దుష్టమైన, అసహ్యకరమైన నా యౌవనదశ అప్పటికి ముగిసిపోయింది; నేను నిండు వయస్సులోకి అడుగుపెడుతున్నాను. ఈ కళ్లతో చూడగలిగే వాటివంటి ద్రవ్యాన్ని తప్ప మరే ద్రవ్యాన్నీ ఊహించలేక, వయస్సు పెరుగుతున్నకొద్దీ వ్యర్థమైన విషయాలవల్ల మరింత కలుషితమవుతున్నాను. ఓ దేవా, నిన్ను మానవ శరీరాకారంలో నేను తలచలేదు; జ్ఞానానికి సంబంధించిన ఏ కొద్దిపాటి విషయమైనా వినడం మొదలుపెట్టినప్పటినుంచీ, అలా తలచడాన్ని ఎల్లప్పుడూ నివారించాను. మా ఆధ్యాత్మిక తల్లి అయిన నీ కతోలిక సభ విశ్వాసంలోనూ ఇదే విషయాన్ని కనుగొని ఆనందించాను. అయితే నిన్ను మరే విధంగా భావించాలో నాకు తెలియలేదు. మానవుడనైన నేను, అదీ అటువంటి స్థితిలో ఉన్న నేను, సర్వాధిపతివీ, ఏకైక సత్యదేవుడవీ అయిన నిన్ను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. నీవు క్షయానికి లోనుకానివాడవనీ, హాని పొందనివాడవనీ, మార్పులేనివాడవనీ నా అంతరాత్మలో విశ్వసించాను. ఎందుకంటే, ఈ అవగాహన నాకు ఎక్కడినుంచి, ఎలా వచ్చిందో తెలియకపోయినా, క్షయానికి లోనయ్యేది క్షయానికి లోనుకానిదానికంటే తక్కువదై ఉండాలని నాకు స్పష్టంగా కనిపించింది; అది నిశ్చయమని తెలుసుకున్నాను. హాని పొందగలదానికంటే హాని పొందలేనిదానినీ, మార్పుకు లోనయ్యేవాటికంటే మార్పులేనిదానినీ ఏమాత్రం సందేహించకుండా శ్రేష్ఠంగా భావించాను. నా కల్పిత రూపాలన్నిటికీ వ్యతిరేకంగా నా హృదయం తీవ్రంగా మొరపెట్టుకుంది. ఈ ఒక్క దెబ్బతో, నా మనోనేత్రం చుట్టూ రొదచేస్తున్న ఆ అపవిత్ర సమూహాన్నంతటినీ తరిమివేయాలని ప్రయత్నించాను. కానీ అదిగో, వాటిని తొలగించానో లేదో, కనురెప్పపాటులోనే అవి మళ్లీ నా చుట్టూ దట్టంగా గుమిగూడి, నా ముఖంపైకి దూసుకొచ్చి, దాన్ని కమ్మివేశాయి. అందువల్ల, నిన్ను మానవ శరీరాకారంలో ఊహించకపోయినా, క్షయానికి, హానికి, మార్పుకు లోనయ్యేవాటికంటే నేను శ్రేష్ఠంగా భావించిన నిన్ను—క్షయానికి లోనుకానివాడవూ, హాని పొందనివాడవూ, మార్పులేనివాడవూ అయిన నిన్ను—స్థలంలో ఉన్నవానిగానే ఊహించవలసి వచ్చింది; నీవు లోకమంతటిలో నిండి ఉన్నట్లుగానో, లేదా దానికి వెలుపల అనంతంగా వ్యాపించి ఉన్నట్లుగానో భావించాను. ఎందుకంటే, నేను ఊహించిన దేనినైనా ఈ స్థల విస్తృతి లేకుండా తలచినప్పుడు, అది నాకు ఏమీ కానిదిగా, అవును, పూర్తిగా ఏమీ కానిదిగా కనిపించింది; ఖాళీ ప్రదేశంగా కూడా అనిపించలేదు. ఒక వస్తువును దాని స్థానం నుంచి తీసివేసి, ఆ స్థలంలో భూమి, నీరు, గాలి, ఆకాశం వంటి ఏ భౌతిక పదార్థమూ లేకుండా చేసినా, అది ఖాళీ స్థలంగానైనా మిగిలి ఉంటుంది కదా—విశాలంగా పరచుకున్న శూన్యంలాగా.
అప్పట్లో నా మనస్సు ఇంతగా స్థూలభావాలకే పరిమితమై, నాకు నేనే స్పష్టంగా అర్థంకాని స్థితిలో ఉన్నాను. అందువల్ల, నిర్దిష్టమైన స్థలాల్లో విస్తరించనిదీ, వ్యాపించనిదీ, ఘనీభవించనిదీ, ఉబ్బి పెద్దది కానిదీ, లేదా ఈ పరిమాణాల్లో కొన్నింటినైనా కలిగి ఉండనిదీ, కలిగి ఉండలేనిదీ పూర్తిగా ఏమీ కానిదేనని భావించాను. ఎందుకంటే, నా కళ్లు ఎటువంటి రూపాలపై సంచరించడం అలవాటో, అప్పట్లో నా హృదయం కూడా అటువంటి రూపాలపైనే సంచరించేది. అయితే, ఆ ప్రతిరూపాలను నేను రూపొందించుకోవడానికి ఉపయోగించిన మనస్సు యొక్క భావనాశక్తి ఆ రూపాలవంటిది కాదనీ, అయినప్పటికీ అది స్వయంగా ఏదో గొప్ప వాస్తవం కాకపోతే వాటిని రూపొందించగలిగేది కాదనీ అప్పటికి నేను గ్రహించలేదు. అలాగే, నా జీవానికి జీవమా, నీవు అపారంగా ఉన్నట్లు, అన్ని వైపులా అనంతమైన స్థలాల గుండా విశ్వపు భౌతిక సముదాయమంతటినీ వ్యాపించి, దానికి అవతల కూడా ప్రతి దిశలోనూ కొలవలేని, హద్దులేని స్థలాల్లో విస్తరించి ఉన్నట్లు ఊహించడానికి ప్రయత్నించాను. ఈ విధంగా భూమిలో నీవు ఉండాలని, ఆకాశంలో నీవు ఉండాలని, సమస్తంలో నీవు ఉండాలని, అవన్నీ నీలో హద్దులు కలిగి ఉండగా నీకు మాత్రం ఎక్కడా హద్దులు ఉండవని భావించాను. భూమికి పైనున్న ఈ వాయు సముదాయం సూర్యకాంతి తన గుండా ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోదు కదా; ఆ కాంతి దాన్ని చీల్చడం ద్వారానో, కోయడం ద్వారానో కాక, దాన్ని పూర్తిగా నింపడం ద్వారా అందులో ప్రవేశిస్తుంది. అలాగే, ఆకాశం, గాలి, సముద్రం మాత్రమే కాక, భూమి కూడా నీ ప్రవేశానికి అడ్డులేనిదని భావించాను. అందువల్ల, నీవు సృష్టించిన సమస్తాన్నీ నడిపిస్తూ, అంతటా లోపలా బయటా, ఒక రహస్యమైన ఊపిరి ప్రసరణవలె, దాని అతి పెద్ద భాగాలనుంచి అతి చిన్న భాగాలవరకూ అన్నిటిలోనూ నీ సాన్నిధ్యం ప్రవేశిస్తుందని తలచాను. మరే విధంగానూ ఊహించలేకనే అలా అంచనా వేసుకున్నాను; ఎందుకంటే అది అసత్యం. అలా అయితే, భూమిలోని పెద్ద భాగం నీలోని ఎక్కువ భాగాన్ని, చిన్న భాగం నీలోని తక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉండాలి. సమస్తమూ నీతో నిండివుండే తీరు ఎలా ఉంటుందంటే, ఏనుగు శరీరం పిచ్చుక శరీరంకంటే ఎంత పెద్దదై, ఎంత ఎక్కువ స్థలాన్ని ఆక్రమిస్తుందో, అంత ఎక్కువగా నిన్ను తనలో కలిగి ఉండాలి. అప్పుడు నీవు నీలోని వేర్వేరు భాగాలను లోకంలోని వేర్వేరు భాగాల్లో ముక్కలుముక్కలుగా ఉంచినట్లవుతుంది—పెద్దవాటిలో పెద్ద భాగాలను, చిన్నవాటిలో చిన్న భాగాలను. కానీ నీవు అటువంటివాడవు కావు. అయితే అప్పటికింకా నీవు నా చీకటిని వెలిగించలేదు.
ప్రభువా, తామే మోసపోయి ఇతరులను మోసగించే ఆ మనుష్యులకు, నీ వాక్కు వారిలోనుండి వినిపించనందున మూగ వదరుబోతులైన వారికి వ్యతిరేకంగా నేను నిలవడానికి ఒక్క వాదన చాలు. చాలాకాలం క్రితం, మేము ఇంకా కార్తేజ్లో ఉన్నప్పుడు నెబ్రిదియస్ తరచూ ముందుంచిన వాదన అది; దానిని విన్న మేమందరమూ విస్తుపోయేవాళ్లం: “మానికేయులు నీకు ఎదురుగా ఒక విరోధశక్తిగా నిలబెట్టే ఆ అంధకార జాతితో యుద్ధం చేయడానికి నీవు నిరాకరించి ఉంటే, అది నీకు ఏమి చేయగలిగేది? ‘అది నీకు కొంత హాని చేసి ఉండేది’ అని వారు జవాబిస్తే, నీవు గాయానికీ క్షయానికీ లోనయ్యేవాడవని అర్థం. కానీ ‘అది నీకు ఏ హానీ చేయలేకపోయేది’ అంటే, నీవు దానితో యుద్ధం చేయడానికి ఏ కారణమూ చూపినట్లు కాదు. అంతేకాక, ఆ యుద్ధం ఎలాంటిదంటే, నీలోని ఒక భాగమో అవయవమో, లేదా నీ మౌలిక స్వరూపం నుండే పుట్టినదో, విరోధశక్తులతోనూ నీవు సృష్టించని స్వభావాలతోనూ కలిసిపోయి, వాటివల్ల ఎంతగా చెడిపోయి హీనస్థితికి మారాలంటే, సంతోషం నుండి దుఃఖంలోకి పడిపోయి, విడుదల పొంది శుద్ధి కావడానికి సహాయం అవసరమవ్వాలి. నీ మౌలిక స్వరూపం నుండి పుట్టినది ఆత్మ అని, ఆ ఆత్మ బానిసత్వంలో చిక్కి, మలినమై, చెడిపోయినప్పుడు, స్వతంత్రమైన, పవిత్రమైన, సంపూర్ణమైన నీ వాక్కు దానికి సహాయపడుతుందని వారు అంటారు; అయితే ఆ వాక్కు కూడా అదే ఒకే మౌలిక స్వరూపానికి చెందినది కనుక, అది కూడా ఇంకా చెడిపోగలదనే అవుతుంది. కాబట్టి నీవు ఏ స్వరూపంలో ఉన్నా, అంటే నీవు ఉనికిలో ఉండటానికి ఆధారమైన నీ మౌలిక స్వరూపం చెడిపోనిదని వారు ప్రకటిస్తే, ఈ మాటలన్నీ అసత్యాలు, గర్హనీయాలు అవుతాయి. అది చెడిపోగలదని అంటే, ఆ ప్రకటనలోనే అది అసత్యమైనదనీ జుగుప్సాకరమైనదనీ తేలిపోతుంది.” అతిగా నిండిన కడుపు నుండి పూర్తిగా వాంతి చేసివేయదగిన ఆ మనుష్యులకు వ్యతిరేకంగా నెబ్రిదియస్ చేసిన ఈ వాదన చాలు. ఎందుకంటే, నీ గురించి అలా ఆలోచిస్తూ మాట్లాడే వారికి, హృదయంతోనూ నాలుకతోనూ ఘోరమైన దైవదూషణ చేయకుండా తప్పించుకునే మార్గమే లేదు.
