తెలుగు

గ్రంథం VI – పునీత అగస్టీను ఆత్మనివేదనలు

విషయ సూచిక

నా యౌవనం నుంచీ నాకు ఆశగా ఉన్న ఓ దేవా, నీవు నాకు ఎక్కడ ఉన్నావు? ఎటు వెళ్లిపోయావు? నన్ను సృష్టించి, నేలమీది జంతువుల నుంచీ, ఆకాశ పక్షుల నుంచీ నన్ను వేరుచేసింది నీవే కాదా? వాటికంటే నాకు ఎక్కువ వివేకాన్ని ఇచ్చావు. అయినా నేను చీకటిలోనూ, జారుడు ప్రదేశాలలోనూ నడిచాను; నా అంతరంగంలో కాక, వెలుపల నిన్ను వెదికాను; నా హృదయ దేవుణ్ణి కనుగొనలేకపోయాను. సముద్రపు అగాధాలలోకి చేరుకున్నాను; సత్యాన్ని ఎప్పటికైనా కనుగొంటాననే నమ్మకాన్నీ, ఆశనూ కోల్పోయాను. నా తల్లి భక్తితో దృఢనిశ్చయురాలై, సముద్రాలూ భూభాగాలూ దాటి నన్ను అనుసరిస్తూ, అన్ని ప్రమాదాలలోనూ నీపై నమ్మకముంచి, అప్పటికి నా దగ్గరకు వచ్చింది. సముద్రంలో ప్రమాదాలు ఎదురైనప్పుడు ఆమె నావికులనే ఓదార్చింది. సాధారణంగా సముద్రయానం తెలియని ప్రయాణికులు కలవరపడినప్పుడు ఆ నావికుల నుంచే ఓదార్పు పొందుతారు. కానీ క్షేమంగా గమ్యానికి చేరుకుంటామని నీవు ఒక దర్శనం ద్వారా ఆమెకు హామీ ఇచ్చావు కాబట్టి, ఆమె వారికి ఆ భరోసా ఇచ్చింది. సత్యాన్ని ఎప్పటికైనా కనుగొంటాననే ఆశను కోల్పోయి, నేను ఘోరమైన ప్రమాదంలో ఉండటం ఆమె చూసింది. అయితే, నేను ఇంకా కతోలిక క్రైస్తవుణ్ణి కాకపోయినా, ఇక మానికేయ మతానుయాయిని కానని ఆమెకు తెలియజేసినప్పుడు, ఏదో ఊహించనిది జరిగినట్లుగా ఆమె అమితానందం చెందలేదు. అయినా, నా దుస్థితిలోని ఒక భాగం గురించి ఆమెకు ఇప్పుడు నిశ్చింత కలిగింది. ఆ దుస్థితిని చూసి, చనిపోయినవాని కోసం విలపించినట్లుగా ఆమె నా కోసం విలపించేది; అయినప్పటికీ నీవు నన్ను మళ్లీ మేల్కొలుపుతావని ఆశించేది. తన ఆలోచనలనే పాడెగా చేసుకొని నన్ను మోసుకొస్తూ, నీవు ఆ విధవరాలి కుమారునితో, యువకుడా, నీతో చెబుతున్నాను, లే; అని పలకాలని, అతడు తిరిగి బ్రతికి మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాలని, నీవు అతణ్ణి తన తల్లికి అప్పగించాలని ఆమె కోరుకునేది. కాబట్టి, ఆమె ప్రతిరోజూ కన్నీళ్లతో నిన్ను కోరుకున్నది అప్పటికే ఇంతవరకు నెరవేరిందని విన్నప్పుడు ఆమె హృదయం ఉప్పొంగే ఆనందంతో తల్లడిల్లలేదు. ఎందుకంటే, నేను ఇంకా సత్యాన్ని చేరుకోకపోయినా, అసత్యం నుంచి రక్షింపబడ్డాను. కానీ సంపూర్ణంగా అనుగ్రహిస్తానని వాగ్దానం చేసిన నీవు, ఏదో ఒక రోజు మిగిలినదీ అనుగ్రహిస్తావనే నిశ్చయంతో, ఎంతో ప్రశాంతంగా, నమ్మకంతో నిండిన హృదయంతో ఆమె నాతో ఇలా అంది: “తాను ఈ జీవితాన్ని విడిచేలోపు నన్ను కతోలిక విశ్వాసిగా చూస్తానని క్రీస్తునందు తనకు విశ్వాసముంది.” నాతో ఆమె అన్నది అంతే. కానీ కారుణ్యానికి ఊటవైన నీ ముందు ఆమె మరింత విస్తారంగా ప్రార్థనలనూ కన్నీళ్లనూ కుమ్మరించింది; నీవు త్వరగా సహాయం చేసి, నా చీకటిని వెలిగించాలని వేడుకుంది. ఆమె మరింత ఆతురతతో దేవాలయానికి వెళ్లేది; నిత్యజీవానికి ఉబికి ప్రవహించే ఆ నీటి ఊట కోసం ప్రార్థిస్తూ, అంబ్రోసు నోటి నుంచి వచ్చే ప్రతి మాటనూ శ్రద్ధగా ఆలకించేది. ఆమె ఆయనను దేవుని దూతవలె ప్రేమించింది. ఎందుకంటే, ఆయన ద్వారానే నేను అప్పటికి విశ్వాసం విషయంలో ఉన్న ఆ సందేహస్థితికి తీసుకురాబడ్డానని ఆమెకు తెలుసు. వైద్యులు “సంకట దశ” అని పిలిచే తీవ్రమైన వ్యాధి ప్రకోపం తరువాత అన్నట్లుగా, ఆ స్థితిని దాటి నేను అనారోగ్యం నుంచి ఆరోగ్యానికి చేరుకుంటానని ఆమె ఎంతో నమ్మకంతో ఎదురుచూసింది.

ఒకసారి నా తల్లి, ఆఫ్రికాలో తనకు అలవాటైనట్లుగా, పునీతుల స్మారకార్థం నిర్మించిన దేవాలయాలకు కొన్ని పిండివంటలు, రొట్టె, ద్రాక్షారసం తీసుకువెళ్లినప్పుడు, ద్వారపాలకుడు ఆమెను అడ్డుకున్నాడు. పీఠాధిపతి దీనిని నిషేధించారని తెలిసిన వెంటనే ఆమె ఎంతో భక్తితో, విధేయతతో ఆయన అభీష్టాన్ని అంగీకరించింది. ఆయన విధించిన నిషేధాన్ని గురించి వాదించకుండా, తన సొంత ఆచారాన్నే ఆమె అంత సులభంగా తప్పుపట్టుకోవడం చూసి నేనే ఆశ్చర్యపోయాను. ఎందుకంటే మద్యపానాసక్తి ఆమె మనస్సును ఆక్రమించలేదు; ద్రాక్షారసంపై మక్కువ ఆమెను సత్యం పట్ల ద్వేషానికి పురికొల్పలేదు. అయితే ఎంతోమంది స్త్రీపురుషుల విషయంలో అలా జరుగుతుంది; బాగా మత్తెక్కినవారు నీరు కలిపిన మద్యాన్ని చూసి తిరగబడినట్లుగా, మితపానాన్ని బోధిస్తే వారు తిరగబడతారు. కానీ ఆమె, పండుగకు వాడుకగా తీసుకువచ్చే ఆహారాన్ని తాను కొద్దిగా రుచి చూసి, ఆ తరువాత ఇతరులకు పంచిపెట్టడానికి బుట్టలో తెచ్చినప్పుడు, దానితోపాటు ఒక్క చిన్న పాత్రకు మించి ద్రాక్షారసం ఎన్నడూ తెచ్చేది కాదు. తన మితపానపు అలవాటుకు తగినట్లుగా దానిలో నీరు కలిపి, మర్యాదకోసం మాత్రమే కొద్దిగా రుచి చూసేది. ఆ విధంగా గౌరవించవలసిన గతించిన పునీతుల దేవాలయాలు అనేకం ఉన్నా, ప్రతిచోటా ఉపయోగించడానికి అదే ఒక్క పాత్రను తనతో తీసుకువెళ్లేది. అందులో ఎంతో నీరు కలిపి ఉండటమే కాక, అలా తిప్పుతూ తీసుకువెళ్లడంవల్ల అది తాగడానికి ఇంపులేనంతగా వెచ్చబడిపోయినా, తన చుట్టూ ఉన్నవారికి కొద్దికొద్దిగా పంచిపెట్టేది. ఎందుకంటే ఆమె అక్కడ కోరింది భక్తినే గాని భోగాన్ని కాదు. కాబట్టి, మితంగా పాటించేవారికి కూడా ఈ ఆచారాన్ని ఆ ప్రసిద్ధ బోధకుడు, పరమభక్తుడైన పీఠాధిపతి నిషేధించారని ఆమె తెలుసుకున్న వెంటనే, ఎంతో ఇష్టపూర్వకంగా దానిని మానుకుంది. తాగుబోతులకు అతిగా తాగడానికి అది అవకాశమివ్వకూడదనీ, ఒక విధంగా మృతుల వార్షిక స్మారక కర్మలైన ఈ ఆచారాలు అన్యజనుల మూఢాచారాలను ఎంతగానో పోలి ఉన్నాయనీ ఆయన దానిని నిషేధించారు. భూమి పండించిన ఫలాలతో నిండిన బుట్టకు బదులుగా, మరింత పవిత్రమైన విన్నపాలతో నిండిన హృదయాన్ని వేదసాక్షుల దేవాలయాలకు తీసుకురావడం, తనకు చేతనైనంత పేదలకు ఇవ్వడం ఆమె నేర్చుకుంది. తద్వారా ప్రభువు శ్రమల మాదిరిని అనుసరించి వేదసాక్షులు బలిగా అర్పించబడి, కిరీటధారులైన ఆ స్థలంలో, ప్రభువు శరీరంలో పాలుపంచుకోవడం సముచితంగా ఆచరించబడాలని ఆమె కోరుకుంది. అయినా, ఓ ప్రభువా, నా దేవా, నాకు ఇలా అనిపిస్తుంది; నీ సన్నిధిలో నా హృదయం కూడా దీని గురించి ఇలాగే తలుస్తోంది: అంబ్రోసు పట్ల ఆమెకున్నంత ప్రేమ తనకు లేని మరొకరు ఈ ఆచారాన్ని నిషేధించి ఉంటే, దానిని విడిచిపెట్టడానికి ఆమె బహుశా అంత సులభంగా ఒప్పుకుని ఉండేది కాదు. నా రక్షణ నిమిత్తం ఆమె అంబ్రోసును పూర్ణహృదయంతో ప్రేమించింది. ఆయన కూడా ఆమె ఎంతో భక్తిపూర్వకమైన జీవనవిధానాన్ని బట్టి ఆమెను ప్రేమించారు; ఆ జీవనవిధానంతో ఆమె సత్కార్యాలలోనూ, ఆత్మీయ ఉత్సాహంతో దేవాలయానికి క్రమం తప్పక వెళ్లడంలోనూ స్థిరంగా ఉండేది. అందువల్ల ఆయన నన్ను చూసినప్పుడు తరచూ ఆమెను ఎంతగానో ప్రశంసిస్తూ, అలాంటి తల్లి నాకు ఉన్నందుకు నన్ను అభినందించేవారు. అయితే ఆమెకు కుమారుడనైన నేను ఎలాంటివాడినో ఆయనకు తెలియదు: నేను ఈ విషయాలన్నిటినీ సందేహిస్తూ, జీవానికి నడిపించే మార్గాన్ని కనుగొనడం సాధ్యం కాదని అనుకునేవాడిని.

