pinahahalagahan nang higit sa nararapat. Ngunit muli, paano ko malalaman kung ganito ang aking damdamin dahil ayaw kong maiba sa sarili kong pagtingin sa akin ang taong pumupuri sa akin—hindi dahil sa malasakit sa kanya, kundi dahil ang mismong mabubuting bagay na kinalulugdan ko sa aking sarili ay lalo kong kinalulugdan kapag kinalulugdan din ng iba? Sapagkat sa isang banda, hindi ako pinupuri kapag hindi pinupuri ang aking paghatol sa sarili; yamang alinman sa pinupuri ang mga bagay na hindi ko kinalulugdan, o higit na pinupuri ang mga bagay na hindi ko gaanong kinalulugdan. Kung gayon, nag-aalinlangan ba ako tungkol sa aking sarili sa bagay na ito?
Narito, sa Iyo, O Katotohanan, nakikita kong hindi ako dapat maantig ng mga papuri sa akin alang-alang sa aking sarili, kundi alang-alang sa kabutihan ng aking kapwa. At kung ganito nga ako, hindi ko alam. Sapagkat sa bagay na ito ay mas kaunti ang nalalaman ko tungkol sa aking sarili kaysa tungkol sa Iyo. Nagsusumamo ako ngayon, O aking Diyos, ipakilala Mo rin sa akin ang aking sarili, upang maipagtapat ko sa aking mga kapatid, na mananalangin para sa akin, kung saan ko nakikitang ako ay may kapansanan. Suriin ko nawang muli ang aking sarili nang mas masigasig. Kung ang kabutihan ng aking kapwa ang umaantig sa akin kapag pinupuri ako, bakit hindi ako gaanong naaantig kapag ang iba ang di-makatarungang binabatikos kaysa kapag ako mismo? Bakit higit akong nasasaktan sa panunuyang ibinabato sa akin kaysa sa ibinabato sa iba sa harap ko, na may gayunding kawalang-katarungan? Hindi ko rin ba ito alam? O dinaraya ko pala ang aking sarili, at hindi ko isinasagawa ang katotohanan sa harap Mo sa aking puso at dila? Ilayo Mo sa akin ang kabaliwang ito, O Panginoon, upang ang sarili kong bibig ay hindi maging langis ng makasalanan na magpapataba sa aking ulo. Ako ay dukha at nangangailangan; gayunman, higit na mabuti para sa akin na, sa lihim na mga pagdaing, ay hindi ako masiyahan sa aking sarili at hanapin ko ang Iyong awa, hanggang sa ang kulang sa aking di-ganap na kalagayan ay mapanibago at maging ganap, tungo sa kapayapaang hindi nakikilala ng mata ng palalo.
Gayunman, ang salitang lumalabas sa bibig at ang mga gawang nalalaman ng mga tao ay may dalang lubhang mapanganib na tukso sa pamamagitan ng pag-ibig sa papuri: na, upang patatagin ang isang inaangking kahusayan natin, ay naghahangad at nangangalap ng pagsang-ayon ng mga tao. Tinutukso ako nito kahit kapag sinasaway ko ito sa aking sarili, at ang mismong pagsaway na iyon ang nagiging dahilan ng tukso; at madalas ay lalo pang nagmamalaki nang walang kabuluhan sa mismong paghamak nito sa walang kabuluhang karangalan. Kaya ang ipinagmamalaki nito ay hindi na paghamak sa walang kabuluhang karangalan; sapagkat hindi ito humahamak kapag ito ay nagmamalaki.