అయితే నేను కూడా అప్పటికి, మా ప్రభువూ సత్యదేవుడవూ అయిన నీవు మా ఆత్మలనేగాక మా శరీరాలను కూడా, మా ఆత్మలనూ శరీరాలనేగాక సమస్త జీవులనూ సమస్త వస్తువులనూ సృష్టించావనీ, నీవు మలినం కాజాలనివాడవనీ, మార్పునకు లోనుకానివాడవనీ, ఏ మాత్రమూ మారనివాడవనీ నమ్మి దృఢంగా ఒప్పుకున్నప్పటికీ, చెడుకు కారణాన్ని స్పష్టంగా, ఇబ్బంది లేకుండా గ్రహించలేకపోయాను. అయినా ఆ కారణం ఏదైనా సరే, మార్పునకు లోనుకాని దేవుడు మార్పునకు లోనవుతాడని నేను నమ్మవలసిన పరిస్థితికి నన్ను నెట్టని విధంగానే దానిని వెదకాలని గ్రహించాను; లేకపోతే నేను వెదుకుతున్న ఆ చెడుగా నేనే మారిపోయే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల, కనీసం ఈ విషయంలోనైనా ఆందోళన లేకుండా దానిని వెదికాను. నా పూర్ణహృదయంతో నేను దూరంగా తొలగిపోయిన ఆ మనుష్యులు నమ్మినది అసత్యమని నాకు నిశ్చయంగా తెలుసు. ఎందుకంటే, చెడు ఎక్కడ పుట్టిందో విచారిస్తూ వారే చెడుతో నిండిపోయారని నేను చూశాను: తమ స్వభావమే చెడును చేసిందని అనుకోవడం కంటే, నీ మౌలిక స్వరూపమే చెడును అనుభవించిందని అనుకోవడానికే వారు మొగ్గుచూపారు.
మనం చెడు చేయడానికి మన స్వేచ్ఛాసంకల్పమే కారణమనీ, మనం చెడును అనుభవించడానికి నీ న్యాయమైన తీర్పే కారణమనీ అప్పుడు నేను విన్న విషయాన్ని గ్రహించడానికి శ్రమించాను. కానీ దానిని స్పష్టంగా వివేచించలేకపోయాను. అందువల్ల ఆ లోతైన గోతిలో నుండి నా ఆత్మ దృష్టిని పైకి తేవడానికి ప్రయత్నిస్తూ, మళ్లీ అందులోకే మునిగిపోయాను; ఎన్నిసార్లు ప్రయత్నించానో అన్నిసార్లూ తిరిగి అందులోకే కూరుకుపోయాను. అయితే ఈ ఒక్క విషయం నన్ను కొంతవరకు నీ వెలుగులోకి లేపింది: నేను జీవిస్తున్నానని నాకు తెలిసినంత నిశ్చయంగా, నాకు సంకల్పం ఉందని కూడా తెలుసు. కాబట్టి నేను దేనినైనా కోరుకున్నప్పుడు గానీ కోరుకోనప్పుడు గానీ, అలా కోరుకుంటున్నదీ కోరుకోనిదీ మరెవరో కాదు, నేనేనని నాకు పూర్తి నిశ్చయం ఉండేది. నా పాపానికి కారణం అక్కడే ఉందని దాదాపుగా గ్రహించాను. అయితే నా ఇష్టానికి విరుద్ధంగా నేను చేసినది, నేను చేసిన కార్యం కంటే నేను అనుభవించిన బాధగానే నాకు కనిపించింది; అది నా తప్పు కాదనీ, నా శిక్ష అనీ భావించాను. అయినప్పటికీ, నీవు న్యాయవంతుడవని నమ్ముతూ, నాకు పడిన శిక్ష అన్యాయమైనది కాదని వెంటనే ఒప్పుకున్నాను. కానీ మళ్లీ ఇలా అనుకున్నాను: నన్ను సృష్టించింది ఎవరు? మంచివాడవే కాక మంచితనమే అయిన నా దేవుడవైన నీవే కాదా? అలాంటప్పుడు నేను చెడును కోరుకోవడమూ మంచిని కోరుకోకపోవడమూ నాలోకి ఎక్కడి నుండి వచ్చాయి? వాటివల్లనే కదా నాకు ఇలా న్యాయంగా శిక్ష పడుతోంది! పరమ మాధుర్యమూర్తివైన నా దేవునిచేత నేను పూర్తిగా రూపుదిద్దుకున్నప్పుడు, దీనిని నాలో పెట్టింది ఎవరు? ఈ చేదు మొక్కను నాలో నాటింది ఎవరు? అపవాది దీనికి కారకుడైతే, ఆ అపవాది ఎక్కడి నుండి వచ్చాడు? అతడు కూడా తన వక్ర సంకల్పం వల్ల మంచి దేవదూతగా ఉండి అపవాదిగా మారి ఉంటే, దేవదూతల స్వభావమంతటినీ పరమ మంచివాడైన ఆ సృష్టికర్తే సృష్టించినప్పుడు, అతడు అపవాదిగా మారడానికి కారణమైన ఆ చెడు సంకల్పం అతనిలోకి ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఈ ఆలోచనలతో నేను మళ్లీ కూరుకుపోయి ఉక్కిరిబిక్కిరి అయ్యాను. అయినా, మనిషి చెడు చేస్తాడని అనుకోవడానికి బదులు, నీవే చెడును అనుభవిస్తావని అనుకునేంతగా, ఆ భ్రాంతి అనే నరకంలోకి నేను దిగజారలేదు; అక్కడ ఎవరూ నీ ఎదుట తమ తప్పును ఒప్పుకోరు.
క్షయానికి లోనయ్యేదానికంటే క్షయరహితమైనది తప్పక శ్రేష్ఠమైనదై ఉండాలని అప్పటికే గ్రహించిన వ్యక్తిగా, మిగిలిన విషయాలను తెలుసుకోవడానికి నేను ఆ విధంగా ప్రయత్నిస్తున్నాను. అందువల్ల, నీవు ఎటువంటి వాడవైనప్పటికీ, క్షయరహితుడవని నేను అంగీకరించాను. ఎందుకంటే, సర్వోన్నతమైన పరమ మేలు అయిన నీకంటే శ్రేష్ఠమైన దేనినైనా ఊహించగలిగిన ఆత్మ ఎన్నడూ లేదు, ఇకముందూ ఉండదు. అయితే, క్షయానికి లోనయ్యేదానికంటే క్షయరహితమైనది శ్రేష్ఠమన్నది అత్యంత సత్యమూ నిశ్చయమూ కనుక (అప్పటికి నేనూ దానినే శ్రేష్ఠంగా భావిస్తున్నాను), నీవు క్షయరహితుడవు కాకపోయి ఉంటే, నా ఆలోచనలో నా దేవునికంటే శ్రేష్ఠమైన దానిని నేను కనుగొనగలిగి ఉండేవాడిని. కాబట్టి, క్షయానికి లోనయ్యేదానికంటే క్షయరహితమైనది శ్రేష్ఠమని నేను గ్రహించిన చోటే నీ కోసం వెదకాలి; అక్కడే “చెడు అనేది దేనిలో ఉందో” పరిశీలించాలి; అంటే, నీ స్వరూపాన్ని ఏ విధంగానూ దెబ్బతీయలేని క్షయం ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో తెలుసుకోవాలి. ఎందుకంటే, ఏ సంకల్పం వల్లగాని, ఏ అనివార్యత వల్లగాని, ఊహించని ఏ యాదృచ్ఛిక సంఘటన వల్లగాని, క్షయం మన దేవుణ్ణి ఏ విధంగానూ దెబ్బతీయదు. ఎందుకంటే ఆయన దేవుడు; ఆయన సంకల్పించేది మేలు, ఆయనే ఆ మేలు; అయితే క్షయానికి లోనవడం మేలు కాదు. నీ సంకల్పానికి విరుద్ధంగా ఏదైనా చేయడానికి నీవు బలవంతం చేయబడవు; ఎందుకంటే నీ సంకల్పం నీ శక్తికంటే గొప్పది కాదు. నీవు నీకంటే గొప్పవాడివైతేనే అది నీ శక్తికంటే గొప్పదై ఉండేది. ఎందుకంటే దేవుని సంకల్పమూ శక్తీ దేవుడే. సమస్తమూ తెలిసిన నీకు ఊహించనిది ఏముంటుంది? వస్తువులలో నీకు తెలియని స్వభావమేదీ లేదు. ఇక, “దేవుని స్వరూపమైన ఆ సత్తా క్షయానికి లోనయ్యేది ఎందుకు కాకూడదు” అని మనం ఇంకా ఎందుకు అనాలి? అది అలా ఉంటే, అది దేవుడే కాకుండా పోతుంది కదా?
“చెడు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది?” అని నేను అన్వేషించాను; అయితే చెడు మార్గంలోనే అన్వేషించాను; నా అన్వేషణలోనే ఉన్న చెడును గుర్తించలేదు. అప్పుడు సమస్త సృష్టినీ నా అంతరంగ దృష్టి ముందు నిలిపాను—అందులో మనకు కనిపించేవన్నీ, అంటే సముద్రం, భూమి, గాలి, నక్షత్రాలు, చెట్లు, మరణానికి లోనయ్యే జీవులు; అంతేకాక, అందులో మనకు కనిపించనివన్నీ, అంటే ఆకాశమండలం, దేవదూతలందరూ, దానిలోని ఆధ్యాత్మిక నివాసులందరూ. అయితే ఈ ఆధ్యాత్మిక జీవులను సైతం భౌతిక దేహాలైనట్లుగా ఊహించుకొని, నా కల్పనలో వాటికి స్థలాలను కేటాయించాను. నీ సృష్టినంతటినీ ఒక మహా సముదాయంగా చేసుకొని, దానిలో దేహాల రకాలను బట్టి భేదాలు కల్పించాను; వాటిలో కొన్ని నిజమైన దేహాలు, మరికొన్ని ఆత్మలకు నేనే కల్పించిన రూపాలు. ఈ సముదాయాన్ని అపారమైనదిగా ఊహించుకున్నాను; అది నిజంగా ఎలా ఉందో అలా కాదు—అది నాకు తెలియదు—నాకు తగినదిగా అనిపించినట్లు ఊహించుకున్నాను; అయినా అది అన్ని వైపులా పరిమితమైనదే. ప్రభువా, నిన్ను మాత్రం అన్ని విధాలా అనంతునిగా భావిస్తూనే, ప్రతి వైపు నుండి దానిని ఆవరించి, దానిలో అంతటా వ్యాపించి ఉన్నట్లు ఊహించుకున్నాను. అది ఎలాగంటే, కొలవలేనంత విశాలమైన స్థలమంతటా, అన్ని వైపులా, అంతటా ఒకే ఒక హద్దులేని సముద్రం ఉండి, దానిలో ఎంతో పెద్దదైనా పరిమితమైన ఒక స్పాంజి ఉన్నట్లుగా; ఆ స్పాంజి ప్రతి భాగమూ ఆ అపరిమిత సముద్రపు నీటితో నిండిపోవలసిందే. అలాగే, నీ సృష్టి పరిమితమైనదైనా, అనంతుడవైన నీతో నిండి ఉన్నట్లు భావించాను. అప్పుడు ఇలా అనుకున్నాను: ఇదిగో దేవుడు, ఇదిగో దేవుడు సృష్టించినది. దేవుడు మంచివాడు; అవును, వీటన్నిటికంటే అత్యంత గొప్పవాడు, పోలికకు అందనంత మంచివాడు. అయినా మంచివాడైన ఆయన వీటిని మంచివిగానే సృష్టించాడు; ఆయన వీటిని ఎలా ఆవరించి, నింపుతున్నాడో చూడు. మరి చెడు ఎక్కడ ఉంది? అది ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఇక్కడికి ఎలా చొరబడింది? దాని మూలం ఏమిటి? దాని విత్తనం ఏమిటి? లేక దానికి ఉనికే లేదా? అలాగైతే, లేనిదానిని చూసి మనమెందుకు