నీవు నాకు సహాయం చేయాలని అప్పటికీ నా ప్రార్థనల్లో ఆర్తిగా మొరపెట్టుకోలేదు; నా ఆత్మ అంతా నేర్చుకోవడంపైనే నిమగ్నమై ఉండేది, వాదించాలనే ఆరాటంతో అశాంతిగా ఉండేది. లోకం ఎవరిని సుఖవంతులుగా భావిస్తుందో ఆ లెక్కన, అంత గొప్ప వ్యక్తుల గౌరవాన్ని పొందిన అంబ్రోసును కూడా నేను సుఖవంతునిగానే భావించాను; ఆయన బ్రహ్మచర్యం ఒక్కటే నాకు బాధాకరమైన జీవనమార్గంగా కనిపించింది. అయితే ఆయన తన అంతరంగంలో ఎటువంటి నిరీక్షణను కలిగి ఉన్నారో, ఆయన సద్గుణాలనే చుట్టుముట్టిన శోధనలతో ఎటువంటి పోరాటాలు సాగించారో, కష్టాల్లో ఎటువంటి ఓదార్పు పొందారో, నీ ఆహారాన్ని నెమరువేస్తున్నప్పుడు ఆయన ఆత్మలోని అంతరంగ నోటికి అది ఎటువంటి మధురానందాలను ఇచ్చిందో నేను ఊహించలేకపోయాను, అనుభవించనూ లేదు. నా భావాల ఆటుపోట్లుగానీ, నేను పడిపోతున్న ప్రమాదపు అగాధంగానీ ఆయనకూ తెలియలేదు. ఎందుకంటే, అనేక అవసరాలతో ఆయన వద్దకు వచ్చే ప్రజలకు వారి బలహీనతల్లో ఆయన సేవ చేస్తుండేవారు; వారి సమూహాల వల్ల ఆయనను కలసి మాట్లాడటానికీ, ఆయన మాట వినటానికీ నాకు వీలు కలిగేది కాదు. అందువల్ల నేను కోరుకున్న విషయాలను, కోరుకున్న విధంగా ఆయనను అడగలేకపోయాను. వారితో నిమగ్నమై లేని సమయాల్లో—అలాంటి సమయం చాలా తక్కువే—ఆయన శరీరానికి అత్యవసరమైన ఆహారంతో దానిని బలపరచుకునేవారు, లేదా పఠనంతో మనస్సును సేదదీర్చుకునేవారు. అయితే ఆయన చదువుతున్నప్పుడు, ఆయన కళ్ళు పుటల వెంట సాగేవి, ఆయన హృదయం వాటి అర్థాన్ని వెదికేది, కానీ ఆయన స్వరం, నాలుక విశ్రాంతిలో ఉండేవి. మేము వచ్చినప్పుడు తరచూ ఆయన అలా మౌనంగా చదువుకోవడమే చూశాము; మరే విధంగానూ చూడలేదు. ఎందుకంటే లోపలికి రావడానికి ఎవరినీ నిషేధించేవారు కాదు; వచ్చినవారి రాకను తనకు ముందుగా తెలియజేయాలనేది కూడా ఆయన పద్ధతి కాదు. చాలాసేపు మౌనంగా కూర్చున్న తరువాత—అంత ఏకాగ్రతతో ఉన్న వ్యక్తికి అంతరాయం కలిగించే ధైర్యం ఎవరికి ఉంటుంది?—మేము వెళ్లిపోవలసి వచ్చేది. ఇతరుల వ్యవహారాల సందడి నుంచి విముక్తి పొంది, తన మనస్సుకు సేదతీర్చుకోవడానికి దొరికిన ఆ కొద్దిపాటి విరామంలో అంతరాయం కలగడం ఆయనకు ఇష్టం లేదని మేము ఊహించేవాళ్లం. బహుశా తాను చదువుతున్న రచయిత ఏదైనా విషయాన్ని అస్పష్టంగా చెబితే, శ్రద్ధగా వింటున్నవారిలో ఎవరైనా, లేదా అయోమయానికి లోనైనవారు, దానిని వివరించమని గానీ, మరింత క్లిష్టమైన ప్రశ్నలను చర్చించమని గానీ కోరవచ్చని ఆయన భావించి ఉండవచ్చు. అలా సమయం గడిచిపోతే, తాను కోరుకున్నన్ని గ్రంథాలను చదవలేరని ఆయనకు తోచి ఉండవచ్చు. అయితే కొద్దిగా మాట్లాడినా బలహీనపడే తన స్వరాన్ని కాపాడుకోవడమే ఆయన మౌనంగా చదువుకోవడానికి మరింత వాస్తవమైన కారణం అయి ఉండవచ్చు. ఆయన ఏ ఉద్దేశంతో అలా చేసినా, అటువంటి వ్యక్తి అలా చేయడం నిశ్చయంగా మంచిదే.

అయితే, క్లుప్తంగా జవాబివ్వగల విషయమైతే తప్ప, నీ దివ్యవాణికి అంత పవిత్రమైన స్థానంగా ఉన్న ఆయన హృదయాన్ని నేను కోరుకున్న విషయాల గురించి అడిగే అవకాశం నాకు అసలు దొరకలేదు. నాలోని ఆ భావాల ఆటుపోట్లను ఆయన ముందు కుమ్మరించాలంటే, ఆయనకు పూర్తి తీరిక అవసరం; అలాంటి తీరిక ఎన్నడూ దొరకలేదు. అయితే ప్రతి ప్రభుదినాన ప్రజల మధ్య ఆయన సత్యవాక్యాన్ని సరిగా వివరించడం నేను వినేవాడిని. మమ్మల్ని మోసగించినవారు పవిత్ర గ్రంథాలకు వ్యతిరేకంగా అల్లిన కపటమైన అపనిందల చిక్కుముడులన్నింటినీ విప్పవచ్చని నాకు అంతకంతకూ నమ్మకం కలిగింది. అంతేకాక, కృప ద్వారా తల్లియైన కతోలిక సభలో నీవు నూతన జన్మనిచ్చిన నీ ఆధ్యాత్మిక సంతానం, ‘నీ స్వరూపంలో నీవు సృష్టించిన మానవుడు’ అనే మాటను, నీవు మానవాకారానికి పరిమితమై ఉన్నావని నమ్మి భావించే అర్థంలో తీసుకోవడం లేదని గ్రహించాను. ఆత్మస్వరూపమైన అస్తిత్వం ఎలా ఉంటుందో నాకు కనీసం అస్పష్టమైన ఊహగానీ, దాని ఛాయగానీ లేకపోయినప్పటికీ, ఇన్ని సంవత్సరాలుగా నేను మొరిగింది కతోలిక విశ్వాసానికి వ్యతిరేకంగా కాదని, శరీరానికే పరిమితమైన ఊహలు కల్పించుకున్న కల్పితాలకు వ్యతిరేకంగానేనని తెలిసి, ఆనందంతో కూడిన సిగ్గు కలిగింది. ఎందుకంటే, విచారించి తెలుసుకోవలసిన విషయాన్ని ఖండిస్తూ తీర్పు చెప్పేంత తొందరపాటుతో, భక్తిహీనంగా నేను ప్రవర్తించాను. నీవు సర్వోన్నతుడవు, అత్యంత సన్నిహితుడవు; అత్యంత గూఢమైనవాడవు, అత్యంత సమక్షంలో ఉన్నవాడవు. నీకు కొన్ని పెద్దవి, కొన్ని చిన్నవి అయిన అవయవాలు లేవు; నీవు ప్రతిచోటా సంపూర్ణంగా ఉన్నావు, అయినా స్థలంలో ఎక్కడా ఇమిడిపోయేవాడవు కావు. అటువంటి భౌతిక ఆకారం నీకు లేకపోయినా, నీవు మానవుణ్ణి నీ స్వరూపంలో సృష్టించావు; ఇదిగో, అతడు తల నుంచి పాదాల వరకు స్థలంలోనే ఇమిడి ఉన్నాడు.

అప్పుడు నీ ఈ స్వరూపం మానవునిలో ఎలా ఉండగలదో తెలియనప్పుడు, నేను తలుపు తట్టి, దానిని ఎలా విశ్వసించాలో నా సందేహాన్ని అడిగి ఉండవలసింది; వారు దానిని నేను ఊహించినట్లే నమ్ముతున్నారన్నట్టు అవమానకరంగా ఎదిరించి ఉండకూడదు. నిశ్చయమైన విషయాలను తెలియజేస్తామనే వాగ్దానానికి ఇంతకాలం భ్రమపడి మోసపోయి, పిల్లచేష్టలాంటి పొరపాటుతోనూ ఆవేశంతోనూ ఎన్నో అనిశ్చిత విషయాలను గురించి వాగినందుకు నాకు సిగ్గు పెరిగినకొద్దీ, దేనిని నిశ్చయంగా స్వీకరించాలనే సందేహం నా హృదయాన్ని మరింత తీవ్రంగా కొరికి వేసింది. అవి అసత్యాలని నాకు తరువాత స్పష్టమైంది. అయితే అవి అనిశ్చితమైనవని మాత్రం నాకు నిశ్చయంగా తెలుసు; గతంలో గుడ్డి వాదవివాదాల ధోరణితో నీ కతోలిక సభపై నిందలు మోపినప్పుడు, వాటినే నిశ్చయమైనవిగా భావించానని కూడా నాకు తెలుసు. ఆ సభ సత్యాన్ని బోధిస్తుందని అప్పటికీ నేను ఇంకా తెలుసుకోలేదు; కానీ నేను దేనికోసమైతే దానిని తీవ్రంగా దూషించానో, కనీసం దానిని మాత్రం అది బోధించడం లేదని ఇప్పుడు తెలుసుకున్నాను. అందుచేత నేను సిగ్గుతో తలవంచుకున్నాను, నా మనస్సు మారింది. ఓ నా దేవా, నీ ఏకైక కుమారుని శరీరమైన ఆ ఒకే ఒక్క సభలో—శిశువుగా ఉన్నప్పుడే నాకు క్రీస్తు నామం ఇవ్వబడిన ఆ సభలో—పిల్లచేష్టలాంటి కల్పనలకు ఆసక్తి లేదని తెలిసి సంతోషించాను. సమస్తానికీ సృష్టికర్తవైన నిన్ను, ఎంత గొప్పదైనా విశాలమైనదైనా, అన్నివైపులా మానవాకారపు హద్దులతో పరిమితమైన స్థలంలో బంధించే ఏ సిద్ధాంతాన్నీ ఆ సభ తన సత్యమైన బోధనలో సమర్థించదని తెలిసి ఆనందించాను.