Sa loob din, sa kalooban, ay may isa pang kasamaan na nagmumula sa kahalintulad na tukso; dahil dito ay nagiging palalo ang mga tao, na nalulugod sa kanilang sarili, bagaman hindi sila nakalulugod sa iba, o nakaiinis sa mga ito, o walang pakialam kung makalulugod man sila. Ngunit sa pagkalugod nila sa kanilang sarili, labis silang hindi nakalulugod sa Iyo, hindi lamang dahil nalulugod sila sa mga bagay na hindi mabuti na para bang mabuti ang mga ito, kundi dahil nalulugod din sila sa mabubuting bagay na mula sa Iyo na para bang sarili nilang mga ito; o kahit kinikilala nilang sa Iyo ang mga ito, ay para bang dahil sa sarili nilang mga merito; o kahit kinikilala nilang mula sa Iyong biyaya, ay hindi naman sila nagagalak bilang mga kapatid, kundi naiinggit kapag ipinagkakaloob ang biyayang iyon sa iba. Sa lahat ng ito at sa mga kahalintulad na panganib at paghihirap, nakikita Mo ang panginginig ng aking puso; at higit kong nadaramang Ikaw ang nagpapagaling sa aking mga sugat kaysa nadaramang hindi ako ang nagdulot ng mga ito.
Saan Ka ba hindi lumakad na kasama ko, O Katotohanan, na itinuturo sa akin kung ano ang dapat kong iwasan at kung ano ang dapat kong hangarin, nang isangguni ko sa Iyo ang anumang matutuklasan ko rito sa lupa at humingi ako ng Iyong payo? Sa pamamagitan ng aking mga panlabas na pandama, sa abot ng aking makakaya, siniyasat ko ang daigdig at pinagmasdan ang buhay na tinatanggap ng aking katawan mula sa akin, at ang mga pandama kong ito. Mula roon ay pumasok ako sa mga kalaliman ng aking alaala, sa maraming maluluwang na silid na iyon, na kahanga-hangang napupuno ng di-mabilang na mga nakaimbak na bagay; at nagnilay ako at namangha; sapagkat wala akong maunawaan sa mga bagay na ito kung wala Ka, at wala akong natagpuan sa mga ito na Ikaw. Hindi rin Ikaw ang aking sarili—ako na nakatuklas sa mga bagay na ito, na nagsuri sa lahat ng ito at nagsikap na makilala at pahalagahan ang bawat bagay ayon sa karangalan nito, na tumanggap ng ilang bagay batay sa ulat ng aking mga pandama, na nagsiyasat tungkol sa iba pang nadarama kong nakahalo sa aking sarili, na bumilang at kumilala sa mismong mga tagapag-ulat na ito, at sa malawak na kabang-yaman ng aking alaala ay nagbalik-balik sa ilang bagay, nag-imbak ng iba, at humango ng iba pa. Ni ang aking sarili nang gawin ko ito—iyon ay, ang aking kakayahang ginamit ko upang gawin ito—ay hindi rin Ikaw, sapagkat Ikaw ang liwanag na nananatili, na aking sinangguni tungkol sa lahat ng ito: kung umiiral ba ang mga ito, kung ano ang mga ito, at kung paano dapat pahalagahan; at narinig Kitang gumagabay at nag-uutos sa akin. Madalas ko itong gawin; ikinalulugod ko ito, at hangga’t maaari akong makalaya sa mga kailangang tungkulin, sa kasiyahang ito ako bumabaling. At sa lahat ng ito na aking sinusuri habang sumasangguni sa Iyo, wala akong matagpuang ligtas na dako para sa aking kaluluwa kundi sa Iyo; doon maaaring matipon ang nagkawatak-watak kong mga bahagi, at walang anuman sa akin ang humiwalay sa Iyo. At kung minsan ay ipinagkakaloob Mong maranasan ko, sa kaibuturan ng aking kaluluwa, ang isang damdaming lubhang pambihira, na umaabot sa isang di-karaniwang katamisan; kung malulubos ito sa akin, hindi ko alam kung mayroon pa rito na hindi kabilang sa buhay na darating. Ngunit dahil sa aking kaawa-awang mga pasanin, muli akong lumulubog sa mga mabababang bagay na ito, at tinatangay akong pabalik ng dating nakagawian, at nabibihag ako at labis na umiiyak, ngunit mahigpit pa rin akong nabibihag. Gayon kabigat ang pasaning ipinapataw sa atin ng masamang nakagawian. Dito ay maaari akong manatili, ngunit ayaw ko; doon ay nais ko, ngunit hindi ko kaya; sa alinman ay kaawa-awa ako.