భయపడుతున్నాము, దానిని ఎందుకు తప్పించుకుంటున్నాము? లేదా మనం నిరాధారంగా భయపడుతున్నామంటే, ఆ భయమే చెడు కదా; దానివల్ల ఆత్మ ఇలా అనవసరంగా వేధించబడి, వేదనకు గురవుతోంది. అవును, భయపడవలసినదేమీ లేకపోయినా మనం భయపడుతున్నాము కాబట్టి, ఆ భయం మరింత గొప్ప చెడు. కనుక మనం భయపడేది చెడై ఉండాలి; లేదా మనం భయపడటమే చెడై ఉండాలి. మరి అది ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? మంచివాడైన దేవుడు వీటన్నిటినీ మంచివిగా సృష్టించాడు కదా. గొప్పవాడూ పరమమైన మేలు స్వరూపుడూ అయిన ఆయన, తనకంటే తక్కువ మేలు గల వీటిని సృష్టించాడు; అయినప్పటికీ సృష్టికర్త, సృష్టి—అన్నీ మంచివే. మరి చెడు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? లేదా ఆయన వీటిని చేయడానికి, రూపుదిద్దడానికి, క్రమబద్ధం చేయడానికి ఉపయోగించిన పదార్థమే చెడ్డదా? అయినా దానిలో కొంత భాగాన్ని మంచిగా మార్చకుండా వదిలేశాడా? అలాగైతే ఎందుకు? ఆయన సర్వశక్తిమంతుడు కదా; దానిలో ఏ చెడూ మిగలకుండా మొత్తాన్ని మార్చి మంచిగా చేయగల శక్తి ఆయనకు లేదా? అసలు దానితో ఏదైనా చేయాలని ఎందుకు అనుకున్నాడు? అదే సర్వశక్తితో దానికి ఉనికే లేకుండా ఎందుకు చేయలేదు? లేక అది ఆయన చిత్తానికి విరుద్ధంగా ఉనికిలో ఉండగలిగిందా? లేదా అది నిత్యకాలం నుండీ ఉండి ఉంటే, గతించిన అనంత కాలమంతా అది అలాగే ఉండటానికి ఆయన ఎందుకు అనుమతించాడు? అంత సుదీర్ఘ కాలం తరువాత దానితో ఏదైనా చేయాలని ఎందుకు సంకల్పించాడు? లేదా ఇప్పుడు హఠాత్తుగా ఏదైనా చేయాలని ఆయనకు ఇష్టమైతే, సర్వశక్తిమంతుడైన ఆయన చేయవలసింది ఇదే కదా: ఆ చెడు పదార్థానికి ఉనికి లేకుండా చేసి, సంపూర్ణమైన, నిజమైన, సర్వోన్నతమైన, అనంతమైన మేలు స్వరూపుడైన తాను మాత్రమే ఉండేలా చేయడం. లేదా మంచివాడైన ఆయన మంచిదైన దేనినీ రూపొందించకుండా, సృష్టించకుండా ఉండటం మంచిది కాకపోతే, ఆ చెడు పదార్థాన్ని తొలగించి, పూర్తిగా లేకుండా చేసిన తరువాత, ఆయన మంచి పదార్థాన్ని రూపొందించి, దానితో సమస్తాన్నీ సృష్టించగలిగేవాడు కదా. ఎందుకంటే, తాను సృష్టించని ఆ పదార్థం సహాయం లేకుండా మంచిదేదీ సృష్టించలేకపోతే, ఆయన సర్వశక్తిమంతుడు కాడు. సత్యాన్ని కనుగొనకముందే మరణిస్తానేమోననే, లోలోపల కొరికి తినే చింతల భారంతో నిండిన నా దయనీయ హృదయంలో ఈ ఆలోచనలనే తిప్పుకుంటూ ఉన్నాను. అయినప్పటికీ, కతోలిక సభలో ప్రకటించబడే, మా ప్రభువూ రక్షకుడూ అయిన నీ క్రీస్తుపై విశ్వాసం నా హృదయంలో దృఢంగా నాటుకొని ఉంది. నిజానికి, అనేక విషయాలలో అది ఇంకా సంపూర్ణ రూపం పొందలేదు; విశ్వాసబోధనా ప్రమాణం నుండి ఇటూ అటూ ఊగిసలాడుతూ ఉండేది. అయినా నా మనస్సు దానిని పూర్తిగా విడిచిపెట్టలేదు; బదులుగా రోజురోజుకూ దానిని మరింతగా స్వీకరిస్తూ వచ్చింది.
ఈ సమయానికి నేను జ్యోతిష్కుల అబద్ధపు భవిష్యవాణులను, భక్తిహీనమైన పిచ్చి ఊహలను కూడా తిరస్కరించాను. ఓ నా దేవా, ఇందుకు కూడా నీవు చూపిన కరుణాకార్యాలే నా అంతరాత్మ లోతుల నుండి నిన్ను స్తుతించుగాక. ఎందుకంటే నీవే, పూర్తిగా నీవే (ఎన్నో భ్రాంతుల మరణస్థితి నుండి మమ్మల్ని వెనక్కి పిలిచేది మరెవరు? మరణించలేని జీవమే కదా! తనకు ఏ వెలుగూ అవసరం లేకుండానే, వెలుగు అవసరమైన మనస్సులను ప్రకాశింపజేస్తూ, చెట్ల ఆకుల గిరగిరా తిరుగుడు వరకు విశ్వమంతటినీ నడిపించే జ్ఞానమే కదా!)—సూక్ష్మబుద్ధిగల వృద్ధుడు విందిసియానుస్తోను, అద్భుతమైన ప్రతిభగల యువకుడు నెబ్రిదియుస్తోను నేను వాదించేటప్పుడు చూపిన నా మొండితనానికి నీవే పరిష్కారాన్ని సిద్ధం చేశావు. వారిలో మొదటివాడు గట్టిగా నొక్కిచెప్పేవాడు; రెండవవాడు తరచుగా, కొంత సందేహంతోనైనా, ఇలా అనేవాడు: “జరగబోయే సంగతులను ముందే తెలుసుకునే విద్య అంటూ ఏదీ లేదు. మనుషుల అంచనాలు ఒక విధమైన చీటీలాట వంటివి. జరుగుతాయని వారు చెప్పిన అనేక విషయాలలో కొన్ని నిజంగానే జరుగుతాయి. అలా చెప్పినవారికి అది తెలియదు; పదేపదే ఎన్నో మాటలు చెప్పడం వల్ల యాదృచ్ఛికంగా కొన్ని నిజమవుతాయి.” అప్పుడు నీవు నాకు ఒక స్నేహితుణ్ణి సమకూర్చావు. అతడు జ్యోతిష్కులను ఏదో పైపైన సంప్రదించేవాడు కాదు; అలాగని ఆ విద్యలలో బాగా ప్రవీణుడూ కాదు. నేను చెప్పినట్లుగా, కుతూహలంతో వారిని సంప్రదించేవాడు. అయితే, తన తండ్రి దగ్గర విన్నానని అతడు చెప్పిన ఒక సంగతి అతనికి తెలుసు. ఆ విద్యకున్న గౌరవాన్ని కూలదోయడానికి ఆ సంగతి ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుందో మాత్రం అతనికి తెలియదు. ఫిర్మినుస్ అనే ఈ వ్యక్తి విస్తృతమైన విద్యాభ్యాసం చేసి, వాగ్విద్యలో మంచి శిక్షణ పొందాడు. నేను అతనికి ఎంతో ప్రియమైనవాణ్ణి కావడంతో, తన లోకసంబంధమైన ఆశలు పెరిగిన కొన్ని వ్యవహారాల గురించి, తనవని చెప్పబడే గ్రహనక్షత్ర స్థితుల ప్రకారం నా అభిప్రాయం ఏమిటని నన్ను అడిగాడు. ఈ విషయంలో అప్పటికే నెబ్రిదియుస్ అభిప్రాయం వైపు మొగ్గుచూపడం మొదలుపెట్టిన నేను, అంచనా వేసి, ఇంకా ఏ నిర్ణయానికీ రాని నా మనస్సుకు తోచినది అతనికి చెప్పడానికి పూర్తిగా నిరాకరించలేదు. అయితే, ఇవన్నీ వట్టి అర్థంలేని, హాస్యాస్పదమైన మూర్ఖత్వాలేనని నాకు ఇప్పుడు దాదాపుగా నమ్మకం కలిగిందని కూడా చెప్పాను. అప్పుడు అతడు తన తండ్రికి అలాంటి పుస్తకాల పట్ల ఎంతో కుతూహలం ఉండేదని, వాటిపట్ల తన తండ్రికి ఉన్నంత ఆసక్తే ఉన్న ఒక స్నేహితుడు కూడా ఉండేవాడని చెప్పాడు. వారిద్దరూ కలిసి అధ్యయనం చేస్తూ, చర్చించుకుంటూ, ఈ పనికిమాలిన విషయాలపట్ల తమకున్న ఆసక్తిని మరింతగా రగిలించుకునేవారు. ఎంతగా అంటే, తమ ఇళ్ల చుట్టూ పెరిగే మూగజీవాలు కూడా ఏ క్షణంలో ఈనుతున్నాయో గమనించి, అప్పుడు ఆకాశంలోని గ్రహనక్షత్రాల పరస్పర స్థానాలను పరిశీలించేవారు. అలా, విద్య అని పిలిచే ఈ పద్ధతిలో కొత్త ప్రయోగాలు చేసేవారు. ఫిర్మినుస్ ఇంకా ఇలా చెప్పాడు: తన తల్లి తనకు జన్మనివ్వబోతున్న సమయంలోనే, తన తండ్రి స్నేహితుని ఇంటిలోని ఒక దాసి కూడా గర్భవతిగా ఉందని తన తండ్రి చెప్పగా విన్నాడట. తన కుక్కపిల్లలు పుట్టే సమయాలను కూడా అత్యంత శ్రద్ధతో, కచ్చితంగా తెలుసుకునే ఆ యజమాని దృష్టి నుండి ఆ సంగతి తప్పించుకోలేదు. ఆ విధంగా, ఒకరు తన భార్య విషయంలో, మరొకరు తన దాసి విషయంలో రోజులను, గంటలను, గంటలలోని చిన్నచిన్న భాగాలను కూడా ఎంతో జాగ్రత్తగా లెక్కిస్తూ గమనిస్తుండగా, ఆ ఇద్దరు స్త్రీలూ సరిగ్గా ఒకే క్షణంలో ప్రసవించారు. అందువల్ల, అతి సూక్ష్మమైన వివరాల వరకు కూడా ఒకే గ్రహనక్షత్ర స్థితులను, ఒకరు తన కుమారునికి, మరొకరు కొత్తగా పుట్టిన తన బానిసకు వర్తింపజేయక తప్పలేదు. ఎందుకంటే ఆ స్త్రీలకు పురిటినొప్పులు మొదలవగానే, తమ తమ ఇళ్లలో జరిగిన సంగతిని వారు ఒకరికొకరు తెలియజేసుకున్నారు. ప్రసవం జరిగిన వార్త తెలిసిన వెంటనే ఒకరి దగ్గరికి మరొకరు పంపేందుకు దూతలను సిద్ధంగా ఉంచుకున్నారు. తమ తమ ఇళ్లలో ప్రసవవార్తను వెంటనే తెలియజేసే ఏర్పాట్లు చేసుకోవడం వారికి సులభమే అయింది. అలా, ఆ ఇద్దరి దూతలూ రెండు ఇళ్ల నుండి సమానమైన దూరంలో ఒకరినొకరు కలుసుకున్నారని అతడు నిశ్చయంగా చెప్పాడు. కాబట్టి నక్షత్రాల స్థానంలోగానీ, మరే ఇతర అతి సూక్ష్మమైన వివరంలోగానీ ఏ తేడానూ వారిద్దరిలో ఎవరూ గుర్తించలేకపోయారు. అయినప్పటికీ, ఉన్నత స్థితిలో ఉన్న తల్లిదండ్రుల ఇంట్లో జన్మించిన ఫిర్మినుస్ జీవితం సిరిసంపదల బాటలో సాగింది; అతని సంపద పెరిగింది, అతనికి గౌరవమర్యాదలు లభించాయి. కానీ ఆ బానిస మాత్రం తన దాస్యపు కాడి ఏ మాత్రం సడలకుండానే తన యజమానులకు సేవ చేస్తూనే ఉన్నాడు. అతనిని ఎరిగిన ఫిర్మినుస్ ఈ విషయం నాకు చెప్పాడు.