ధర్మశాస్త్రానికి, ప్రవక్తలకు సంబంధించిన ప్రాచీన లేఖనాలు నా ముందు ఉంచబడినందుకు కూడా నేను ఆనందించాను. గతంలో అవి నాకు అసంబద్ధంగా కనిపించిన దృష్టితో ఇప్పుడు వాటిని చదవవలసిన అవసరం లేకపోయింది. అప్పుడు నీ పరిశుద్ధులు అలా భావిస్తున్నారని నేను వారిని దూషించాను; నిజానికి వారు అలా భావించనే లేదు. అంబ్రోసు ప్రజలకు చేసే ప్రసంగాలలో, “అక్షరం చంపుతుంది, కాని పవిత్రాత్మ జీవాన్ని ప్రసాదిస్తాడు” అనే వాక్యాన్ని ఒక నియమంగా అనుసరించాలని తరచూ ఎంతో శ్రద్ధతో సిఫారసు చేయడం నేను ఆనందంతో విన్నాను. ఆయన గూఢార్థపు తెరను తొలగిస్తూ, అక్షరార్థంగా చూస్తే తప్పుడు బోధ చేస్తున్నట్లు కనిపించిన విషయాలకు ఆధ్యాత్మిక అర్థాన్ని వెల్లడించేవారు. ఈ విధంగా ఆయన బోధించిన దేనిపట్లా నాకు అభ్యంతరం కలగలేదు; అయితే ఆయన బోధిస్తున్నది సత్యమో కాదో అప్పటికింకా నాకు తెలియదు. ఎందుకంటే, తలకిందులుగా పడిపోతాననే భయంతో, దేనికీ సమ్మతించకుండా నా హృదయాన్ని అదుపులో ఉంచుకున్నాను; కానీ అలా సందిగ్ధంలో ఉండిపోవడం వల్ల మరింతగా మరణానికి గురయ్యాను. ఏడు, మూడు కలిస్తే పది అవుతాయని నాకు ఎంత నిశ్చయంగా తెలుసో, నేను చూడని విషయాల పట్ల కూడా అంతే నిశ్చయం ఉండాలని కోరుకున్నాను. ఇది కూడా గ్రహించలేమని అనుకునేంత మూర్ఖత్వం నాలో లేదు; కానీ ఇతర విషయాలు కూడా నాకు ఇంతే స్పష్టంగా ఉండాలని కోరుకున్నాను—అవి నా ఇంద్రియాలకు గోచరించని భౌతిక విషయాలైనా, భౌతిక రూపంలో తప్ప మరే విధంగానూ ఊహించుకోవడం నాకు తెలియని ఆధ్యాత్మిక విషయాలైనా సరే. విశ్వసించడం ద్వారా నేను స్వస్థత పొంది ఉండవచ్చు; అప్పుడు నా ఆత్మదృష్టి స్వచ్ఛమై, ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉండే, ఏ విషయంలోనూ లోపించని నీ సత్యం వైపు ఏదో ఒక విధంగా మళ్లి ఉండేది. కానీ చెడ్డ వైద్యుని వద్ద చికిత్స పొందిన వ్యక్తి, మంచి వైద్యునికి తనను అప్పగించుకోవడానికి భయపడినట్లే, నా ఆత్మ స్వస్థత విషయంలోనూ జరిగింది. విశ్వసించడం ద్వారా తప్ప అది స్వస్థత పొందలేదు; అయినా అసత్యాలను నమ్ముతానేమోననే భయంతో స్వస్థతను నిరాకరించింది. అలా అది నీ చేతులను ఎదిరించింది. విశ్వాసమనే ఔషధాలను సిద్ధపరచి, లోకమంతటి వ్యాధులకు వాటిని ప్రయోగించి, వాటికి అంత గొప్ప ప్రామాణికతను ఇచ్చినది నీవే.

అయితే, ఈ అనుభవం నన్ను కతోలిక బోధనను మరింతగా ఇష్టపడేలా నడిపించింది. నిరూపించబడని విషయాలను విశ్వసించాలని కతోలిక సభ కోరడంలో, అది అనుసరించే విధానం మరింత వినయపూర్వకంగాను నిజాయితీగాను ఉందని నాకు అనిపించింది. ఆ విషయాలు తమలో తాము నిరూపించదగినవైనా కొందరికి మాత్రం నిరూపించలేనివి కావచ్చు, లేదా అసలు నిరూపించలేనివే కావచ్చు. మానికేయుల మధ్యనైతే, నిశ్చితమైన జ్ఞానాన్ని ఇస్తామనే వాగ్దానంతో మా నమ్మే స్వభావాన్ని అపహాస్యం చేసి, ఆ తరువాత నిరూపించలేమనే కారణంతో ఎన్నో అత్యంత కల్పితమైన, అసంబద్ధమైన విషయాలను మేము నమ్మాలని మాపై రుద్దేవారు. అప్పుడు, ఓ ప్రభువా, నీవు అత్యంత సున్నితమైన, అత్యంత కరుణగల నీ చేతితో నా హృదయాన్ని తాకి, నెమ్మదిగా శాంతపరుస్తూ, నన్ను ఒప్పించావు. నేను చూడని, అవి జరిగినప్పుడు అక్కడ లేని ఎన్నో లెక్కలేనన్ని విషయాలను నమ్ముతున్నానని ఆలోచించాను: లౌకిక చరిత్రలోని ఎన్నో విషయాలను; నేను చూడని ప్రదేశాల, నగరాల గురించిన ఎన్నో వివరాలను; స్నేహితులు చెప్పిన ఎన్నో విషయాలను; వైద్యులు చెప్పిన ఎన్నో విషయాలను; ఇతరులు నిరంతరం చెప్పే ఎన్నో విషయాలను నేను నమ్ముతున్నాను. వాటిని నమ్మకపోతే ఈ జీవితంలో మనం ఏ పనీ చేయలేము. చివరికి, నేను ఏ తల్లిదండ్రులకు జన్మించానో ఎంత అచంచలమైన నిశ్చయంతో నమ్ముతున్నానో ఆలోచించాను; ఇతరులు చెప్పినదాన్ని నమ్మకపోయి ఉంటే అది నాకు తెలిసే అవకాశం ఉండేది కాదు. ఇవన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకుంటుండగా, దాదాపు అన్ని జనాంగాల మధ్య నీవు ఎంతో గొప్ప ప్రామాణికతతో స్థిరపరచిన నీ గ్రంథాలను విశ్వసించేవారిని కాదు, వాటిని విశ్వసించనివారినే తప్పుపట్టాలని నీవు నన్ను ఒప్పించావు. అలాగే, “ఆ లేఖనాలు ఏకైక సత్యదేవుడు, పరమసత్యస్వరూపుడు అయిన దేవుని పవిత్రాత్మ ద్వారా మానవాళికి అందించబడ్డాయని నీకెలా తెలుసు?” అని నాతో అనేవారి మాటలను వినకూడదని కూడా నీవు నన్ను ఒప్పించావు. ఎందుకంటే, అన్నిటికంటే ఎక్కువగా విశ్వసించవలసింది ఈ విషయాన్నే. తమ మాటలను తామే ఖండించుకునే తత్వవేత్తల రచనలలో నేను చదివిన అసంఖ్యాకమైన దైవదూషణపూరిత ప్రశ్నల వాదవివాదాలు ఏవీ, “నీవు ఉన్నావు” అనే నా విశ్వాసాన్ని—నీవు ఎటువంటివాడవో నాకు తెలియకపోయినా—అలాగే “మానవ వ్యవహారాల పాలన నీకే చెందుతుంది” అనే నా విశ్వాసాన్ని నా నుంచి తొలగించలేకపోయాయి.

నేను దీనిని విశ్వసించాను; కొన్నిసార్లు మరింత దృఢంగా, మరికొన్నిసార్లు అంత దృఢంగా కాకపోయినా, నీవు ఉన్నావనీ, మా పట్ల శ్రద్ధ వహిస్తున్నావనీ ఎల్లప్పుడూ విశ్వసించాను. అయితే నీ సారతత్త్వాన్ని గురించి ఏమనుకోవాలో, ఏ మార్గం నీ వద్దకు నడిపిస్తుందో, లేదా తిరిగి నీ వద్దకు తీసుకువస్తుందో నాకు తెలియలేదు. కేవలం అమూర్తమైన తర్కాలతో సత్యాన్ని కనుగొనలేనంత బలహీనులం మేము; ఈ కారణంగానే మాకు పవిత్ర గ్రంథపు ప్రామాణిక అధికారం అవసరమైంది. అందువల్ల, ఆ గ్రంథం ద్వారా నిన్ను విశ్వసించాలనీ, నిన్ను వెదకాలనీ నీవు కోరుకోకపోయి ఉంటే, అన్ని దేశాలలోనూ దానికి అంతటి గొప్ప ప్రామాణిక అధికారాన్ని ఇచ్చి ఉండేవాడవు కాదని నేను అప్పటికి విశ్వసించడం మొదలుపెట్టాను. పవిత్ర గ్రంథంలో వింతగా వినిపించి, ఒకప్పుడు నాకు అభ్యంతరకరంగా తోచిన అనేక విషయాలకు సంతృప్తికరమైన వివరణలు విన్న తరువాత, వాటిని దాని దివ్య రహస్యాల లోతుకు సంబంధించినవిగా భావించాను. దాని ప్రామాణిక అధికారం నాకు మరింత పూజనీయంగా, మతవిశ్వాసంతో అంగీకరించడానికి మరింత యోగ్యంగా కనిపించింది. ఎందుకంటే అది అందరూ చదవడానికి అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, తన దివ్య రహస్యాల మహిమను తన మరింత లోతైన అర్థంలో దాచుకుంది. తన మాటల గొప్ప సరళతతో, తన శైలిలోని వినమ్రతతో అందరి స్థాయికీ దిగివస్తూనే, చంచలచిత్తులు కానివారి నుంచి అత్యంత శ్రద్ధతో కూడిన అధ్యయనాన్ని కోరింది. అలా అది అందరినీ తన విశాలమైన ఒడిలోకి స్వీకరించి, ఇరుకైన మార్గాల గుండా కొందరిని నీ వైపుకు దాటించగలిగింది. వారు కొద్దిమందే అయినా, అది అంతటి ఉన్నతమైన ప్రామాణిక అధికార స్థానంలో నిలిచి ఉండకపోతే, తన పవిత్రమైన వినమ్రతతో జనసమూహాలను తన ఒడిలోకి ఆకర్షించకపోతే, నీ వైపుకు వచ్చేవారికంటే ఎంతో ఎక్కువమంది. ఈ విషయాలను నేను ఆలోచించాను, నీవు నాతో ఉన్నావు; నేను నిట్టూర్చాను, నీవు ఆలకించావు; నేను తడబడ్డాను, నీవు నాకు దారి చూపావు; లోకపు విశాలమైన దారిలో నేను తిరుగులాడాను, అయినా నీవు నన్ను విడిచిపెట్టలేదు.