Sa gayon ay sinuri ko ang mga karamdaman ng aking mga kasalanan sa tatluhang pagnanasa na iyon, at tinawag ko ang Iyong kanang kamay upang tulungan ako. Sapagkat taglay ang sugatang puso ay minasdan ko ang Iyong ningning, at nang mapaurong ako ay sinabi ko, “Sino ang makararating doon? Ako ay itinaboy mula sa paningin ng Iyong mga mata.” Ikaw ang Katotohanang naghahari sa lahat, ngunit dahil sa aking kasakiman, ayaw nga Kitang bitiwan, subalit nais kong angkinin ang isang kasinungalingan kasama Mo; kung paanong walang taong nais magsinungaling sa paraang siya mismo ay hindi na nakaaalam ng katotohanan. Kaya nawala Ka sa akin, sapagkat hindi Mo ipinahihintulot na angkinin Ka kasabay ng isang kasinungalingan.
Sino ang matatagpuan ko upang ipagkasundo ako sa Iyo? Dapat ba akong dumulog sa mga anghel? Sa pamamagitan ng anong mga panalangin? Sa pamamagitan ng anong mga sakramento? Marami, na nagsisikap bumalik sa Iyo ngunit hindi kaya sa sarili nilang lakas, ang sumubok nito, ayon sa naririnig ko, at nahulog sa pagnanasa sa mga pambihirang pangitain, at hinatulang marapat na malinlang. Sapagkat, palibhasa’y mapagmataas, hinanap Ka nila sa pamamagitan ng kapalaluan sa karunungan, nagmamalaki sa halip na dumadagok sa kanilang dibdib; at sa gayon, dahil sa pagkakasundo ng kanilang mga puso, inilapit nila sa kanilang sarili ang mga pinuno ng himpapawid, ang mga kasabwat ng kanilang kapalaluan. Nalinlang sila ng mga ito sa pamamagitan ng mahika, habang naghahanap ng isang tagapamagitan na makapaglilinis sa kanila, ngunit wala silang natagpuan. Sapagkat iyon ay ang diyablo, na nag-aanyong anghel ng liwanag. At lubhang naakit ang mapagmataas na laman sa katotohanang wala siyang katawang laman. Sapagkat sila ay mga mortal at makasalanan; ngunit Ikaw, Panginoon, na buong kapalaluang hinangad nilang makipagkasundo, ay walang kamatayan at walang kasalanan. Ngunit ang isang tagapamagitan sa Diyos at sa tao ay kailangang may pagkakatulad sa Diyos at may pagkakatulad sa mga tao; upang hindi siya malayo sa Diyos kung sa dalawang bagay ay katulad siya ng tao, o maging lubhang di-katulad ng tao kung sa dalawang bagay ay katulad siya ng Diyos, at sa gayon ay hindi maging tagapamagitan. Kaya ang mapanlinlang na tagapamagitang iyon, na sa Iyong lihim na mga paghatol ay siyang naging kasangkapan upang malinlang ang kapalaluang karapat-dapat dito, ay may isang bagay na katulad ng sa tao: ang kasalanan. Sa isa pang bagay ay nais niyang magmukhang katulad ng Diyos; at dahil hindi siya nababalot ng laman na may kamatayan, ipinagmamalaki niyang siya ay walang kamatayan. Ngunit yamang kamatayan ang kabayaran ng kasalanan, ito ang katulad niya sa mga tao: kasama nila, hahatulan siyang mamatay.