అంత విశ్వసనీయుడైన వ్యక్తి చెప్పిన ఈ సంగతులను విని, నమ్మిన తరువాత, నాలోని ప్రతిఘటన అంతా తొలగిపోయింది. మొదట ఫిర్మినుస్నే ఆ కుతూహలం నుండి మళ్లించడానికి ప్రయత్నించాను. అతనితో ఇలా చెప్పాను: అతని గ్రహనక్షత్ర స్థితులను పరిశీలించి, నేను నిజంగా భవిష్యత్తు చెప్పాలంటే, వాటిలో ఇరుగుపొరుగువారి మధ్య ప్రముఖులైన తల్లిదండ్రులను, తన నగరంలో గౌరవప్రతిష్ఠలున్న కుటుంబాన్ని, ఉన్నతమైన పుట్టుకను, మంచి విద్యాబోధనను, విస్తృతమైన విద్యాభ్యాసాన్ని చూడగలిగి ఉండాలి. కానీ ఆ దాసుడు కూడా అవే గ్రహనక్షత్ర స్థితుల గురించి నన్ను సంప్రదించి ఉంటే—అవి అతనివి కూడా కాబట్టి—అతనికి కూడా నిజమే చెప్పాలంటే, వాటిలో అత్యంత దీనమైన వంశాన్ని, బానిస స్థితిని, ముందటి వాటికి పూర్తిగా విరుద్ధమైన ఇతర విషయాలన్నిటినీ చూడగలిగి ఉండాలి. అందువల్ల, నేను నిజం చెప్పాలంటే ఒకే గ్రహనక్షత్ర స్థితుల నుండి వేర్వేరు విషయాలు చెప్పాలి; లేదా ఒకే విషయం చెబితే అబద్ధం చెప్పినట్లవుతుంది. దీనినిబట్టి నిశ్చయంగా తేలేదేమిటంటే, గ్రహనక్షత్ర స్థితులను పరిశీలించి చెప్పిన వాటిలో ఏది నిజమైనా, అది విద్యవల్ల చెప్పినది కాదు, యాదృచ్ఛికంగా నిజమైనదే; ఏది అబద్ధమైనా, అది ఆ విద్యలో అజ్ఞానం వల్ల కాదు, యాదృచ్ఛికం కలిసిరాకపోవడం వల్లనే.
ఈ విధంగా ఒక దారి తెరచుకున్నాక, ఇటువంటి విషయాలను నా మనస్సులో తలపోస్తూ ఉన్నాను. ఆ వృత్తితో జీవించే ఆ మతిలేని వారిలో ఎవరూ—వారిపై దాడిచేసి, వారి వాదాలను ఎగతాళితో ఖండించాలని నేను ఎంతో కోరుకున్నాను—ఫిర్మినస్ నాకు తప్పుగా చెప్పాడనో, అతని తండ్రి అతనికి తప్పుగా చెప్పాడనో నాపై అభ్యంతరం లేవనెత్తకుండా ఉండేందుకు, కవలలుగా పుట్టినవారిపై నా ఆలోచనలను నిలిపాను. వారు సాధారణంగా ఒకరి తరువాత మరొకరు అతి స్వల్ప వ్యవధిలో గర్భం నుండి బయటకు వస్తారు. ఆ స్వల్ప వ్యవధికి ప్రకృతి క్రమంలో ఎంత శక్తి ఉందని ప్రజలు చెప్పుకున్నా, దానిని మానవ పరిశీలనతో గుర్తించలేరు; జ్యోతిష్కుడు నిజమైన ఫలితాన్ని చెప్పేందుకు పరిశీలించవలసిన గ్రహస్థితి చిత్రాలలో దానిని ఏమాత్రం చూపించలేరు. అయినా ఆ ఫలితాలు నిజం కాలేవు. ఎందుకంటే, ఒకే గ్రహస్థితి చిత్రాలను చూసి అతడు ఏశావుకూ యాకోబుకూ ఒకే భవిష్యత్తును చెప్పవలసి వచ్చేది; కానీ వారిద్దరికీ ఒకే విషయాలు జరగలేదు. కాబట్టి అతడు అబద్ధం చెప్పక తప్పదు; లేదా నిజం చెప్పాలంటే, ఒకే గ్రహస్థితి చిత్రాలను చూసినా ఒకే సమాధానం ఇవ్వకూడదు. అందువల్ల అతడు నిజం చెప్పేది తన విద్యవల్ల కాదు, యాదృచ్ఛికంగానే. ఎందుకంటే, ఓ ప్రభూ, విశ్వాన్ని పరమ న్యాయంతో పాలించేవాడా, సంప్రదించేవారికీ సంప్రదింపబడేవారికీ తెలియకుండానే, నీ రహస్య ప్రేరణతో నీవు కార్యం నెరవేరుస్తావు. ఆత్మల రహస్య యోగ్యతలను బట్టి, నీ న్యాయతీర్పు యొక్క అగాధమైన లోతుల నుండి, సంప్రదించేవాడు తాను వినవలసినదే వినేలా చేస్తావు. నిన్ను ఉద్దేశించి ఎవరూ, ‘ఇదేమిటి? అదెందుకు?’ అని అనకూడదు. అలా అనకూడదు, ఎందుకంటే అతడు కేవలం మనిషి.
ఓ నా సహాయకుడా, అప్పటికి నీవు ఆ సంకెళ్ల నుండి నాకు విముక్తి కలిగించావు. అప్పుడు నేను ‘చెడు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది?’ అని వెదికాను; కానీ నాకు ఏ దారీ కనిపించలేదు. అయినా, ఆలోచనలు ఎంతగా ఊగిసలాడినా, నా విశ్వాసం నుండి నేను కొట్టుకుపోవడానికి నీవు అనుమతించలేదు. ఆ విశ్వాసం ద్వారా నీవు ఉన్నావనీ, నీ సారం మార్పులేనిదనీ, నీవు మనుషుల పట్ల శ్రద్ధ వహిస్తూ వారికి తీర్పు తీరుస్తావనీ నేను నమ్మాను. నీ కుమారుడూ మా ప్రభువూ అయిన క్రీస్తులోనూ, నీ కతోలిక సభ తన అధికారంతో నేను స్వీకరించాలని నొక్కిచెప్పిన పవిత్ర లేఖనాలలోనూ, ఈ మరణం తరువాత ఉండబోయే జీవానికి మనిషిని చేర్చే రక్షణ మార్గాన్ని నీవు ఏర్పరచావనీ నమ్మాను. ఈ విషయాలు నా మనస్సులో సురక్షితంగా, కదల్చలేనంత స్థిరంగా నిలిచి ఉండగా, ‘చెడు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది?’ అని ఆతురతతో వెదికాను. ఓ నా దేవా, ఆలోచనలతో నిండిన నా హృదయంలో ఎన్ని ప్రసవవేదనలో, ఎన్ని మూలుగులో! అయినా అక్కడ కూడా నీ చెవులు ఆలకిస్తూనే ఉన్నాయి; అది నాకు తెలియలేదు. నేను మౌనంగా తీవ్రంగా వెదుకుతున్నప్పుడు, నా ఆత్మలోని ఆ నిశ్శబ్ద ఆవేదనలు నీ కరుణను వేడుకునే బలమైన కేకలయ్యాయి. నేను అనుభవిస్తున్న బాధ నీకు తెలుసు; మరెవరికీ తెలియదు. ఎందుకంటే, అక్కడి నుండి నా నాలుక ద్వారా నా అత్యంత సన్నిహిత మిత్రుల చెవుల్లోకి బొట్టుబొట్టుగా చేరినది ఎంతమాత్రం? వ్యక్తపరచడానికి సమయమూ మాటలూ చాలని నా ఆత్మ కల్లోలమంతా వారికి చేరిందా? అయినా, నా హృదయపు మూలుగుల నుండి నేను బిగ్గరగా మొరపెట్టుకున్నదంతా సంపూర్ణంగా నీ వినికిడికి చేరింది. నా కోరిక నీ ఎదుటే ఉంది; నా కళ్ల వెలుగు మాత్రం నా దగ్గర లేదు. ఎందుకంటే ఆ వెలుగు లోపల ఉంది, నేను బయట ఉన్నాను. అది ఏ స్థలానికీ పరిమితం కాలేదు; కానీ నేను స్థలానికి పరిమితమైన వస్తువులపైనే దృష్టి నిలిపాను. అయినా వాటిలో నాకు విశ్రాంతి స్థలం దొరకలేదు. ‘ఇది చాలు,’ ‘ఇది బాగుంది’ అని నేను అనగలిగేలా అవి నన్ను స్వీకరించలేదు. నాకు నిజంగా క్షేమం కలిగే చోటికి తిరిగివెళ్లడానికీ అవి నన్ను అనుమతించలేదు. ఎందుకంటే ఈ వస్తువులకన్నా నేను ఉన్నతమైన స్థానంలో ఉన్నాను, కానీ నీకన్నా తక్కువ స్థానంలో ఉన్నాను. నేను నీకు లోబడి ఉన్నప్పుడు నీవే నా నిజమైన ఆనందం; నాకన్నా తక్కువ స్థాయిలో నీవు సృష్టించినవాటిని నాకు లోబరచావు. నీ ప్రతిరూపంలో నిలిచి, నిన్ను సేవిస్తూ శరీరాన్ని పాలించడమే నాకు తగిన నిజమైన సమతుల్యత, నా క్షేమాన్ని కాపాడే మధ్యస్థానం. కానీ నేను గర్వంతో నీకు ఎదురు లేచి, మెడ బిగించి, నా డాలుపై మందంగా పొడుచుకొచ్చిన బుడిపెలతో ప్రభువుపై దూసుకెళ్లినప్పుడు, నాకన్నా తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న ఈ వస్తువులే నాపై నిలిచి నన్ను అణచివేశాయి. ఎక్కడా ఉపశమనమూ, ఊపిరి పీల్చుకునే వీలూ లేకపోయాయి. అవి గుట్టలుగానూ గుంపులుగానూ అన్ని వైపుల నుండి నా కంటికి ఎదురయ్యాయి. నేను నీ వద్దకు తిరిగిరావాలని ప్రయత్నించినప్పుడు, వాటి ప్రతిరూపాలు నేను కోరకుండానే నా ఆలోచనల్లో ప్రత్యక్షమయ్యాయి. అవి నాతో, ‘అయోగ్యతతో, మలినంతో నిండిన నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?’ అని అంటున్నట్లుండేది. ఇవన్నీ నా గాయం నుండే పెరిగాయి. ఎందుకంటే నీవు ‘గర్విష్ఠులను గాయపడినవారిలా అణచివేశావు.’ నా సొంత గర్వపు ఉబ్బువల్లనే నేను నీ నుండి వేరయ్యాను. అవును, గర్వంతో ఉబ్బిన నా ముఖమే నా కళ్లను మూసివేసింది.
కానీ ప్రభూ, నీవు నిత్యమూ నిలిచి ఉంటావు; అయినా మాపై నిత్యమూ కోపంతో ఉండవు. ఎందుకంటే ధూళి బూడిదలమైన మాపై నీవు జాలిపడతావు. నా వికారాలను సరిదిద్దడం నీ దృష్టికి ప్రీతికరమైంది. నా అంతరంగ దృష్టికి నీవు ప్రత్యక్షమయ్యే వరకు నాకు నెమ్మది లేకుండా ఉండేలా, లోపలి అంకుశాలతో నన్ను కదిలించావు. ఇలా, స్వస్థపరిచే నీ రహస్య హస్తంతో నా గర్వపు ఉబ్బు తగ్గింది. ఆరోగ్యాన్ని చేకూర్చే దుఃఖాల మంటపుట్టించే లేపనాల ద్వారా, కలతచెంది మసకబారిన నా మనోనేత్రాల దృష్టి రోజురోజుకూ స్వస్థత పొందింది.