గౌరవాల కోసం, లాభాల కోసం, వివాహం కోసం నేను తహతహలాడాను; నీవు నన్ను పరిహసించావు. ఈ కోరికల వల్ల నేను అత్యంత చేదైన శ్రమలను అనుభవించాను. నీవు కానిదేదీ నాకు మధురంగా మారనివ్వకుండా చేసినకొద్దీ, నీవు నాపై మరింత కృప చూపించావు. ప్రభువా, ఇవన్నీ నేను గుర్తుచేసుకొని నీ ఎదుట ఒప్పుకోవాలని కోరుకున్న నీవు, నా హృదయాన్ని చూడు. పక్షులను పట్టే జిగురులా గట్టిగా పట్టుకున్న మృత్యుబంధం నుంచి ఇప్పుడు నీవు నా ఆత్మను విడిపించావు కనుక, అది నిన్నే హత్తుకొని ఉండనిమ్ము. అది ఎంత దయనీయ స్థితిలో ఉండేది! అన్నిటికంటే ఉన్నతుడవైన, నీవు లేకపోతే సమస్తమూ శూన్యమయ్యే నీ వైపు అది మిగిలినవన్నీ విడిచిపెట్టి తిరగాలనీ, అలా తిరిగి స్వస్థత పొందాలనీ, నీవు దాని గాయపు బాధను మరింత తీవ్రం చేశావు. అప్పుడు నా స్థితి ఎంత దయనీయంగా ఉండేది! చక్రవర్తిని కీర్తిస్తూ ఒక ప్రశంసా ప్రసంగం చేయడానికి నేను సిద్ధపడుతున్న ఆ రోజున, నా దైన్యాన్ని నాకు తెలియజేయడానికి నీవు నాతో ఎలా వ్యవహరించావు! ఆ ప్రసంగంలో నేను ఎన్నో అబద్ధాలు చెప్పవలసి ఉంది; నేను అబద్ధాలు చెబుతున్నానని తెలిసినవారి చేతనే ఆ అబద్ధాలకు చప్పట్లు కొట్టించుకోవలసి ఉంది. ఈ ఆందోళనలతో నా హృదయం తల్లడిల్లుతూ, నన్ను దహించివేస్తున్న ఆలోచనల వేడితో ఉడికిపోతోంది. మిలాన్ నగరంలోని ఒక వీధి గుండా వెళుతుండగా, ఒక పేద భిక్షగాడు హాస్యమాడుతూ ఉల్లాసంగా ఉండటం చూశాను. అతడు అప్పటికి కడుపునిండా తిని ఉన్నాడనుకుంటాను. నేను నిట్టూర్చి, మా వెర్రి తాపత్రయాలు తెచ్చిపెట్టే ఎన్నో దుఃఖాల గురించి నా చుట్టూ ఉన్న మిత్రులతో మాట్లాడాను. ఎందుకంటే, కోరిక నన్ను పొడుస్తూ ముందుకు నెడుతుండగా, నా దైన్యపు భారాన్ని ఈడ్చుకుంటూ, అలా ఈడ్చడం వల్ల దానిని మరింత పెంచుకుంటూ, నేను అప్పుడు పడుతున్న కష్టాలవంటి ప్రయత్నాలన్నిటి ద్వారానూ మేము చేరాలనుకున్నది కేవలం ఆ భిక్షగాడు మాకంటే ముందే చేరుకున్న ఉల్లాసాన్నే. మేము బహుశా దానిని ఎన్నటికీ పొందలేకపోవచ్చు. అతడు భిక్షగా పొందిన కొద్ది నాణేలతో సంపాదించుకున్న దానికోసమే—తాత్కాలిక సుఖం ఇచ్చే ఆనందం కోసమే—నేను ఎన్నో కష్టమైన వంకరదారులలో పథకాలు వేస్తున్నాను. నిజానికి అతనికి నిజమైన ఆనందం లేదు; అయినా, నా ఆశాపూరిత పథకాలతో నేను వెదుకుతున్న ఆనందంలో అంతకన్నా తక్కువ నిజత్వం ఉంది. నిశ్చయంగా అతడు ఉల్లాసంగా ఉన్నాడు, నేను ఆందోళనతో ఉన్నాను; అతడు చింతలేకుండా ఉన్నాడు, నేను భయాలతో నిండిపోయాను. అయితే ఎవరైనా నన్ను, ‘నీవు ఉల్లాసంగా ఉండటాన్ని కోరుకుంటావా, లేక భయంతో ఉండటాన్నా?’ అని అడిగితే, ‘ఉల్లాసంగా ఉండటాన్నే’ అని సమాధానమిచ్చేవాణ్ణి. మళ్లీ, ‘అతనిలా ఉండటాన్ని కోరుకుంటావా, లేక ఇప్పుడు నీవున్నట్లే ఉండటాన్నా?’ అని అడిగితే, చింతలతోనూ భయాలతోనూ కృశించిపోతున్నప్పటికీ, నేనున్నట్లే ఉండటాన్ని ఎంచుకునేవాణ్ణి. అయితే అది తప్పుడు తీర్పువల్లనే; ఆ తీర్పు సత్యమైనదా? అతనికంటే నాకు ఎక్కువ విద్య ఉందనే కారణంతో, నేను అతనికంటే మెరుగైన స్థితిలో ఉన్నానని భావించకూడదు. ఎందుకంటే ఆ విద్యలో నాకు ఆనందం లేదు; దాని ద్వారా మనుష్యులను సంతోషపెట్టాలని మాత్రమే చూశాను. అది కూడా వారికి బోధించడానికి కాదు, కేవలం వారిని సంతోషపెట్టడానికే. అందుకే నీవు నీ దిద్దుబాటు దండంతో నా ఎముకలను విరిచావు.

కాబట్టి, నా ఆత్మతో, “మనిషి ఆనందం దేనివల్ల కలుగుతుందనేది ముఖ్యమే. ఆ భిక్షగాడు మద్యం మత్తులో ఆనందించాడు; నీవేమో కీర్తిలో ఆనందించాలని కోరుకున్నావు” అని అనేవారు నా ఆత్మకు దూరమవుదురు గాక. ఏ కీర్తి, ప్రభూ? నీలో లేని కీర్తి. ఎందుకంటే, అతని ఆనందం నిజమైన ఆనందం కానట్టే, ఆ కీర్తి కూడా నిజమైన కీర్తి కాదు; అది నా ఆత్మను మరింతగా కూలదోసింది. అతని మద్యం మత్తు ఆ రాత్రికే దిగిపోయేది; కాని నా మత్తుతోనే నేను నిద్రించి మళ్లీ లేచాను; మళ్లీ దానితోనే నిద్రించి, మళ్లీ దానితోనే లేవవలసి ఉండేది. ఇలా ఎన్ని రోజులో, దేవా, నీకే తెలుసు. అయితే, “మనిషి ఆనందం దేనివల్ల కలుగుతుందనేది ముఖ్యమే.” అది నాకు తెలుసు; విశ్వాసంతో కూడిన నిరీక్షణ ఇచ్చే ఆనందం అటువంటి వ్యర్థమైన గర్వం కంటే సాటిలేనంత ఉన్నతమైనది. అవును, అప్పుడు అతడు కూడా నాకంటే మెరుగైన స్థితిలోనే ఉన్నాడు; ఎందుకంటే నిజంగా అతడే ఎక్కువ సంతోషంగా ఉన్నాడు. అతడు ఉల్లాసంలో పూర్తిగా మునిగి ఉండగా, నేను చింతలతో లోలోపల చీలిపోతున్నందువల్ల మాత్రమే కాదు; అతడు శుభాకాంక్షలు పలికి ద్రాక్షారసం సంపాదించుకున్నాడు; నేనేమో అబద్ధాల ద్వారా బోలుగా ఉండి, అహంకారాన్ని ఉబ్బించే ప్రశంసలను వెదుకుతున్నాను. ఈ భావంతోనే అప్పుడు నా స్నేహితులతో ఎన్నో విషయాలు చెప్పాను. వారి మధ్య ఉన్నప్పుడు నా స్థితి ఎలా ఉందో తరచుగా గమనించాను; నా స్థితి బాగాలేదని గ్రహించి దుఃఖించాను; ఆ దుఃఖంతో అదే దుస్థితిని రెట్టింపు చేసుకున్నాను. ఏ సౌభాగ్యమైనా నన్ను చూసి చిరునవ్వు నవ్వితే, దానిని అందుకోవడానికి నేను వెనుకాడేవాణ్ణి; ఎందుకంటే, దాదాపు నేను దానిని పట్టుకోకముందే అది ఎగిరిపోయేది.

స్నేహితులుగా కలిసి జీవిస్తున్న మేము ఈ విషయాల గురించి కలిసి విచారించేవాళ్లం. అయితే ముఖ్యంగా అలిపియుస్, నెబ్రిదియుస్‌లతోనే వీటి గురించి ఎంతో ఆత్మీయంగా మాట్లాడేవాణ్ణి. వారిలో అలిపియుస్ నా సొంత పట్టణంలోనే, అక్కడి ప్రముఖ కుటుంబానికి చెందినవారికి జన్మించాడు; అయితే వయస్సులో నాకంటే చిన్నవాడు. నేను మొదట మా పట్టణంలో బోధించినప్పుడు, ఆ తరువాత కార్తేజ్‌లోనూ అతడు నా దగ్గర చదువుకున్నాడు. నేను దయగలవాడిగా, విద్యావంతుడిగా అతనికి కనిపించినందున అతడు నన్ను ఎంతో ప్రేమించాడు. అంత చిన్న వయస్సులోనే అతనిలో విశేషంగా కనిపించిన సద్గుణాల పట్ల గొప్ప ఆసక్తిని బట్టి నేనూ అతనిని ప్రేమించాను. అయినా, కార్తేజ్ ప్రజల అలవాట్ల సుడిగుండం అతనిని సర్కస్‌లో జరిగే పోటీల పిచ్చిలోకి లాగేసింది; ఆ ప్రజలు అటువంటి వ్యర్థ వినోదాలను ఎంతో మక్కువతో అనుసరించేవారు. అతడు ఆ సుడిగుండంలో దయనీయంగా కొట్టుమిట్టాడుతున్న కాలంలో, నేను అక్కడ వాక్చాతుర్య శాస్త్రాన్ని బోధిస్తూ, అందరూ వచ్చి చదువుకోగల పాఠశాలను నడుపుతున్నాను. అయినా, అతని తండ్రికీ నాకూ మధ్య తలెత్తిన కొంత విరోధం కారణంగా, అప్పటికి అతడు నా దగ్గర పాఠాలు నేర్చుకోవడం లేదు. సర్కస్‌ పట్ల అతనికి ఎంత వినాశకరమైన వ్యామోహం ఉందో అప్పుడు నాకు తెలిసింది. ఎంతో ఉజ్జ్వలమైన భవిష్యత్తుకు సూచనగా ఉన్న తన సద్గుణాలను అతడు వృథా చేసుకోబోతున్నట్లు, కాదు, అప్పటికే వృథా చేసుకున్నట్లు కనిపించడంతో నేను ఎంతో దుఃఖించాను. అయినా, స్నేహితుని ఆప్యాయతతోనైనా, గురువు అధికారంతోనైనా అతనికి హితవు చెప్పడానికి, లేదా కొంత నిర్బంధించైనా అతనిని తిరిగి సన్మార్గంలోకి తీసుకురావడానికి నాకు మార్గమేమీ లేకపోయింది. ఎందుకంటే, అతని తండ్రిలాగే అతడూ నా గురించి భావిస్తున్నాడని నేను అనుకున్నాను. కాని అతడు అలా లేడు. ఆ విషయంలో తన తండ్రి అభిప్రాయాన్ని పక్కనపెట్టి, అతడు నన్ను పలకరించడం మొదలుపెట్టాడు; అప్పుడప్పుడు నా తరగతి గదిలోకి వచ్చి, కొద్దిసేపు విని, వెళ్లిపోయేవాడు.