Ngunit ang tunay na Tagapamagitan, na sa Iyong lihim na awa ay ipinakilala Mo sa mga mapagpakumbaba, at isinugo upang sa pamamagitan din ng Kanyang halimbawa ay matutuhan nila ang gayunding pagpapakumbaba—ang Tagapamagitang iyon sa Diyos at sa tao, ang Taong si Kristo Hesus—ay nagpakita sa pagitan ng mga makasalanang may kamatayan at ng Matuwid na walang kamatayan; may kamatayan kasama ng mga tao, matuwid kasama ng Diyos. Sa gayon, sapagkat buhay at kapayapaan ang gantimpala ng katuwiran, sa pamamagitan ng katuwirang kaisa ng Diyos ay mapawawalang-bisa Niya ang kamatayan ng mga makasalanang ngayon ay ginawang matuwid—ang kamatayang niloob Niyang makabahagi nila. Kaya ipinakilala Siya sa mga banal noong unang panahon; upang sila, sa pamamagitan ng pananampalataya sa Kanyang Pasyong darating pa lamang, ay maligtas, gaya natin sa pamamagitan ng pananampalataya sa Pasyong naganap na. Sapagkat bilang Tao, Siya ay Tagapamagitan; ngunit bilang Salita, hindi Siya nasa gitna ng Diyos at ng tao, sapagkat kapantay Siya ng Diyos, at Diyos na kasama ng Diyos, at magkasamang iisang Diyos.
Kaylaki ng pag-ibig Mo sa amin, mabuting Ama, na hindi Mo ipinagkait ang Iyong bugtong na Anak, kundi ibinigay Mo Siya para sa aming mga makasalanan! Kaylaki ng pag-ibig Mo sa amin, na alang-alang sa amin, Siya na hindi itinuring na pang-aagaw ang pagiging kapantay Mo ay sumailalim maging sa kamatayan sa krus! Siya lamang ang malaya sa gitna ng mga patay, na may kapangyarihang ialay ang Kanyang buhay at may kapangyarihang kunin itong muli: para sa amin, Siya sa Iyo ay kapwa Tagumpay at Handog, at kaya Siya Tagumpay ay sapagkat Siya ang Handog; para sa amin, Siya sa Iyo ay Pari at Hain, at kaya Siya Pari ay sapagkat Siya ang Hain. Mula sa pagiging mga lingkod, ginawa Niya kaming mga anak Mo, sa pamamagitan ng Kanyang pagsilang mula sa Iyo at paglilingkod sa amin. Kaya matibay ang aking pag-asa sa Kanya, na pagagalingin Mo ang lahat kong karamdaman sa pamamagitan Niya na nakaupo sa Iyong kanan at namamagitan para sa amin; kung hindi, mawawalan ako ng pag-asa. Sapagkat marami at malubha ang aking mga karamdaman—marami nga at malubha; ngunit higit na makapangyarihan ang Iyong lunas. Maaaring isipin naming ang Iyong Salita ay lubhang malayo sa anumang pakikipagkaisa sa tao, at mawalan kami ng pag-asa sa aming sarili, kung hindi Siya nagkatawang-tao at nanahan sa piling namin.
Dahil sa takot sa aking mga kasalanan at sa bigat ng aking kahapisan, pinag-isipan ko sa aking puso at binalak na tumakas patungo sa ilang; ngunit pinagbawalan Mo ako at pinalakas, na sinasabi: Kaya nga namatay si Kristo para sa lahat, upang ang mga nabubuhay ay huwag nang mabuhay para sa kanilang sarili, kundi para sa Kanya na namatay para sa kanila. Masdan Mo, Panginoon, ipinagkakatiwala ko sa Iyo ang aking mga alalahanin, upang ako ay mabuhay at magnilay sa mga kahanga-hangang bagay sa Iyong kautusan. Nalalaman Mo ang aking kawalan ng kakayahan at ang aking mga kahinaan; turuan Mo ako at pagalingin. Siya, ang Iyong bugtong na Anak, na sa Kanya ay natatago ang lahat ng kayamanan ng karunungan at kaalaman, ay tumubos sa akin sa pamamagitan ng Kanyang dugo. Huwag nawang magsalita ng masama laban sa akin ang mga palalo; sapagkat pinagninilayan ko ang pantubos sa akin, at kinakain at iniinom ko ito, at ibinabahagi; at sa aking karukhaan, hinangad kong mabusog mula sa Kanya, kasama ng mga kumakain at nabubusog, at pupurihin ang Panginoon ng mga naghahanap sa Kanya.