నీవు గర్విష్ఠులను ఎదిరించి, వినయవంతులకు కృపను అనుగ్రహిస్తావని, నీ వాక్కు శరీరధారియై మనుష్యుల మధ్య నివసించడం ద్వారా ఎంత గొప్ప కారుణ్య కార్యంతో నీవు మానవులకు వినయమార్గాన్ని చూపించావో, మొదట నాకు తెలియజేయాలని సంకల్పించావు. అందుకోసం, అత్యంత అసహజమైన గర్వంతో ఉబ్బిపోయిన ఒక వ్యక్తి ద్వారా, గ్రీకు భాష నుండి లాటిన్ భాషలోకి అనువదించబడిన ప్లేటో అనుయాయుల గ్రంథాలు కొన్ని నాకు లభించేలా చేశావు. వాటిలో నేను చదివినవి అచ్చంగా ఇవే మాటలు కాకపోయినా, అనేక రకాల కారణాలతో బలపరచబడి, సరిగ్గా ఇదే భావాన్ని తెలిపాయి: ఆదిలో వాక్కు ఉండెను; వాక్కు దేవునితో ఉండెను; వాక్కు దేవుడై ఉండెను. ఆ వాక్కే ఆదిలో దేవునితో ఉండెను. సమస్తమూ ఆయన ద్వారా కలిగెను; ఆయన లేకుండా ఏదీ కలుగలేదు. ఆయన ద్వారా కలిగినది జీవము; ఆ జీవము మానవులకు వెలుగై ఉండెను. ఆ వెలుగు చీకటిలో ప్రకాశించుచున్నది; చీకటి దానిని గ్రహించలేదు. మానవుని ఆత్మ ఆ వెలుగుకు సాక్ష్యమిచ్చినప్పటికీ, అది స్వయంగా ఆ వెలుగు కాదని కూడా చదివాను; దేవుడైన దేవుని వాక్కే లోకంలోకి వచ్చే ప్రతి మనిషిని వెలిగించే నిజమైన వెలుగు. ఆయన లోకంలో ఉండెనని, లోకము ఆయన ద్వారా కలిగెనని, అయినా లోకము ఆయనను ఎరుగలేదని కూడా చదివాను. అయితే, ఆయన తనవారి యొద్దకు వచ్చెనని, తనవారు ఆయనను స్వీకరించలేదని; కానీ ఆయనను స్వీకరించి, ఆయన నామమునందు విశ్వాసముంచిన వారందరికీ దేవుని బిడ్డలగుటకు ఆయన అధికారం ఇచ్చెనని—ఇది మాత్రం అక్కడ నేను చదవలేదు.
మరల అక్కడ నేను చదివినదేమనగా, వాక్కు అయిన దేవుడు శరీరము వలన గాని, రక్తము వలన గాని, మానవ సంకల్పము వలన గాని, శరీర సంకల్పము వలన గాని కాక, దేవుని వలన జన్మించెనని. కానీ వాక్కు శరీరధారియై మన మధ్య నివసించెనని మాత్రం అక్కడ నేను చదవలేదు. ఎందుకంటే, కుమారుడు తండ్రి స్వరూపంలో ఉండెనని, స్వభావరీత్యా తండ్రితో ఒకే సారాన్ని కలిగియున్నందున దేవునితో సమానంగా ఉండటాన్ని అన్యాయంగా చేజిక్కించుకున్నదిగా భావించలేదని, ఆ గ్రంథాలలో అనేక విధాలుగా చెప్పబడినట్లు నేను గుర్తించాను. కానీ ఆయన తనను తాను రిక్తునిగా చేసుకొని, దాసుని రూపాన్ని ధరించి, మానవుల పోలికలో జన్మించి, ఆకారమున మానవునిగా కనిపించి, తనను తాను తగ్గించుకొని, మరణం వరకు, అదీ సిలువ మరణం వరకు విధేయుడయ్యెనని; అందుచేత దేవుడు ఆయనను మృతులలోనుండి ఉన్నతస్థితికి లేవనెత్తి, అన్ని నామములకన్నా ఉన్నతమైన నామాన్ని ఆయనకు అనుగ్రహించెనని; యేసు నామమున పరలోకమందున్నవారి, భూమిమీదనున్నవారి, భూమిక్రిందనున్నవారి ప్రతి మోకాలూ వంగునట్లును, ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు తండ్రియైన దేవుని మహిమలో ఉన్నాడని ప్రతి నాలుకా ఒప్పుకొనునట్లును అలా చేసెనని—ఆ గ్రంథాలలో లేదు. సమస్త కాలాలకు పూర్వమూ, సమస్త కాలాలకు అతీతంగానూ నీ ఏకైక జనిత కుమారుడు మార్పులేనివాడై, నీతోపాటు నిత్యుడై నిలిచియున్నాడని; ఆత్మలు ధన్యమైనవి కావడానికి ఆయన పరిపూర్ణత నుండి పొందుతాయని; తమలో నిలిచియుండే జ్ఞానంలో పాలుపంచుకోవడం ద్వారా అవి జ్ఞానవంతమైనవిగా అయ్యేలా నూతనపరచబడతాయని—ఇవి అక్కడ ఉన్నాయి. కానీ తగిన కాలంలో ఆయన భక్తిహీనుల కొరకు మరణించెనని; నీవు నీ ఏకైక కుమారుని కూడా విడిచిపెట్టక, మనందరి కొరకు ఆయనను అప్పగించావని—ఇవి అక్కడ లేవు. ఎందుకంటే నీవు ఈ సంగతులను జ్ఞానుల నుండి దాచి, పసిబిడ్డలకు బయలుపరచావు; తద్వారా శ్రమిస్తూ భారములు మోస్తున్నవారు ఆయన యొద్దకు వచ్చి, ఆయన సాత్వికుడును వినమ్ర హృదయుడును గనుక ఆయనవలన సేదదీరగలరు. ఆయన సాత్వికులను న్యాయమార్గంలో నడిపిస్తాడు; మృదుస్వభావులకు తన మార్గాలను బోధిస్తాడు; మన దీనస్థితిని, కష్టాలను చూసి, మన పాపాలన్నిటినీ క్షమిస్తాడు. కానీ మరింత ఉన్నతమైనదిగా చెప్పుకొనే ఏదో విద్యామార్గంలో నడుస్తూ గర్వంతో మిడిసిపడేవారు, ‘నా నుండి నేర్చుకోండి; ఎందుకంటే నేను సాత్వికుడను, వినమ్ర హృదయుడను; అప్పుడు మీ ఆత్మలకు విశ్రాంతి లభిస్తుంది’ అని ఆయన పలుకుతున్న మాటలను వినరు. వారు దేవుని ఎరిగియున్నప్పటికీ, ఆయనను దేవునిగా మహిమపరచరు, కృతజ్ఞతలు చెల్లించరు; బదులుగా వారి ఆలోచనలు వ్యర్థమవుతాయి; వారి అవివేక హృదయం అంధకారమవుతుంది. తాము జ్ఞానులమని చెప్పుకొంటూ, వారు మూర్ఖులయ్యారు.
అందువల్ల, వారు నీ అక్షయ స్వభావపు మహిమను విగ్రహాలుగానూ, నానారకాల ఆకారాలుగానూ, నశ్వరమైన మానవుని, పక్షుల, జంతువుల, ప్రాకే జీవుల ప్రతిరూపాలుగానూ మార్చారని కూడా నేను అక్కడ చదివాను; అంటే, ఏ ఆహారం కోసం ఏశావు తన జ్యేష్ఠత్వపు హక్కును పోగొట్టుకున్నాడో, ఆ ఐగుప్తు ఆహారంగా మార్చారు. ఎందుకంటే, నీ జ్యేష్ఠ సంతానమైన ప్రజలు నీకు బదులుగా నాలుగు కాళ్ల జంతువు తలను ఆరాధించారు; తమ హృదయాలలో తిరిగి ఐగుప్తు వైపు మళ్లారు; నీ ప్రతిరూపమైన తమ సొంత ఆత్మను, గడ్డి తినే దూడ ప్రతిమ ముందు వంగి నమస్కరించేలా చేశారు. ఇవన్నీ నాకు ఇక్కడ కనిపించాయి, కానీ నేను వాటిని ఆహారంగా స్వీకరించలేదు. ఎందుకంటే, ఓ ప్రభువా, పెద్దవాడు చిన్నవానికి సేవచేసేలా, యాకోబు నుండి క్షీణతవల్ల కలిగిన అవమానాన్ని తొలగించడం నీకు ప్రీతికరమైంది; నీవు అన్యజనులను నీ వారసత్వంలోకి పిలిచావు. నేనూ అన్యజనుల మధ్యనుండి నీ వద్దకు వచ్చాను; నీ ప్రజలు ఐగుప్తు నుండి తీసుకురావాలని నీవు సంకల్పించిన బంగారంపై నా మనస్సును నిలిపాను, ఎందుకంటే అది ఎక్కడ ఉన్నా నీదేనని గ్రహించాను. వారి కవులలో ఒకరు చెప్పినట్లుగానే, నీలోనే మనం జీవిస్తున్నామని, చలిస్తున్నామని, ఉనికి కలిగి ఉన్నామని నీవు నీ అపొస్తలుని ద్వారా ఏథెన్సు ప్రజలకు చెప్పావు. నిజంగా ఈ గ్రంథాలు అక్కడినుండే వచ్చాయి. కానీ, దేవుని సత్యాన్ని అసత్యంగా మార్చి, సృష్టికర్తకన్నా సృష్టినే ఎక్కువగా ఆరాధించి సేవించినవారు నీ బంగారంతో సేవించిన ఐగుప్తు విగ్రహాలపై నేను నా మనస్సును నిలపలేదు.
అక్కడినుండి నాలోనికి తిరిగి రావాలనే హెచ్చరిక పొంది, నీవే నాకు మార్గదర్శిగా ఉండగా, నేను నా అంతరంగంలోకి ప్రవేశించాను. నీవు నాకు సహాయకుడవయ్యావు కాబట్టి అలా చేయగలిగాను. అలా ప్రవేశించి, నా ఆత్మ దృష్టి ఎలా ఉన్నప్పటికీ, ఆ దృష్టితోనే, ఆ ఆత్మ దృష్టికి పైన, నా మనస్సుకు పైన, మార్పులేని జ్యోతిని చూశాను. అది మానవులందరూ చూడగల ఈ సాధారణ వెలుగు కాదు; ఇదే వెలుగు ఎన్నో రెట్లు ప్రకాశవంతమై, తన విస్తారంతో సమస్త స్థలాన్నీ నింపినట్లుగా, ఇదే రకానికి చెందిన మరింత గొప్ప వెలుగూ కాదు. ఆ జ్యోతి అలాంటిది కాదు; అది వీటికి భిన్నమైనది, అవును, ఎంతో భిన్నమైనది. నీటిపైన నూనె ఉన్నట్లుగానో, భూమిపైన ఆకాశం ఉన్నట్లుగానో అది నా ఆత్మకు పైన లేదు; అది నన్ను సృష్టించింది కాబట్టి నా ఆత్మకన్నా ఉన్నతంగా ఉంది; నేను దానిచేత సృష్టించబడ్డాను కాబట్టి దానికన్నా దిగువన ఉన్నాను. సత్యాన్ని తెలిసినవారికి ఆ జ్యోతి ఏమిటో తెలుసు; దానిని తెలిసినవారికి నిత్యత్వం తెలుసు. ప్రేమకు అది తెలుసు. ఓ నిత్యత్వమైన సత్యమా! ఓ సత్యమైన ప్రేమా! ఓ ప్రేమయైన నిత్యత్వమా! నీవే నా దేవుడవు; నీ కోసమే నేను రేయింబవళ్లు నిట్టూరుస్తున్నాను. నిన్ను తొలిసారి తెలిసికొన్నప్పుడు, నేను చూడదగినది ఉన్నదనీ, దానిని చూడగల స్థితిలో నేను ఇంకా లేననీ గ్రహించేలా నీవు నన్ను పైకెత్తావు. నీ కాంతికిరణాలను నాపై అత్యంత శక్తితో ప్రసరింపజేసి, నా బలహీన దృష్టిని నీవు వెనక్కు తిప్పావు; నేను ప్రేమతోనూ భయభక్తులతోనూ వణికిపోయాను. నీకు పోలికలేని స్థితి అనే ప్రాంతంలో, నీకు ఎంతో దూరంగా ఉన్నానని గ్రహించాను. అప్పుడు ఉన్నతలోకం నుండి నీ ఈ స్వరం నాకు వినిపించినట్లయింది: “పరిపక్వత చెందినవారికి నేనే ఆహారాన్ని. నీవు ఎదుగు, అప్పుడు నన్ను ఆహారంగా స్వీకరిస్తావు. నీ శరీరపు ఆహారాన్ని నీలో భాగంగా మార్చుకున్నట్లు నన్ను నీలో భాగంగా మార్చుకోవు; నీవే నాలోకి మార్చబడతావు.” మానవుని దోషాన్ని బట్టి నీవు అతనిని శిక్షిస్తావని నేను తెలుసుకున్నాను; సాలెపురుగులా నా ఆత్మ క్షీణించిపోయేలా నీవు చేశావు. అప్పుడు నేను, “పరిమితమైన లేదా అపరిమితమైన స్థలమంతటా వ్యాపించి ఉండనందున సత్యం అసలు లేనిదేనా?” అన్నాను. అప్పుడు నీవు దూరం నుండి నాతో బిగ్గరగా అన్నావు: “అయినా నిజముగా, ఉన్నవాడను నేనే.” హృదయం వినే విధంగా నేను విన్నాను; ఇక సందేహానికి నాలో తావులేకపోయింది. సృష్టించబడిన వాటి ద్వారా అవగతమై స్పష్టంగా కనిపించే ఆ సత్యం ఉనికిని సందేహించడంకన్నా, నేను జీవిస్తున్నానన్న విషయాన్నే ముందుగా సందేహించేవాడిని. నీకన్నా దిగువన ఉన్న ఇతర వస్తువులను నేను చూశాను; అవి సంపూర్ణంగా ఉన్నవీ కావు, పూర్తిగా లేనివీ కావని గ్రహించాను. అవి నీ నుండి వచ్చినవి కాబట్టి ఉన్నాయి; కానీ నీవు ఏవై ఉన్నావో అవి అవి కావు కాబట్టి లేనివి. ఎందుకంటే, మార్పు లేకుండా నిలిచియుండేదే నిజంగా ఉనికి కలిగినది. కాబట్టి దేవుణ్ణి దృఢంగా అంటిపెట్టుకొని ఉండటం నాకు మేలు; ఎందుకంటే నేను ఆయనలో నిలిచియుండకపోతే, నాలో నేను నిలువలేను. కానీ ఆయన తనలో తాను నిలిచియుండి, సమస్తాన్నీ నూతనపరుస్తాడు. నీవే ప్రభువైన నా దేవుడవు, ఎందుకంటే నీకు నా మంచితనం అవసరం లేదు.