అయితే, వ్యర్థమైన వినోదాల పట్ల గుడ్డిగా, అనాలోచితంగా పరుగెత్తే కోరికతో అతడు తన చక్కని బుద్ధిశక్తిని పాడుచేసుకోకుండా ఉండేలా అతనితో మాట్లాడవలసిన సంగతిని నేను మరచిపోయాను. కానీ ప్రభువా, నీవు సృష్టించిన సమస్తం నడిచే తీరును నడిపించే నీవు అతనిని మరచిపోలేదు. అతడు ఒకనాడు నీ బిడ్డలలో ఒకడై, యాజకుడిగా నీ దివ్యసంస్కారాన్ని అందించవలసి ఉంది. అతనిలో వచ్చిన మార్పు నీ వల్లనే కలిగిందని స్పష్టంగా తెలియడానికి, నాకే తెలియకుండా నా ద్వారా నీవు దానిని సాధించావు. ఒకరోజు నేను ఎప్పటిలాగే నా స్థానంలో కూర్చొని ఉండగా, నా విద్యార్థులు నా ఎదుట ఉన్నారు. అప్పుడు అతడు లోపలికి వచ్చి, నన్ను పలకరించి, కూర్చొని, నేను బోధిస్తున్న విషయంపై మనస్సు పెట్టాడు. ఆ సమయంలో యాదృచ్ఛికంగా నేను ఒక పాఠ్యభాగాన్ని వివరిస్తున్నాను. నేను చెప్పదలచుకున్నది మరింత ఆసక్తికరంగా, స్పష్టంగా ఉండేందుకు రథపందేల నుంచి ఒక పోలిక నా మనస్సుకు తట్టింది. ఆ పిచ్చికి బానిసలైన వారిని కటువుగా ఎగతాళి చేస్తూ ఆ పోలికను చెప్పాను. దేవా, ఆ వ్యసనం నుంచి అలిపియుసును నయం చేయాలని అప్పుడు నేను అనుకోలేదని నీకు తెలుసు. కానీ అతడు ఆ మాటలన్నిటినీ తనకే అన్వయించుకొని, నేను కేవలం తన కోసమే అలా అన్నానని భావించాడు. మరొకరైతే ఆ మాటల వల్ల నాపై కోపం తెచ్చుకునేవారు; కానీ సద్బుద్ధిగల ఆ యువకుడు మాత్రం తనపై తానే కోపపడటానికి, నన్ను మరింత గాఢంగా ప్రేమించడానికి వాటిని కారణంగా తీసుకున్నాడు. ఎందుకంటే, నీవు ఎంతోకాలం క్రితమే చెప్పి, నీ గ్రంథంలో వ్రాయించావు: జ్ఞానిని గద్దించు, అతడు నిన్ను ప్రేమిస్తాడు. అయితే అతనిని గద్దించింది నేను కాదు, నీవే. అందరినీ, వారికి తెలిసినా తెలియకపోయినా, నీకు తెలిసిన క్రమంలో ఉపయోగించుకునే నీవు—ఆ క్రమం న్యాయమైనదే—ఇలా నీరసించిపోతున్న అతని ఆశాజనకమైన మనస్సును రగిలించి, స్వస్థపరచడానికి నా హృదయాన్ని, నాలుకను మండే నిప్పుకణికలుగా చేశావు. నా అంతరాత్మలోతుల నుంచి నేను నీ ఎదుట ప్రకటించే నీ కరుణాకార్యాలను తలచుకోనివాడు నీ స్తుతుల విషయంలో మౌనంగా ఉండుగాక. ఎందుకంటే, ఆ మాటలు విన్న వెంటనే అతడు, తాను ఇష్టపూర్వకంగా మునిగిపోయి, దానిలోని దయనీయమైన వినోదాల వల్ల అంధుడైపోయిన ఆ అగాధమైన గుంట నుంచి బయటపడ్డాడు. దృఢమైన ఆత్మనిగ్రహంతో తన మనస్సును కుదిపివేశాడు. దాంతో రథపందేల వినోదాలకు సంబంధించిన మలినాలన్నీ అతని నుంచి తొలగిపోయాయి; అతడు మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లలేదు. ఆ తరువాత, నా విద్యార్థిగా ఉండేందుకు ఒప్పుకోని తన తండ్రిని అతడు ఒప్పించాడు. తండ్రి తన పట్టు విడిచి అంగీకరించాడు. అలిపియుసు మళ్లీ నా బోధ వినడం ప్రారంభించి, నాతోపాటు అదే మూఢవిశ్వాసంలో చిక్కుకున్నాడు. మానికేయులలో కనిపించిన ఇంద్రియనిగ్రహాన్ని నిజమైనదిగా, కపటంలేనిదిగా భావించి దానిని ఇష్టపడ్డాడు. కానీ అది అర్థరహితమైన, మోసపుచ్చే ఇంద్రియనిగ్రహం. సద్గుణపు లోతులను ఇంకా చేరుకోలేకపోయినా, కేవలం నీడవంటి కపట సద్గుణపు పైమెరుగులకు సులభంగా మోసపోయే అమూల్యమైన ఆత్మలను అది ఉచ్చులో పడవేసేది.

తన తల్లిదండ్రులు తనను ఆకర్షించి అనుసరించేలా చేసిన ఆ లౌకిక వృత్తిమార్గాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, అతడు న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించడానికి నాకంటే ముందే రోముకు వెళ్లాడు. అక్కడ ఖడ్గయోధుల పోరాట ప్రదర్శనలపట్ల అనూహ్యమైన ఉత్సాహంతో, నమ్మశక్యం కానంతగా కొట్టుకుపోయాడు. నిజానికి అటువంటి ప్రదర్శనలంటే అతనికి పూర్తిగా విముఖత, అసహ్యం ఉండేవి. ఒకరోజు భోజనం ముగించుకొని వస్తున్న అతని పరిచయస్థులు, తోటి విద్యార్థులు కొందరు అనుకోకుండా అతనికి ఎదురుపడ్డారు. ఆ క్రూరమైన, ప్రాణాంతకమైన ప్రదర్శనలు జరుగుతుండగా, అతడు తీవ్రంగా నిరాకరిస్తూ ప్రతిఘటిస్తున్నా, వారు చనువుకొద్దీ బలవంతం చేసి అతణ్ణి వృత్తాకార రంగస్థలంలోకి ఈడ్చుకుపోయారు. అప్పుడు అతడు ఇలా అభ్యంతరం చెప్పాడు: “మీరు నా శరీరాన్ని ఆ చోటికి ఈడ్చుకుపోయి, అక్కడ కూర్చోబెట్టినా, నా మనస్సునుగానీ నా కళ్లనుగానీ ఆ ప్రదర్శనలవైపు తిప్పమని కూడా నన్ను బలవంతపెట్టగలరా? అప్పుడు నేను అక్కడ ఉన్నా లేనట్టే ఉంటాను; అలా మిమ్మల్నీ, ఆ ప్రదర్శనలనూ జయిస్తాను.” ఇది విన్నా వారు అతణ్ణి తీసుకుపోయారు; బహుశా అతడు చెప్పినట్లే చేయగలడో లేదో పరీక్షించాలని అనుకున్నారేమో. వారు అక్కడికి చేరుకొని, దొరికిన చోట్ల కూర్చున్నప్పుడు, ఆ క్రూర వినోదంతో ఆ ప్రదేశమంతా ఉడికిపోతోంది. అతడు మాత్రం కళ్లను మూసుకొని, తన మనస్సు అటువంటి చెడువైపు సంచరించకుండా అడ్డుకున్నాడు. అయ్యో, అతడు తన చెవులను కూడా మూసుకొని ఉంటే ఎంత బాగుండేది! ఎందుకంటే పోరాటంలో ఒకడు కూలిపోగా, ప్రజలందరూ చేసిన మహా ఆర్తనాదం అతణ్ణి బలంగా తాకింది. కుతూహలానికి లొంగిపోయి, అది ఏదైనా సరే, చూసిన తరువాత కూడా దానిని తృణీకరించి, దానికి అతీతంగా ఉండగలనని సిద్ధపడినవాడిలా అతడు కళ్లు తెరిచాడు. తాను చూడాలనుకున్న ఆ వ్యక్తి శరీరానికి తగిలిన గాయంకంటే లోతైన గాయం అతని ఆత్మకు తగిలింది. ఎవడు కూలినందుకు ఆ మహా కోలాహలం చెలరేగిందో, వాడికంటే దయనీయంగా ఇతడు పతనమయ్యాడు. ఆ కోలాహలం అతని చెవుల ద్వారా లోనికి ప్రవేశించి, అతని కళ్లను తెరిపించి, స్థిరసంకల్పంకంటే సాహసమే ఎక్కువగా ఉన్న అతని ఆత్మ దెబ్బతిని కూలిపోవడానికి దారితీసింది. నీపై ఆధారపడవలసి ఉండగా, తనమీద తానే అతిగా నమ్మకం పెట్టుకున్నందువల్ల ఆ ఆత్మ మరింత బలహీనంగా ఉంది. ఆ రక్తాన్ని చూసిన వెంటనే అతడు దానితోపాటు క్రూరత్వాన్ని కూడా తాగేశాడు. అతడు చూపు మరల్చుకోలేదు; తనకు తెలియకుండానే ఉన్మాదాన్ని లోనికి పీల్చుకుంటూ, కళ్లు నిలిపి చూస్తూ ఉండిపోయాడు. ఆ పాపభరితమైన పోరాటంలో ఆనందించి, ఆ రక్తపాత వినోదపు మత్తులో మునిగిపోయాడు. ఇప్పుడు అతడు అక్కడికి వచ్చినప్పటి వ్యక్తి కాడు; తాను వచ్చి చేరిన జనసమూహంలో ఒకడయ్యాడు. అవును, తనను అక్కడికి తీసుకువచ్చినవారికి నిజమైన సహచరుడయ్యాడు. ఇంకెందుకు ఎక్కువ చెప్పడం? అతడు చూశాడు, కేకలు వేశాడు, ఆవేశంతో రగిలిపోయాడు. మొదట తనను అక్కడికి లాక్కొచ్చినవారితో తిరిగి రావడానికే కాక, వారికంటే ముందే రావడానికీ, ఇంకా ఇతరులను కూడా లాక్కురావడానికీ ప్రేరేపించే ఆ ఉన్మాదాన్ని తనతోపాటు అక్కడినుంచి తీసుకువెళ్లాడు. అయినా, అత్యంత బలమైన, అత్యంత కరుణగల నీ హస్తంతో నీవు అతణ్ణి అక్కడినుంచి బయటకు లాగి, తనమీద కాక నీమీద నమ్మకం ఉంచుకోవాలని అతనికి నేర్పించావు. అయితే అది తరువాత జరిగింది.