చెడిపోతున్న వస్తువులు కూడా మంచివేనని నాకు వెల్లడైంది. అవి పరమ మంచివి కావు; అయితే అవి మంచివి కాకపోతే చెడిపోవడమే సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే, అవి పరమ మంచివైతే చెడిపోకుండా ఉండేవి; వాటిలో మంచితనమే లేకపోతే, చెడిపోవడానికి వాటిలో ఏమీ ఉండేది కాదు. చెడిపోవడం హాని చేస్తుంది; అయితే అది మంచితనాన్ని తగ్గించకపోతే హాని చేయలేదు. కాబట్టి, చెడిపోవడం హాని చేయదని అనుకోవాలి—అది అసాధ్యం; లేదా, చెడిపోయే ప్రతిదీ కొంత మంచితనాన్ని కోల్పోతుందని అంగీకరించాలి—ఇదే అత్యంత నిశ్చయమైన విషయం. అయితే అవి మంచితనమంతా కోల్పోతే, వాటి ఉనికి అంతమవుతుంది. ఎందుకంటే, అవి ఇంకా ఉనికిలో ఉండి, ఇక చెడిపోలేని స్థితికి వస్తే, అవి మునుపటికంటే మెరుగైనవిగా ఉంటాయి; ఎందుకంటే అవి చెడిపోకుండా నిలిచి ఉంటాయి. తమ మంచితనమంతా కోల్పోవడం వల్ల వస్తువులు మరింత మెరుగవుతాయని చెప్పడంకంటే అసంబద్ధమైనది ఏముంటుంది? అందువల్ల, అవి మంచితనమంతా కోల్పోతే, ఇక ఉనికిలో ఉండవు. కాబట్టి అవి ఉన్నంతకాలం మంచివే; అందుచేత ఉనికిలో ఉన్నదంతా మంచిదే. అప్పుడు, ఎక్కడినుంచి వచ్చిందని నేను అన్వేషించిన ఆ చెడు ఏ సత్తా కాదు; ఎందుకంటే అది ఒక సత్తా అయితే, మంచిదై ఉండాలి. అది చెడిపోని సత్తా అయి, తద్వారా అత్యున్నతమైన మేలై ఉండాలి; లేదా చెడిపోయే సత్తా అయి ఉండాలి; అలాంటిది మంచిది కాకపోతే చెడిపోవడం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి నీవు సమస్తాన్నీ మంచిగా సృష్టించావనీ, నీవు సృష్టించని సత్తా ఏదీ లేదనీ నేను గ్రహించాను; అది నాకు వెల్లడైంది. నీవు అన్నిటినీ సమానంగా సృష్టించలేదు గనుకనే సమస్తమూ ఉంది; ఎందుకంటే ఒక్కొక్కటీ మంచిది, అన్నీ కలిపి ఎంతో మంచివి; ఎందుకంటే మా దేవుడు సమస్తాన్నీ ఎంతో మంచిగా సృష్టించాడు.
నీకు ఏదీ చెడు కాదు; నీకు మాత్రమే కాదు, నీ సృష్టి మొత్తానికీ ఏదీ చెడు కాదు. ఎందుకంటే, నీవు దానికి నియమించిన క్రమంలోకి చొరబడి దానిని చెడగొట్టగలదేదీ దాని వెలుపల లేదు. అయితే దానిలోని భాగాల్లో కొన్ని, మరికొన్నిటితో సామరస్యంగా ఉండవు గనుక, చెడ్డవిగా పరిగణించబడతాయి. కానీ అవే ఇతరమైన వాటితో సామరస్యంగా ఉంటాయి, మంచివిగా ఉంటాయి; తమలో తాము కూడా మంచివే. ఒకదానితో ఒకటి సామరస్యంగా లేని ఈ సమస్తమూ, మనం భూమి అని పిలిచే దిగువ భాగంతో మాత్రం సామరస్యంగా ఉంటాయి; దానితో సామరస్యంగా ఉండే మేఘాలు, గాలులతో కూడిన ఆకాశం దానికి ఉంది. కాబట్టి, “ఇవి ఉండకూడదు” అని నేను ఎన్నడూ అనకుందును గాక. ఎందుకంటే, ఇవి తప్ప మరేవీ నాకు కనిపించకపోతే, మరింత మెరుగైనవాటికోసం నేను నిజంగా ఆశపడతాను; అయినప్పటికీ, వీటి కోసమే అయినా నేను నిన్ను స్తుతించాలి. నీవు స్తుతింపదగినవాడవని భూమినుంచి ఇవి చాటుతున్నాయి: మహాసర్పాలూ, సమస్త అగాధాలూ; నీ వాక్యాన్ని నెరవేర్చే అగ్నీ, వడగళ్లూ, మంచూ, గడ్డకట్టిన మంచూ, తుపానుగాలీ; పర్వతాలూ, కొండలన్నీ, ఫలించే చెట్లూ, దేవదారు వృక్షాలన్నీ; అడవిమృగాలూ, పశువులన్నీ, ప్రాకే ప్రాణులూ, ఎగిరే పక్షులూ; భూరాజులూ, ప్రజలందరూ, అధిపతులూ, భూమిపై న్యాయాధిపతులందరూ; యువకులూ, కన్యలూ, వృద్ధులూ, చిన్నవారూ నీ నామాన్ని స్తుతిస్తున్నారు. అయితే, పరలోకం నుంచి ఇవి నిన్ను స్తుతిస్తున్నప్పుడు—మా దేవా, ఉన్నత స్థలాల్లో నీ దూతలందరూ, నీ సైన్యాలన్నీ, సూర్యచంద్రులూ, నక్షత్రాలన్నీ, వెలుగూ, ఆకాశాలకన్నా ఉన్నతమైన ఆకాశమూ, ఆకాశాలపైనున్న జలాలూ నిన్ను స్తుతిస్తూ, నీ నామాన్ని కీర్తిస్తున్నప్పుడు—నేను ఇక మరింత మెరుగైనవాటికోసం ఆశపడలేదు; ఎందుకంటే సమస్తాన్నీ కలిపి ఆలోచించాను. మరింత సుస్థిరమైన వివేచనతో, పైనున్నవి ఈ క్రిందనున్నవాటికంటే మెరుగైనవనీ, అయితే పైనున్నవి మాత్రమే ఉండటంకంటే అన్నీ కలిసి ఉండటం మరింత మేలనీ గ్రహించాను.
నీ సృష్టిలో ఏదైనా నచ్చనివారిలో సరైన అవగాహన లేదు; నీవు సృష్టించినవాటిలో అనేకం నాకు నచ్చనప్పుడు నాలోనూ అది లేదు. నా ఆత్మ నా దేవునిపట్ల అసంతృప్తి చెందడానికి సాహసించలేదు గనుక, తనకు నచ్చనిది నీకు చెందినదిగా పరిగణించకూడదని కోరుకుంది. అందువల్ల అది రెండు సత్తాలు ఉన్నాయనే అభిప్రాయంలోకి జారిపోయింది; విశ్రాంతి లేకుండా వ్యర్థమైన మాటలు పలికింది. అక్కడినుంచి వెనుదిరిగి, సమస్త స్థలమంతటా అనంతంగా వ్యాపించి ఉండే ఒక దేవుణ్ణి తనకోసం కల్పించుకుంది; అదే నీవని భావించి, దానిని తన హృదయంలో నిలుపుకుంది. అలా అది మళ్లీ తన సొంత విగ్రహానికే ఆలయమైపోయింది; అది నీకు అసహ్యకరమైనది. అయితే, నాకు తెలియకుండానే నీవు నా తలను నిమిరి, వ్యర్థమైనవాటిని చూడకుండా నా కళ్లను మూసిన తరువాత, నా పాత స్వభావం కొంత తగ్గిపోయింది; నా ఉన్మాదం నిద్రలోకి జారుకుంది. నేను నీలో మేల్కొని, నీవు అనంతుడవని చూశాను; అయితే అది వేరొక విధంగా చూశాను; ఈ దర్శనం శరీరం ద్వారా కలిగినది కాదు.
నేను ఇతరమైనవాటి వైపు తిరిగి చూశాను; అవి తమ ఉనికిని నీ నుంచే పొందాయని, అవన్నీ నీలోనే హద్దులు కలిగి ఉన్నాయని చూశాను. అయితే అది వేరొక విధంగా: అవి ఒక స్థలంలో ఉన్నట్లు కాదు; నీ సత్యంలో నీవు సమస్తాన్నీ నీ చేతిలో ఇముడ్చుకొని ఉన్నందువల్ల. సమస్తమూ వాటి మేరకు సత్యమైనవే; లేనిది ఉన్నదని భావించినప్పుడే తప్ప అసత్యం ఏదీ లేదు. సమస్తమూ వాటివాటి స్థలాలతో మాత్రమే కాక, వాటివాటి కాలాలతో కూడా సామరస్యంగా ఉన్నాయని నేను చూశాను. నీవొక్కడివే నిత్యుడవు; లెక్కలేనన్ని కాలవ్యవధులు గడిచిన తరువాత నీవు కార్యం చేయడం ప్రారంభించలేదు. ఎందుకంటే, గడిచిపోయినవైనా, ఇక గడవబోయేవైనా, కాలవ్యవధులన్నీ కార్యం చేస్తూ నిలిచి ఉండే నీ ద్వారానే తప్ప పోవుగానీ రావుగానీ లేవు.
ఆరోగ్యవంతుల నాలుకకు రుచిగా అనిపించే రొట్టె అనారోగ్యంతో ఉన్నవారికి అసహ్యంగా ఉంటుందని, ఆరోగ్యమైన కళ్లకు ఆనందాన్ని కలిగించే వెలుగు రోగగ్రస్తమైన కళ్లకు బాధ కలిగిస్తుందని నేను గ్రహించాను; ఇందులో నాకు వింతగా ఏమీ అనిపించలేదు. అలాగే నీ నీతి దుష్టులకు నచ్చదు; నీవు మంచివిగా సృష్టించిన విషసర్పమూ పాకే ప్రాణులూ వారికి మరింతగా నచ్చవు. అవి నీ సృష్టిలోని నిమ్నస్థాయి భాగాలకు తగినవిగా ఉన్నాయి; పరమ దుష్టులు కూడా ఆ భాగాలకే తగినవారవుతారు. వారు నీకు ఎంత భిన్నంగా ఉంటే అంతగా వాటికి సరిపోతారు; నీ పోలికను ఎంత ఎక్కువగా పొందితే అంతగా ఉన్నతమైన సృష్టిప్రాణులకు సరిపోతారు. దుష్టత్వం అంటే ఏమిటని నేను విచారించాను. అది ఏదో ఒక పదార్థం కాదనీ, సర్వోన్నతుడవైన ఓ దేవా, నిన్ను విడిచి ఈ నిమ్నస్థాయి విషయాలవైపు మళ్లి, తన అంతరంగంలోని సారాన్ని వెలుపల పారవేసుకుని, బాహ్యంగా ఉబ్బిపోయే సంకల్పపు వక్రతేననీ కనుగొన్నాను.