అయితే భవిష్యత్తులో ఔషధంగా ఉపయోగపడేలా ఈ అనుభవం అప్పటికే అతని జ్ఞాపకంలో నిక్షిప్తమవుతూ ఉంది. మరొక సంఘటన కూడా అలాంటిదే. అతడు ఇంకా కార్తేజ్‌లో నా దగ్గర చదువుకుంటున్నప్పుడు, ఒక మధ్యాహ్నం వేళ బజారులో, తాను కంఠస్థంగా చెప్పవలసినదాన్ని గురించి ఆలోచించుకుంటూ ఉన్నాడు; విద్యార్థులు సాధారణంగా అలా అభ్యాసం చేస్తుంటారు. అప్పుడు బజారు అధికారులు అతణ్ణి దొంగగా పట్టుకోవడానికి నీవు అనుమతించావు. మా దేవా, నీవు దానిని అనుమతించడానికి మరే కారణమూ లేదని నేను భావిస్తున్నాను: భవిష్యత్తులో అంత గొప్ప వ్యక్తి కాబోయే అతడు, వ్యాజ్యాలను విచారించేటప్పుడు తొందరపడి ఏదైనా నమ్మేసి, ఒక మనిషి మరొక మనిషిని తేలికగా దోషిగా తీర్పు చేయకూడదని అప్పుడే నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాలన్నదే నీ ఉద్దేశం. అతడు తన పుస్తకం, కలం పట్టుకొని న్యాయపీఠం ముందు ఒంటరిగా అటూ ఇటూ నడుస్తుండగా, ఇదిగో, అసలు దొంగ అయిన ఒక యువ న్యాయవాది రహస్యంగా ఒక చిన్న గొడ్డలి తీసుకువచ్చాడు. అలిపియుస్ కంటపడకుండా లోనికి వెళ్లి, వెండిపనివారి దుకాణాలను చుట్టి ఉన్న సీసపు కటకటాల దగ్గరకు చేరుకొని, ఆ సీసాన్ని నరకడం మొదలుపెట్టాడు. అయితే గొడ్డలి శబ్దం వినిపించడంతో కింద ఉన్న వెండిపనివారు కలకలం రేపి, అక్కడ ఎవరు కనిపిస్తే వారిని పట్టుకోవడానికి కొందరిని పంపారు. వారి కేకలు విన్న ఆ దొంగ, గొడ్డలితోపాటు పట్టుబడతాననే భయంతో దానిని అక్కడే వదిలి పారిపోయాడు. అతడు లోనికి రావడం చూడని అలిపియుస్, ఇప్పుడు అతడు బయటకు వెళ్లడం గమనించి, ఎంత వేగంగా పారిపోతున్నాడో చూశాడు. విషయమేమిటో తెలుసుకోవాలనే కోరికతో అతడు ఆ చోటికి వెళ్లాడు. అక్కడ గొడ్డలి కనిపించడంతో, దానిని ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ, దాని గురించి ఆలోచిస్తూ నిలబడ్డాడు. అంతలో, ఎవరి గొడ్డలి శబ్దం తమను ఉలిక్కిపడేలా చేసి అక్కడికి రప్పించిందో, ఆ గొడ్డలే చేతిలో పట్టుకొని ఒంటరిగా ఉన్న అతణ్ణి, పట్టుకోవడానికి పంపబడినవారు చూశారు. వారు అతణ్ణి పట్టుకొని ఈడ్చుకుపోయారు. బజారులో నివసించేవారిని ఒకచోట చేర్చి, ఒక పేరుమోసిన దొంగను పట్టుకున్నామని గొప్పలు చెప్పుకున్నారు. అలా అతణ్ణి న్యాయాధిపతి ఎదుట హాజరుపరచడానికి తీసుకువెళ్తున్నారు.

అయితే అలిపియస్ నేర్చుకోవలసిన పాఠం అంతవరకే. ప్రభువా, అతని నిర్దోషిత్వానికి నీవొక్కడవే సాక్షివి; వెంటనే నీవు అతనికి తోడుగా వచ్చావు. అతన్ని చెరసాలకో శిక్ష విధించడానికో తీసుకువెళ్తుండగా, ప్రభుత్వ భవనాల పర్యవేక్షణకు ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తున్న ఒక వాస్తుశిల్పి వారికి ఎదురయ్యాడు. ముఖ్యంగా అతను ఎదురైనందుకు వారు సంతోషించారు. ఎందుకంటే బజారులో పోయిన వస్తువులను దొంగిలిస్తున్నది వారేనని అతను తరచూ అనుమానించేవాడు; ఈ దొంగతనాలు చేస్తున్నది ఎవరో ఎట్టకేలకు అతనికి చూపించవచ్చని వారు భావించారు. అయితే, ఆ వాస్తుశిల్పి తరచూ ఒక సెనేటరును గౌరవపూర్వకంగా కలుసుకోవడానికి వెళ్తుండేవాడు; అతని ఇంట్లో అలిపియస్‌ను చాలాసార్లు చూశాడు. అందుచేత అతన్ని వెంటనే గుర్తించి, చేయి పట్టుకొని పక్కకు తీసుకువెళ్లాడు. ఇంతటి దురవస్థకు కారణమేమిటని అడిగి, జరిగినదంతా విన్నాడు. అక్కడున్నవారు పెద్దగా కేకలు వేస్తూ, బెదిరిస్తుండగా, అందరినీ తనతో రమ్మని చెప్పాడు. అలా వారు ఆ నేరం చేసిన యువకుని ఇంటికి వచ్చారు. అక్కడ తలుపు ముందు ఒక చిన్న సేవక బాలుడు ఉన్నాడు. తన యజమానికి ఏ కీడు జరగవచ్చో గ్రహించక, జరిగినదంతా చెప్పేసేంత చిన్నవాడు అతను. ఎందుకంటే అతను తన యజమానితో బజారుకు వెళ్లాడు. అలిపియస్ ఆ బాలుణ్ణి గుర్తుపట్టగానే వాస్తుశిల్పికి చెప్పాడు. అతను ఆ బాలునికి గొడ్డలిని చూపించి, “ఇది ఎవరిది?” అని అడిగాడు. “మాదే” అని అతను వెంటనే చెప్పాడు. మరిన్ని ప్రశ్నలు అడగగా, అతను అంతా బయటపెట్టాడు. ఈ విధంగా ఆ నేరం ఆ ఇంటివారిదని తేలింది; అలిపియస్‌ను అవమానించడం మొదలుపెట్టిన జనసమూహం సిగ్గుపడింది. నీ వాక్యాన్ని అందించేవాడిగా, నీ సభలో అనేక వివాదాలను విచారించేవాడిగా కాబోతున్న అతను, మరింత అనుభవాన్నీ బోధననూ పొంది అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.

ఆ తరువాత నేను అతన్ని రోములో కలుసుకున్నాను. ఎంతో దృఢమైన అనుబంధంతో అతను నన్ను అంటిపెట్టుకొని ఉన్నాడు. నన్ను విడిచిపెట్టకూడదనీ, తాను అభ్యసించిన న్యాయశాస్త్రాన్ని కొంతవరకైనా ఆచరణలో పెట్టాలనీ నాతో మిలానుకు వచ్చాడు. ఆ అభ్యాసం తనకన్నా తన తల్లిదండ్రులను సంతోషపెట్టడానికే ఎక్కువగా చేశాడు. అక్కడ అతను మూడుసార్లు న్యాయ సలహాదారుగా పనిచేశాడు. అతని అవినీతిరహిత ప్రవర్తనను చూసి ఇతరులు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయారు; నిజాయితీకన్నా బంగారానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వగల ఇతరులను చూసి అతనే మరింత ఆశ్చర్యపోయాడు. అతని శీలం దురాశ అనే ఎరతోనే కాక, భయం అనే ములుకర్రతోనూ పరీక్షించబడింది. రోములో అతను ఇటలీ రాజకోశాధిపతికి న్యాయ సలహాదారుగా ఉన్నాడు. ఆ కాలంలో ఎంతో శక్తిమంతుడైన ఒక సెనేటరు ఉండేవాడు. అతని అనుగ్రహాలకు అనేకులు రుణపడి ఉండేవారు; అనేకులు అతనికి ఎంతో భయపడేవారు. చట్టాలు అనుమతించని ఒక పనిని, తనకు అలవాటైన అధికారబలంతో, తన కోసం అనుమతింపజేసుకోవాలని అతను పట్టుబట్టాడు. అలిపియస్ దాన్ని ప్రతిఘటించాడు. లంచం ఇస్తామని వాగ్దానం చేశారు; అతను దాన్ని మనస్ఫూర్తిగా తిరస్కరించాడు. బెదిరించారు; అతను వాటిని లెక్కచేయలేదు. మేలు చేయడానికైనా కీడు చేయడానికైనా లెక్కలేనన్ని మార్గాలు ఉన్నవాడిగా ఎంతో పేరుపొందిన అంత గొప్ప వ్యక్తి స్నేహాన్ని కోరుకోక, అతని శత్రుత్వానికి భయపడక నిలిచిన ఆ అసాధారణ ధైర్యాన్ని చూసి అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. అలిపియస్ సలహాదారుగా ఉన్న న్యాయమూర్తికి కూడా ఆ పని జరగడం ఇష్టం లేదు. అయినా అతను బహిరంగంగా నిరాకరించకుండా, అలిపియస్ తనను అలా చేయనివ్వడని చెబుతూ, ఆ విషయాన్ని అతనిపైకి నెట్టాడు. నిజానికి న్యాయమూర్తి అలా చేసి ఉన్నా, అలిపియస్ దానికి విరుద్ధంగానే తీర్పు ఇచ్చి ఉండేవాడు. అయితే విద్యాభ్యాసానికి సంబంధించిన ఒక విషయంలో మాత్రం అతను దాదాపుగా ప్రలోభానికి లోనయ్యాడు: ప్రీటోరియన్ కార్యాలయానికి వర్తించే ధరలకే తన కోసం పుస్తకాల ప్రతులు రాయించుకోవచ్చనే అవకాశం అది. కానీ న్యాయాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, తన నిర్ణయాన్ని మంచివైపు మార్చుకున్నాడు. దాన్ని అనుమతించే అధికారంకన్నా, దాన్ని అడ్డుకునే న్యాయబద్ధతే తనకు ఎక్కువ మేలు చేస్తుందని అతను భావించాడు. ఇవి చిన్న విషయాలే; అయితే చిన్న విషయంలో నమ్మకంగా ఉండేవాడు పెద్ద విషయంలోనూ నమ్మకంగానే ఉంటాడు. నీ సత్యస్వరూపుని నోటి నుంచి వచ్చిన ఈ మాటలు ఎన్నటికీ వ్యర్థం కావు: అన్యాయపు ధనం విషయంలో మీరు నమ్మకంగా ఉండకపోతే, నిజమైన సంపదలను మీకు ఎవరు నమ్మి అప్పగిస్తారు? ఇతరుల సొత్తు విషయంలో మీరు నమ్మకంగా ఉండకపోతే, మీకు సొంతమైనదాన్ని మీకు ఎవరు ఇస్తారు? ఇలాంటి స్వభావం గల అతను ఆ సమయంలో నన్ను అంటిపెట్టుకొని ఉన్నాడు. ఏ జీవనమార్గాన్ని ఎంచుకోవాలనే విషయంలో నాతోపాటు అతనూ తటపటాయించాడు.

నెబ్రిడియస్ కూడా మిలానుకు వచ్చాడు. కార్తేజ్ సమీపంలోని తన స్వదేశాన్నీ, తాను చాలాకాలం నివసించిన కార్తేజ్ నగరాన్నీ విడిచిపెట్టి వచ్చాడు. తన చక్కని పిత్రార్జిత భూసంపదనూ ఇంటినీ, తన వెంట రాబోని తల్లినీ అక్కడే వదిలి వచ్చాడు. నాతో కలిసి సత్యాన్నీ జ్ఞానాన్నీ అత్యంత తపనతో అన్వేషిస్తూ జీవించాలన్నదే అతను రావడానికి ఏకైక కారణం. నాలాగే అతనూ నిట్టూర్చాడు, నాలాగే అతనూ తటపటాయించాడు. నిజమైన జీవితాన్ని అతను ఎంతో తపనతో అన్వేషించేవాడు; అత్యంత క్లిష్టమైన ప్రశ్నలను ఎంతో సూక్ష్మబుద్ధితో పరిశీలించేవాడు. అలా మేము ముగ్గురం నిరుపేదలవలె, మా అవసరాలను ఒకరికొకరం నిట్టూర్పులతో చెప్పుకుంటూ, తగిన సమయంలో నీవు మాకు ఆహారం ఇస్తావని నీ కోసం ఎదురుచూశాము. నీ కరుణవల్ల మా లౌకిక వ్యవహారాల వెంట వచ్చిన చేదు అనుభవాలన్నిటిలోనూ, ఇవన్నీ మేమెందుకు అనుభవించాలో, వీటి అంతిమ ప్రయోజనమేమిటో తెలుసుకోవాలని చూసినప్పుడు, మాకు చీకటే ఎదురైంది. అప్పుడు మేము మూలుగుతూ వెనుదిరిగి, “ఇవి ఇంకా ఎంతకాలం కొనసాగుతాయి?” అనేవాళ్లం. ఈ మాట కూడా మేము తరచూ అనేవాళ్లమే; అయితే అలా అంటూనే ఆ లౌకిక వ్యవహారాలను విడిచిపెట్టలేదు. ఎందుకంటే వాటిని విడిచిపెట్టిన తరువాత మేము స్వీకరించగల నిశ్చయమైనదేదీ అప్పటికింకా మాకు గోచరించలేదు.

నేను ఈ విషయాలను మళ్లీ మళ్లీ పరిశీలిస్తూ, నా పంతొమ్మిదవ ఏటినుంచి ఎంత కాలం గడిచిపోయిందో తలచుకొని అన్నిటికంటే ఎక్కువగా ఆశ్చర్యపోయాను. ఆ వయసులోనే నాలో జ్ఞానం పట్ల కోరిక రగులుకోవడం మొదలైంది; జ్ఞానాన్ని కనుగొన్నాక, శూన్యమైన ఆశలన్నిటినీ, వ్యర్థ కోరికలు రేపే మోసపూరిత ఉన్మాదాలన్నిటినీ విడిచిపెట్టాలని నిశ్చయించుకున్నాను. కానీ ఇదిగో, ఇప్పుడు నాకు ముప్పయ్యవ ఏడు వచ్చింది. అయినా అదే బురదలో కూరుకుపోయి, గతించిపోతూ నా ఆత్మను క్షీణింపజేసే ప్రస్తుత సుఖాలను అనుభవించాలని తహతహలాడుతున్నాను. నాలో నేను ఇలా అనుకుంటున్నాను: “రేపు నేను దానిని కనుగొంటాను; అది స్పష్టంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది, నేను దానిని గ్రహిస్తాను. ఇదిగో, మానికేయ మతస్థుడైన ఫౌస్టస్ వస్తాడు, అన్నిటినీ విశదపరుస్తాడు! ఓ గొప్పవారలారా, అకాడమీ తత్త్వవేత్తలారా, జీవితాన్ని క్రమబద్ధంగా నడిపించుకోవడానికి ఏ విషయాన్నీ నిశ్చయంగా తెలుసుకోలేమన్నది నిజమేనన్నమాట! కాదు, మనం ఇంకా శ్రద్ధగా వెదుకుదాం, నిరాశ చెందవద్దు. ఇదిగో, ఒకప్పుడు అసంబద్ధంగా అనిపించిన సభ గ్రంథాలలోని విషయాలు ఇప్పుడు మనకు అలా అనిపించడం లేదు; వాటిని వేరొక విధంగా, మంచి అర్థంలో గ్రహించవచ్చు. స్పష్టమైన సత్యం తెలిసేవరకు, చిన్నతనంలో నా తల్లిదండ్రులు నన్ను ఎక్కడ నిలిపారో అక్కడే నిలబడతాను. కానీ ఆ సత్యాన్ని ఎక్కడ వెదకాలి, ఎప్పుడు వెదకాలి? అంబ్రోసుకు తీరిక లేదు; మనకు చదవడానికి తీరిక లేదు; అసలు పుస్తకాలైనా ఎక్కడ దొరుకుతాయి? వాటిని ఎక్కడినుంచి, ఎప్పుడు సంపాదించాలి? ఎవరి దగ్గర అరువు తీసుకోవాలి? నిర్దిష్ట సమయాలను కేటాయించుకుందాం; మన ఆత్మ ఆరోగ్యం కోసం కొన్ని గంటలను నియమించుకుందాం. గొప్ప ఆశ ఉదయించింది; కతోలిక విశ్వాసం మనం అనుకున్నవాటిని, దానిపై నిరాధారంగా నిందలు మోపినవాటిని బోధించడం లేదు. దేవుడు మానవ శరీరాకృతికి పరిమితుడని నమ్మడం అపచారమని ఆ విశ్వాసంలో బోధన పొందినవారు భావిస్తారు. మరి మిగిలినవి కూడా మనకు ‘తెరవబడేలా’, ‘తట్టడానికి’ మనం సంకోచిస్తున్నామా? ఉదయపు సమయమంతా మన విద్యార్థులకే సరిపోతుంది; మిగిలిన సమయంలో మనం ఏమి చేస్తున్నాం? ఈ పని ఎందుకు చేయకూడదు? అయితే మనకు అనుగ్రహం అవసరమైన మన పలుకుబడిగల మిత్రుల మెప్పు పొందడానికి ఎప్పుడు వెళ్తాం? విద్యార్థులకు అమ్మగల రచనలను ఎప్పుడు చేస్తాం? ఈ తీవ్రమైన చింతన నుంచి మనస్సును సడలించి, మనం ఎప్పుడు సేదతీరుతాం?”

“అన్నీ పోనివ్వండి, ఈ శూన్యమైన వ్యర్థ విషయాలను విడిచిపెట్టి, సత్యాన్వేషణ ఒక్కదానికే మనల్ని అంకితం చేసుకుందాం! జీవితం వ్యర్థం, మరణం ఎప్పుడు వస్తుందో తెలియదు; అది అకస్మాత్తుగా మనపైకి వస్తే, ఏ స్థితిలో మనం ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోతాం? ఇక్కడ నిర్లక్ష్యం చేసినదాన్ని మరెక్కడ నేర్చుకుంటాం? ఆ నిర్లక్ష్యానికి బదులుగా మనం శిక్ష అనుభవించవలసి రాదా? ఒకవేళ మరణమే సమస్త చింతననూ అనుభూతినీ తెంచివేసి అంతం చేస్తే? అప్పుడు ఈ విషయాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవాలి. కానీ అలా జరగకుండా దేవుడు కాపాడుగాక! క్రైస్తవ విశ్వాసపు ప్రామాణికతకు గల మహోన్నత గౌరవం లోకమంతటా వ్యాపించడం వ్యర్థమైన, శూన్యమైన విషయం కాదు. శరీరం మరణించగానే ఆత్మ జీవితం కూడా అంతమయ్యేదైతే, దేవుడు మనకోసం ఇలాంటి మహత్తర కార్యాలను ఎన్నటికీ చేసి ఉండేవాడు కాదు. అలాంటప్పుడు లోకసంబంధమైన ఆశలను విడిచిపెట్టి, దేవుణ్ణీ ధన్యమైన జీవితాన్నీ వెదకడానికి మనల్ని సంపూర్ణంగా అంకితం చేసుకోవడంలో ఆలస్యమెందుకు? కానీ ఆగండి! ఆ లోకసంబంధమైన విషయాలు కూడా ఆనందకరమైనవే; వాటిలో కొంత మాధుర్యం ఉంది, అది తక్కువేమీ కాదు. వాటిని తేలికగా విడిచిపెట్టకూడదు; ఎందుకంటే మళ్లీ వాటి దగ్గరకే తిరిగి రావడం అవమానకరం అవుతుంది. చూడండి, ఇప్పుడు ఏదైనా పదవి సంపాదించడం పెద్ద కష్టమేమీ కాదు; ఆ తరువాత ఇంకేం కావాలి? మనకు ఎంతోమంది పలుకుబడిగల మిత్రులున్నారు; మరేమీ లభించకపోయినా, మనం బాగా తొందరపడితే, కనీసం ఒక పాలనాధికారి పదవైనా మనకు ఇవ్వవచ్చు. మన ఖర్చులు పెంచకుండా ఉండేందుకు కొంత సొమ్ముగల భార్యను కూడా పొందవచ్చు. అంతటితో మన కోరికలకు హద్దు పెట్టుకుందాం. గొప్పవారూ, అనుసరించడానికి ఎంతో యోగ్యులూ అయిన అనేకులు వైవాహిక జీవితంలో ఉంటూనే జ్ఞానాధ్యయనానికి తమను అంకితం చేసుకున్నారు.”

నేను ఈ విషయాలను పదేపదే ఆలోచిస్తుండగా, మారుతూ వీచే ఈ గాలులు నా హృదయాన్ని అటూ ఇటూ నెట్టివేస్తుండగా, కాలం గడిచిపోయింది. కానీ నేను ప్రభువువైపు తిరగడంలో ఆలస్యం చేశాను; నీలో జీవించడాన్ని రోజురోజుకూ వాయిదా వేశాను, కానీ నాలో నేను ప్రతిరోజూ మరణించడాన్ని మాత్రం వాయిదా వేయలేదు. సుఖమయమైన జీవితాన్ని ప్రేమిస్తూనే, అది నిజంగా ఉండే చోట దానిని పొందడానికి భయపడ్డాను; దానినుంచి పారిపోతూనే దానిని వెదికాను. స్త్రీ కౌగిలిలో లేకపోతే నేను ఎంతో దుఃఖంలో మునిగిపోతానని అనుకున్నాను. ఆ బలహీనతను నయం చేయడానికి నీ కరుణ అనే ఔషధం ఉందని నేను ఆలోచించలేదు, ఎందుకంటే దానిని ఎన్నడూ ప్రయత్నించలేదు. ఇంద్రియనిగ్రహం విషయానికొస్తే, అది మన సొంత శక్తితో సాధ్యమని భావించాను; అయితే నాలో ఆ శక్తి కనిపించలేదు. ‘నీవు అనుగ్రహించకపోతే ఎవరూ ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఉండలేరు’ అని వ్రాయబడినది కూడా తెలియనంత అవివేకంలో ఉన్నాను. అంతరంగ మూలుగులతో నా మొర నీ చెవులకు చేరేలా తట్టినట్లయితే, దృఢమైన విశ్వాసంతో నా చింతను నీపై మోపినట్లయితే, నీవు దానిని అనుగ్రహిస్తావని కూడా నాకు తెలియలేదు.