ఇప్పుడు నేను నిన్నే ప్రేమిస్తున్నాననీ, నీకు బదులుగా ఏదో ఊహారూపాన్ని కాదనీ గ్రహించి ఆశ్చర్యపోయాను. అయినా నా దేవుని సాన్నిధ్యానందాన్ని ఆస్వాదించడానికి నేను ముందుకు సాగలేదు. నీ సౌందర్యం నన్ను నీ వద్దకు పైకెత్తేది; కానీ నా సొంత బరువే త్వరలోనే నన్ను నీ నుంచి కిందికి లాగేది. అలా దుఃఖంతో ఈ నిమ్నస్థాయి విషయాల్లోకి దిగజారిపోయేదాన్ని. ఈ బరువు శరీరాసక్తితో ఏర్పడిన అలవాటు. అయినా నీ జ్ఞాపకం నాలో నిలిచి ఉండేది. నేను అంటిపెట్టుకుని ఉండదగినవాడు ఒకడు ఉన్నాడనే విషయంలో నాకు ఏమాత్రం సందేహం లేదు; అయితే నిన్ను అంటిపెట్టుకుని ఉండటానికి తగిన స్థితిలో నేను ఇంకా లేను. ఎందుకంటే నశించే శరీరం ఆత్మను కిందికి అణచివేస్తుంది; అనేక విషయాలను తలపోసే మనస్సును ఈ భౌతిక గుడారం భారంతో కుంగదీస్తుంది. లోకసృష్టి మొదలుకొని, సృష్టింపబడిన వాటి ద్వారా అవగతమవుతూ, నీ అదృశ్య కార్యాలు—అంటే నీ నిత్యశక్తి, దైవత్వం—స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయని నాకు ఎంతో నిశ్చయంగా తెలుసు. ఆకాశంలోని వాటి సౌందర్యాన్ని గానీ భూమిపై ఉన్న దేహరూపాల సౌందర్యాన్ని గానీ నేను మెచ్చుకోవడానికి మూలం ఏమిటని పరిశీలించాను. మార్పుకు లోనయ్యే విషయాల గురించి సరిగా తీర్పు చెప్పి, “ఇది ఇలా ఉండాలి, ఇది ఇలా ఉండకూడదు” అని నిర్ణయించడానికి నాకు తోడ్పడేది ఏమిటని విచారించాను. అలా నేను తీర్పు చెబుతున్నాను కాబట్టి, అలా తీర్పు చెప్పగలగడానికి మూలం ఏమిటని పరిశీలించినప్పుడు, మార్పుకు లోనయ్యే నా మనస్సుకు పైన, మార్పులేని సత్యపు యథార్థ నిత్యత్వం ఉన్నదని కనుగొన్నాను. అలా క్రమక్రమంగా దేహాల నుంచి, శరీర ఇంద్రియాల ద్వారా గ్రహించే ఆత్మవైపు సాగాను. అక్కడి నుంచి, శరీర ఇంద్రియాలు బాహ్య విషయాలను అందించే దాని అంతరంగ గ్రహణశక్తివైపు సాగాను; జంతువుల గ్రహణశక్తులు కూడా ఇంతవరకు చేరుతాయి. అక్కడి నుంచి మళ్లీ తార్కిక వివేచనాశక్తివైపు సాగాను; శరీర ఇంద్రియాల ద్వారా అందిన విషయాలు తీర్పు కోసం దాని వద్దకే వస్తాయి. నాలో ఉన్న తాను కూడా మార్పుకు లోనయ్యేదేనని ఆ వివేచనాశక్తి గుర్తించి, తనను తాను అర్థం చేసుకునే స్థాయికి ఎదిగింది. పరస్పరం విరుద్ధమైన ఊహారూపాల గుంపుల నుంచి తనను వెనక్కి తీసుకుంటూ, అలవాటుకున్న పట్టు నుంచి నా ఆలోచనలను విడిపించింది. “మార్పుకు లోనయ్యేదానికంటే మార్పులేనిదే మిన్న” అని ఏ సందేహమూ లేకుండా ప్రకటించినప్పుడు, తనను తడిపిన ఆ వెలుగు ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి అలా చేసింది. ఆ మార్పులేనిదాన్ని తాను ఎలా తెలుసుకుందో కూడా విచారించింది. ఎందుకంటే దానిని ఏదో విధంగా తెలుసుకోకపోయి ఉంటే, మార్పుకు లోనయ్యేదానికంటే దానినే మిన్నగా ఎంచుకోవడానికి దానికి నిశ్చయమైన ఆధారమేదీ ఉండేది కాదు. అలా వణికే ఒక్క చూపు మెరుపులోనే అది ఉనికి స్వరూపాన్ని చేరుకుంది. అప్పుడు సృష్టింపబడిన వాటి ద్వారా నీ అదృశ్య విషయాలను గ్రహించి చూశాను. కానీ నా చూపును వాటిపై నిలపలేకపోయాను. నా బలహీనత వల్ల వెనక్కి నెట్టబడి, మళ్లీ నా పాత అలవాట్లలోకి పడిపోయాను. నాతో మిగిలింది దాని ప్రేమపూర్వక జ్ఞాపకం మాత్రమే; దేని పరిమళాన్నో గ్రహించినట్టుగా ఉన్నా, దానిని ఇంకా ఆహారంగా స్వీకరించలేక, దానికోసం కలిగిన తపన మాత్రమే.
అప్పుడు నీ సాన్నిధ్యానందాన్ని ఆస్వాదించడానికి చాలినంత బలాన్ని పొందే మార్గాన్ని వెదికాను. దేవునికీ మనుష్యులకీ మధ్య మధ్యవర్తి అయిన, మానవుడైన క్రీస్తు యేసును హత్తుకునేంతవరకు ఆ మార్గం నాకు దొరకలేదు. ఆయన సమస్తానికీ అధిపతి, సదాకాలం స్తుతింపబడే దేవుడు. “నేనే మార్గమును, సత్యమును, జీవమును” అని చెబుతూ నన్ను పిలుస్తూ, నేను స్వీకరించలేని ఆహారాన్ని మన మానవ శరీరంతో మేళవిస్తున్నాడు. ఎందుకంటే, నీవు సమస్తాన్నీ సృష్టించడానికి సాధనమైన నీ జ్ఞానం, మన శైశవస్థితికి తగిన పాలను అందించేందుకు, వాక్కు శరీరధారి అయింది. అయితే నేను వినమ్రతతో, వినమ్రుడైన నా ప్రభు యేసుక్రీస్తును అంటిపెట్టుకుని ఉండలేదు. ఆయన బలహీనత మనలను ఎక్కడికి నడిపిస్తుందో కూడా నాకు ఇంకా తెలియలేదు. ఎందుకంటే నిత్యసత్యమైన నీ వాక్కు, నీ సృష్టిలోని ఉన్నతమైన భాగాలకన్నా ఎంతో ఎత్తున ఉండి, లోబడినవారిని తనవద్దకు పైకెత్తుతుంది. అయితే ఈ దిగువ లోకంలో, మన మట్టితోనే తనకోసం ఒక వినమ్రమైన నివాసాన్ని నిర్మించుకుంది. తనకు లోబడటానికి సిద్ధపడేవారిని తమ అహం నుంచి తగ్గించి, తనవైపు తీసుకురావడానికి అలా చేసింది. వారి అహంకారపు ఉబ్బరాన్ని తగ్గిస్తూ, వారి ప్రేమను పెంపొందిస్తూ, వారు ఇక తమ సొంత శక్తిపై భరోసాతో ముందుకు సాగకుండా ఉండాలని అలా చేసింది. మన చర్మపు వస్త్రాలను ధరించడం ద్వారా బలహీనతను స్వీకరించిన దైవత్వాన్ని తమ పాదాల ముందే చూసి, వారు కూడా బలహీనులుగా ఉండటానికి సమ్మతించాలని; అలసిసొలసి, దానిపై తమను తాము వాల్చుకోవాలని; అది లేచి, వారినీ పైకి లేవనెత్తాలని అలా చేసింది.
కానీ నేను మరోలా భావించాను; నా ప్రభువైన క్రీస్తును ఎవ్వరూ సాటిరాలేనంత గొప్ప జ్ఞానంగల మానవునిగా మాత్రమే తలంచాను. ముఖ్యంగా, ఆయన అద్భుత రీతిలో కన్యకు జన్మించినందున, దానికి అనుగుణంగా, మనపట్ల దేవునికున్న శ్రద్ధవల్ల, అమరత్వాన్ని పొందేందుకు తాత్కాలికమైన వాటిని తృణీకరించడంలో ఆదర్శంగా నిలిచేందుకు, అంత గొప్ప అధికార మహోన్నతిని పొందినట్లు నాకు అనిపించింది. అయితే, “వాక్కు శరీరమాయెను” అనే మాటలో ఏ రహస్యం దాగి ఉందో నేను ఊహించను కూడా లేకపోయాను. ఆయన తిన్నాడనీ, తాగాడనీ, నిద్రించాడనీ, నడిచాడనీ, ఆత్మలో ఆనందించాడనీ, దుఃఖించాడనీ, మాట్లాడాడనీ ఆయనను గురించి మనకు లిఖితరూపంలో అందిన విషయాలనుబట్టి ఒక్కటే నేర్చుకున్నాను: శరీరం మాత్రమే నీ వాక్కుతో ఐక్యం కాలేదు; మానవ ఆత్మ, మనస్సుతో సహా ఐక్యమైంది. నీ వాక్కు మార్పులేనిదని తెలిసిన వారందరికీ ఇది తెలుసు. అప్పటికి నా శక్తిమేరకు అది నాకు తెలుసు; దానిని గురించి నాకు ఏమాత్రం సందేహం లేదు. ఎందుకంటే, ఒకప్పుడు సంకల్పంతో శరీర అవయవాలను కదిలించడం, మరొకప్పుడు అలా చేయకపోవడం; ఒకప్పుడు ఏదో భావావేశానికి లోనుకావడం, మరొకప్పుడు అలా కాకపోవడం; ఒకప్పుడు మానవ సంకేతాల ద్వారా జ్ఞానవాక్యాలు పలకడం, మరొకప్పుడు మౌనంగా ఉండడం—ఇవన్నీ మార్పుకు లోనయ్యే ఆత్మకు, మనస్సుకు సంబంధించినవి. ఆయనను గురించి ఈ విషయాలు అసత్యంగా వ్రాయబడి ఉంటే, మిగిలిన విషయాలన్నీ కూడా అదే నిందకు గురయ్యే ప్రమాదం ఉండేది; ఆ గ్రంథాలలో మానవజాతికి రక్షణనిచ్చే విశ్వాసమేదీ మిగిలేది కాదు. కాబట్టి అవి సత్యంగానే వ్రాయబడ్డాయి గనుక, క్రీస్తులో సంపూర్ణ మానవుడు ఉన్నాడని అంగీకరించాను; కేవలం మానవ శరీరం మాత్రమే కాదు, లేదా శరీరంతోపాటు హేతుబుద్ధిలేని, ఇంద్రియానుభూతి మాత్రమే గల ఆత్మ కాదు, నిజమైన మానవుడే ఉన్నాడని అంగీకరించాను. ఆయన సత్యస్వరూపుడైనందుకు మాత్రమే కాక, మానవ స్వభావంలోని ఒక విశిష్టమైన మహోన్నతివల్ల, జ్ఞానంలో మరింత పరిపూర్ణంగా పాలుపంచుకోవడంవల్ల, ఇతరులకంటే శ్రేష్ఠుడిగా ఎంచదగినవాడని నేను భావించాను. అయితే, దేవుడు శరీరాన్ని ధరించిన తీరు ఎలాంటిదంటే, క్రీస్తులో దేవుడు, శరీరం తప్ప అసలు ఆత్మ ఏదీ లేదని కతోలికులు నమ్ముతారని అలిపియుస్ ఊహించాడు; ఆయనకు మానవ మనస్సు ఉందని వారు భావిస్తారని అతడు అనుకోలేదు. ఆయనను గురించి వ్రాయబడిన కార్యాలను ప్రాణం, హేతుబుద్ధి గల జీవి మాత్రమే చేయగలదని అతనికి గట్టి నమ్మకం ఉండటంవల్ల, క్రైస్తవ విశ్వాసం వైపు అతడు మరింత నెమ్మదిగా అడుగులు వేశాడు. కానీ, ఇది అపొల్లినారియుస్ అనుచరులైన భిన్నసిద్ధాంతవాదుల పొరపాటని తరువాత తెలుసుకుని, కతోలిక విశ్వాసంలో ఆనందించి, దానిని స్వీకరించాడు. అయితే, “వాక్కు శరీరమాయెను” అనే వాక్యంలో కతోలిక సత్యం ఫొటీనుస్ అసత్యబోధకు ఎలా భిన్నంగా ఉందో నేను కొంత ఆలస్యంగానే నేర్చుకున్నానని ఒప్పుకుంటున్నాను. ఎందుకంటే, భిన్నసిద్ధాంతవాదులను తిరస్కరించడం ద్వారా నీ సభ విశ్వాస సూత్రాలు, సరియైన బోధ మరింత స్పష్టంగా వెల్లడవుతాయి. బలహీనుల మధ్య ఆమోదయోగ్యులైనవారు ఎవరో వెల్లడి కావడానికి భిన్నసిద్ధాంతాలు కూడా ఉండవలసిందే.
అయితే, అప్పట్లో ప్లేటో అనుచరుల ఆ గ్రంథాలను చదివి, వాటినుండి శరీరరహితమైన సత్యాన్ని అన్వేషించడం నేర్చుకున్న తరువాత, సృష్టించబడిన వాటి ద్వారా గ్రహించగల నీ అదృశ్య విషయాలను చూశాను. నేను వెనక్కి నెట్టబడినప్పటికీ, నా మనస్సులోని చీకటివల్ల దేనిని ధ్యానించలేకపోయానో దానిని గ్రహించాను. “నీవు ఉన్నావు, అనంతుడవు; అయినా పరిమితమైనదైనా, అపరిమితమైనదైనా స్థలంలో నీవు వ్యాపించి లేవు; ఎల్లప్పుడూ ఒకేలా ఉంటూ, ఏ భాగంలోనూ, ఏ కదలికలోనూ మార్పులేని నీవే నిజంగా ఉన్నవాడవు; మిగిలినవన్నీ నీనుండే వచ్చాయి—అవి ఉన్నాయనే ఒక్క అత్యంత నిశ్చితమైన ఆధారమే దీనికి సాక్ష్యం” అని నాకు నిశ్చయం కలిగింది. ఈ విషయాలపై నాకు నిశ్చయం ఉన్నప్పటికీ, నిన్ను ఆస్వాదించడానికి తగిన స్థిరత్వం నాలో లేదు. ఎంతో జ్ఞానం ఉన్నట్లు వాగాను; కానీ మన రక్షకుడైన క్రీస్తులో నీ మార్గాన్ని వెదకకపోయి ఉంటే, నాకు జ్ఞానం ఉందని కాక, నాకు నాశనం కలిగిందని తేలిపోయేది. ఎందుకంటే, నా శిక్షతో నేనే నిండిపోయి ఉన్నప్పటికీ, జ్ఞానవంతునిగా కనిపించాలని అప్పటికే కోరుకోవడం మొదలుపెట్టాను; అయినా నేను దుఃఖించలేదు, జ్ఞానంతో ఉబ్బిపోయి ఇతరులను హేళన చేశాను. క్రీస్తు యేసు అనే వినయపు పునాదిపై నిర్మించే ఆ ప్రేమ అప్పుడు నాలో ఎక్కడ ఉంది? ఆ గ్రంథాలు దానిని నాకు ఎప్పుడు నేర్పగలవు? అందుకే, నీ పవిత్ర గ్రంథాలను అధ్యయనం చేయకముందే ఈ గ్రంథాలు నాకు తారసపడాలని నీవు కోరుకున్నావని నేను నమ్ముతున్నాను. వాటివల్ల నేను ఎలా ప్రభావితమయ్యానో నా జ్ఞాపకంలో ముద్రపడాలని, ఆ తరువాత నీ గ్రంథాల ద్వారా నా అంతరంగం అణకువను నేర్చుకుని, స్వస్థపరిచే నీ వేళ్లు నా గాయాలను తాకినప్పుడు, అహంకారపూరితమైన స్వయంనమ్మకానికీ నా స్థితిని ఒప్పుకోవడానికీ మధ్య తేడాను నేను గ్రహించి గుర్తించాలని నీవు కోరుకున్నావు. అలాగే, తాము ఎక్కడికి వెళ్లాలో చూసినా మార్గాన్ని చూడలేకపోయినవారికీ, పరమానందమయమైన ఆ దేశాన్ని కేవలం చూడటానికే కాక అక్కడ నివసించడానికీ నడిపించే మార్గానికీ మధ్య తేడాను నేను గ్రహించాలని నీవు కోరుకున్నావు. ఎందుకంటే, మొదట నీ పవిత్ర గ్రంథాల ద్వారా నేను తీర్చిదిద్దబడి, వాటితో నిత్యపరిచయం ద్వారా నీవు నాకు మధురంగా మారిన తరువాత, ఆ ఇతర గ్రంథాలు నాకు తారసపడి ఉంటే, బహుశా అవి నన్ను భక్తి అనే దృఢమైన నేలమీదనుండి దూరంగా లాగి ఉండేవి. లేదా, నీ గ్రంథాలనుండి నేను పొందిన ఆ ఆత్మకు మేలుచేసే స్థితిలోనే కొనసాగి ఉంటే, ఆ ఇతర గ్రంథాలను మాత్రమే అధ్యయనం చేయడం ద్వారా కూడా దానిని పొంది ఉండవచ్చని నేను భావించి ఉండేవాడిని.
అప్పుడు ఎంతో ఆత్రుతతో నీ ఆత్మ ప్రేరణతో వెలువడిన ఆ పూజనీయ రచనలను, ముఖ్యంగా అపొస్తలుడైన పౌలు రచనలను చేతబట్టాను. దాంతో, ఒకప్పుడు ఆయన మాటలు పరస్పర విరుద్ధంగా ఉన్నట్లు, ఆయన బోధ ధర్మశాస్త్రం, ప్రవక్తల సాక్ష్యాలతో ఏకీభవించనట్లు నాకు అనిపించిన సందేహాలన్నీ తొలగిపోయాయి. ఆ నిర్మల వాక్యం నాకు అంతటా ఒకే రూపంతో కనిపించింది; వణుకుతో ఆనందించడం నేర్చుకున్నాను. అలా నేను చదవడం ప్రారంభించాను; ఆ ఇతర గ్రంథాలలో నేను చదివిన సత్యమేదైనా, నీ కృపను స్తుతించే ఈ రచనలలో నాకు కనిపించింది. చూసేవారు తాము చూసేదానిని మాత్రమే కాక, చూడగల సామర్థ్యాన్ని కూడా వరంగా పొందామని గుర్తించి, అవి తమంతట తామే సంపాదించుకున్నట్లు గర్వించకుండా ఉండటానికే ఇది—ఎందుకంటే, వరంగా పొందనిది వారి దగ్గర ఏముంది? ఎప్పటికీ ఒకేలా ఉండే నిన్ను దర్శించమనే ఉపదేశం పొందడం మాత్రమే కాక, నిన్ను అంటిపెట్టుకొని ఉండేలా స్వస్థత కూడా పొందటానికి ఇది; దూరంగా చూడలేనివారు సైతం ఆ మార్గంలో నడిచి, నిన్ను చేరుకొని, దర్శించి, అంటిపెట్టుకొని ఉండటానికి ఇది. ఎందుకంటే, అంతరంగంలో దేవుని ధర్మశాస్త్రాన్ని బట్టి ఆనందించినా, మనిషి తన అవయవాలలో ఉన్న ఆ మరో నియమాన్ని ఏమి చేయగలడు? అది తన మనస్సులోని నియమంతో పోరాడుతూ, తన అవయవాలలో ఉన్న పాప నియమానికి తనను బందీగా చేస్తోంది కదా! ప్రభూ, నీవు నీతిమంతుడవు; అయితే మేము పాపం చేశాము, అక్రమానికి పాల్పడ్డాము, దుర్మార్గంగా ప్రవర్తించాము. నీ హస్తం మాపై భారమైంది; ఆదినుంచి పాపం చేస్తున్నవాడూ, మరణానికి రాజూ అయినవాని చేతికి మేము న్యాయంగానే అప్పగించబడ్డాము. ఎందుకంటే, నీ సత్యంలో నిలిచి ఉండని తన చిత్తంలా మా చిత్తం కూడా ఉండేలా వాడు మమ్మల్ని ఒప్పించాడు. దౌర్భాగ్య స్థితిలో ఉన్న మనిషి ఏమి చేయగలడు? మన ప్రభువైన యేసుక్రీస్తు ద్వారా వచ్చే నీ కృప తప్ప, మరణానికి లోనైన ఈ దేహం నుండి తనను మరెవరు విడిపించగలరు? ఆ యేసుక్రీస్తును నీవు నీతోపాటు నిత్యుడిగా జనింపజేశావు, నీ మార్గాల ఆరంభంలో రూపుదిద్దావు. ఆయనలో మరణశిక్షకు తగినదేదీ ఈ లోకాధిపతికి కనిపించలేదు; అయినా వాడు ఆయనను చంపాడు; మాకు విరుద్ధంగా ఉన్న వ్రాతపత్రం తుడిచివేయబడింది. ఈ విషయాలు ఆ ఇతర రచనలలో లేవు. ఆ పుటలలో ఈ భక్తి స్వరూపం, పాపాలను ఒప్పుకుంటూ కార్చే కన్నీరు, నీకు అర్పించే బలి, కలతచెందిన ఆత్మ, విరిగి పశ్చాత్తాపపడే హృదయం, ప్రజల రక్షణ, వధువైన నగరం, పవిత్రాత్మ అనే ముందస్తు హామీ, మన విమోచన పాత్ర కనిపించవు. అక్కడ ఎవరూ ఇలా పాడరు: నా ఆత్మ దేవునికి లోబడి ఉండవద్దా? ఎందుకంటే నా రక్షణ ఆయన నుండే వస్తుంది. ఆయనే నా దేవుడు, నా రక్షణ, నా సంరక్షకుడు; నేనిక చలించను. శ్రమపడుతున్న మీరందరూ నా దగ్గరకు రండి అని ఆయన పిలవడం అక్కడ ఎవరూ వినరు. ఆయన సాత్వికుడు, హృదయంలో వినయముగలవాడు కాబట్టి, ఆయన వద్ద నేర్చుకోవడాన్ని వారు చులకన చేస్తారు. ఎందుకంటే, నీవు ఈ విషయాలను జ్ఞానులకూ వివేకులకూ మరుగుచేసి, పసిబిడ్డలకు వెల్లడించావు. దట్టమైన పొదలతో నిండిన కొండ శిఖరం నుండి శాంతి నెలకొన్న దేశాన్ని చూసినా, అక్కడికి వెళ్ళే దారి కనిపించకపోవడం ఒక సంగతి; సింహమూ ఘటసర్పమూ అయిన తమ నాయకుని ఆధీనంలో ఉన్న పారిపోయినవారూ, సైన్యాన్ని విడిచిపెట్టినవారూ అడ్డగించి చుట్టుముట్టే దుర్గమ మార్గాల గుండా వెళ్ళడానికి వృథాగా ప్రయత్నించడం కూడా అలాంటిదే. అయితే, పరలోక సేనాధిపతి సైన్యం కాపలా కాస్తున్న, ఆ దేశానికి నడిపించే మార్గంలో సాగిపోవడం మరో సంగతి. పరలోక సైన్యాన్ని విడిచిపెట్టినవారు అక్కడ దోపిడీ చేయరు; ఎందుకంటే, ఆ మార్గమే తమకు ఘోర యాతన అన్నట్లు వారు దానిని తప్పించుకుంటారు. నీ అపొస్తలులలో అత్యల్పుడైన ఆయన రచనలను చదివి, నీ కార్యాలను ధ్యానించినప్పుడు, ఈ విషయాలు అద్భుతంగా నా అంతరంగంలో నాటుకుపోయాయి; నేను అమితంగా వణికిపోయాను.