అలిపియుస్ నిజంగానే నేను వివాహం చేసుకోకుండా అడ్డుపడ్డాడు; అలా చేస్తే, మేము చాలాకాలంగా కోరుకున్నట్లుగా, ఏకాగ్రతకు భంగం కలగని తీరికతో జ్ఞానాన్ని ప్రేమిస్తూ కలిసి జీవించడం ఏ విధంగానూ సాధ్యం కాదని వాదించాడు. ఈ విషయంలో అప్పటికే అతడు ఎంతో పవిత్రంగా ఉండేవాడు; అది ఆశ్చర్యకరమే. ముఖ్యంగా, యౌవనారంభంలో అతడు ఆ మార్గంలో అడుగుపెట్టినా, అందులో చిక్కుకుపోలేదు; దానికి బదులుగా పశ్చాత్తాపపడి, దానిపట్ల విముఖత చెంది, అప్పటినుంచి ఇప్పటివరకు ఎంతో నిగ్రహంతో జీవించాడు. అయితే, వివాహితులుగా ఉండి కూడా జ్ఞానాన్ని ఆదరించి, దేవునికి ప్రీతికరంగా సేవచేసి, తమ స్నేహితులను విడిచిపెట్టకుండా, వారిని నిష్ఠతో ప్రేమించినవారి ఉదాహరణలతో నేను అతడిని ప్రతిఘటించాను. వారి ఆత్మౌన్నత్యానికి నేను ఎంతో దూరంలో ఉన్నాను; శరీర వాంఛ అనే వ్యాధికి, దాని ప్రాణాంతకమైన మాధుర్యానికి బందీనై, విడుదల పొందడానికి భయపడుతూ నా గొలుసును ఈడ్చుకుంటూ వెళ్లాను. నా గాయాన్ని రేపినట్లుగా భావించి, నన్ను బంధవిముక్తం చేయబోయే చేయిని నెట్టివేసినట్లు, అతని మంచి హితబోధలను త్రోసిపుచ్చాను. అంతేకాదు, నా ద్వారానే సర్పం అలిపియుస్‌తో కూడా మాట్లాడింది; అతని సద్గుణవంతమైన, స్వేచ్ఛగల పాదాలు చిక్కుకునేలా, నా నాలుకతో అతని దారిలో ఆనందకరమైన ఉచ్చులను అల్లి పరిచింది.

ఎందుకంటే, అతడు ఎంతో గౌరవించే నేను ఆ సుఖమనే జిగురులో అంత గట్టిగా చిక్కుకుని, దానిగురించి చర్చించిన ప్రతిసారీ అవివాహిత జీవితాన్ని ఎన్నటికీ గడపలేనని గట్టిగా చెప్పడం అతనికి ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అతని ఆశ్చర్యాన్ని చూసి, నన్ను సమర్థించుకుంటూ ఇలా వాదించాను: అతనికి ఆ జీవితం గురించి ఉన్నది క్షణికమైన, ఇప్పుడు దాదాపు జ్ఞాపకం కూడా లేని అనుభవమే కాబట్టి, దానిని అతడు సులభంగా తృణీకరించగలడు; కానీ నాకు దానితో నిరంతర పరిచయం ఉంది. ఈ రెంటికీ ఎంతో తేడా ఉంది; నా జీవనరీతికి వివాహమనే గౌరవప్రదమైన పేరు కూడా తోడైతే, ఆ మార్గాన్ని నేనెందుకు తృణీకరించలేకపోతున్నానో అతడు ఆశ్చర్యపడకూడదు. అప్పుడు అతనిలో కూడా వివాహం చేసుకోవాలనే కోరిక మొదలైంది; అలాంటి సుఖవాంఛకు లొంగిపోయి కాదు, కుతూహలంతోనే. అతనికి అంత ప్రీతికరంగా ఉన్న నా జీవితం, అది లేకపోతే నాకు జీవితంగా కాక శిక్షగా ఎందుకు అనిపిస్తుందో, ఆ విషయం ఏమిటో తెలుసుకోవాలని ఉందని అతడు అన్నాడు. ఆ గొలుసునుంచి స్వేచ్ఛగా ఉన్న అతని మనస్సు నా బానిసత్వాన్ని చూసి విస్తుపోయింది. ఆ విస్మయం అతడిని దానిని అనుభవించి చూడాలనే కోరికవైపు, అక్కడినుంచి ఆ అనుభవంవైపు, ఆపైన తాను చూసి ఆశ్చర్యపోయిన ఆ బంధంలోనే బహుశా మునిగిపోయే స్థితివైపు నడిపిస్తోంది. ఎందుకంటే, అతడు మరణంతో ఒడంబడిక చేసుకోవడానికి సిద్ధపడుతున్నాడు; ప్రమాదాన్ని ప్రేమించేవాడు అందులో పడిపోతాడు. వైవాహిక జీవితాన్ని, కుటుంబాన్ని చక్కగా నడిపే బాధ్యతలో ఎంత గౌరవం ఉన్నా, అది మమ్మల్ని ఆకర్షించింది చాలా స్వల్పంగానే. నన్నయితే, తీరని వాంఛను తృప్తిపరచే అలవాటు బందీగా పట్టుకుని ఎక్కువగా బాధించింది; అతడిని మాత్రం విస్మయంతో కూడిన కుతూహలం బందీగా నడిపిస్తోంది. సర్వోన్నతుడా, ధూళిమాత్రులమైన మమ్మల్ని విడిచిపెట్టకుండా, దయనీయ స్థితిలో ఉన్న మాపై జాలిపడి, అద్భుతమైన, రహస్యమైన మార్గాల ద్వారా నీవు మా సహాయానికి వచ్చేవరకు మేము అలా ఉన్నాము.

నాకు వివాహం చేయడానికి నిరంతర ప్రయత్నాలు జరిగాయి. నేను వివాహ సంబంధం కోరాను; నాకు వధువును ఇస్తామని మాట ఇచ్చారు. ముఖ్యంగా మా అమ్మ చేసిన ప్రయత్నాలవల్లే ఇదంతా జరిగింది. అలా వివాహం జరిగిన తరువాత, రక్షణనిచ్చే జ్ఞానస్నానం నన్ను శుద్ధిచేయాలన్నది ఆమె ఆశయం. దానికి నేను రోజురోజుకూ సిద్ధమవుతున్నందుకు ఆమె సంతోషించింది; నా విశ్వాసంలో తన ప్రార్థనలు, నీ వాగ్దానాలు నెరవేరుతున్నాయని గమనించింది. ఆ సమయంలో, నా అభ్యర్థన మేరకూ, తన సొంత ఆకాంక్షతోనూ, నా భవిష్యత్తు వివాహానికి సంబంధించిన ఏదైనా విషయాన్ని ఒక దర్శనం ద్వారా తనకు తెలియజేయమని ఆమె హృదయపూర్వకమైన ఆర్తనాదాలతో ప్రతిరోజూ నిన్ను వేడుకుంది; కానీ నీవు ఎన్నడూ అలా చేయలేదు. నిజానికి ఆమెకు కొన్ని వ్యర్థమైన, కల్పితమైన దృశ్యాలు కనిపించాయి; ఆ విషయంపైనే నిమగ్నమైన మానవ ఆత్మలోని చురుకుదనం కల్పించినవే అవి. నీవు ఆమెకు ఏదైనా చూపించినప్పుడు సాధారణంగా ఉండే నమ్మకంతో కాకుండా, వాటిని తక్కువగా ఎంచుతూనే ఆమె వాటి గురించి నాకు చెప్పింది. ఎందుకంటే, మాటలలో వ్యక్తపరచలేని ఒక అనుభూతి ద్వారా, నీ ప్రకటనలకు, తన ఆత్మలోని కలలకు మధ్య తేడాను గుర్తించగలనని ఆమె చెప్పింది. అయినా వివాహ ప్రయత్నాలు కొనసాగాయి; వివాహానికి తగిన వయస్సుకు ఇంకా రెండు సంవత్సరాలు తక్కువగా ఉన్న ఒక కన్యను వధువుగా కోరారు. ఆమె నచ్చడంతో, ఆమె కోసం వేచి ఉన్నారు.

మా స్నేహితులలో చాలామందిమి మానవ జీవితంలోని కల్లోలాలను గురించి చర్చించుకుంటూ, వాటిని అసహ్యించుకుంటూ, పనులకూ జనసంచారపు హడావిడికీ దూరంగా జీవించాలని ఆలోచించి, దాదాపుగా నిర్ణయించుకున్నాము. దానిని ఈ విధంగా సాధించాలనుకున్నాము: మాలో ఒక్కొక్కరం సమకూర్చగలిగినదంతా తీసుకువచ్చి, అన్నింటితో ఒకే ఉమ్మడి గృహాన్ని ఏర్పరచుకోవాలి. అలా మా స్నేహబంధపు యథార్థతవల్ల ఏదీ ప్రత్యేకంగా ఎవరి సొంతమూ కాకుండా, అందరి నుండి సమకూరినదంతా మొత్తంగా ఒక్కొక్కరికీ చెందాలి; అంతా అందరికీ చెందాలి. ఈ సమూహంలో కొంతమంది సభ్యులు ఉండవచ్చని మేము అనుకున్నాము. వారిలో కొందరు ఎంతో ధనవంతులు; ముఖ్యంగా మా ఊరివాడైన రొమేనియానుస్. చిన్ననాటి నుండి నాకు ఎంతో సన్నిహిత మిత్రుడైన అతడు, తన వ్యవహారాలలోని తీవ్రమైన చిక్కుల కారణంగా రాజాస్థానానికి వచ్చాడు. ఈ పథకంపై అతనికే అత్యంత ఆసక్తి ఉండేది. అతని విస్తారమైన ఆస్తి మిగిలిన వారందరి ఆస్తులకంటే ఎంతో ఎక్కువ కావడంతో, ఈ విషయంలో అతని మాటకు చాలా ప్రాధాన్యం ఉండేది. ప్రతి సంవత్సరం ఇద్దరిని నిర్వాహకులుగా నియమించి, అవసరమైనవన్నీ వారే సమకూర్చేలా, మిగిలినవారికి ఏ ఆటంకమూ లేకుండా ఉండేలా కూడా నిర్ణయించుకున్నాము. అయితే, మాలో కొందరికి అప్పటికే ఉన్న భార్యలు, మరికొందరు వివాహమాడాలని ఆశిస్తున్న స్త్రీలు, దీనికి సమ్మతిస్తారా అని ఆలోచించడం మొదలుపెట్టగానే, అంత చక్కగా రూపుదిద్దుకుంటున్న ఆ పథకమంతా మా చేతుల్లోనే ముక్కలైపోయింది; పూర్తిగా భగ్నమై పక్కనపడిపోయింది. ఆ తరువాత మాకు నిట్టూర్పులూ మూలుగులే మిగిలాయి; మా అడుగులు లోకపు విశాలమైన, అందరూ నడిచి అరిగిన దారులనే అనుసరించాయి. ఎందుకంటే మా హృదయాలలో ఎన్నో ఆలోచనలు ఉన్నాయి, కాని నీ సంకల్పమే శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది. ఆ సంకల్పం ప్రకారం నీవు మా ప్రణాళికలను చూసి నవ్వి, నీ ప్రణాళికను సిద్ధం చేశావు; తగిన వేళ మాకు ఆహారం ఇవ్వాలని, మా ఆత్మలను ఆశీర్వాదంతో నింపాలని ఉద్దేశించావు.

ఇంతలో నా పాపాలు పెరిగిపోతూనే ఉన్నాయి. నా వివాహానికి అడ్డుగా ఉందని నాతో సహజీవనం చేస్తున్న స్త్రీని నా పక్కనుండి వేరుచేసినప్పుడు, ఆమెను అంటిపెట్టుకున్న నా హృదయం చీలిపోయి, గాయపడి, రక్తమోడింది. మరే పురుషునితోనూ శారీరక సంబంధం పెట్టుకోనని నీకు ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆమె నాకు తన ద్వారా పుట్టిన కుమారుణ్ణి నా దగ్గరే విడిచిపెట్టి ఆఫ్రికాకు తిరిగివెళ్లింది. కాని దౌర్భాగ్యుణ్ణైన నేను, ఒక స్త్రీని కూడా అనుకరించలేకపోయాను. నేను వివాహమాడదలచిన యువతిని పొందడానికి ఇంకా రెండు సంవత్సరాలు వేచి ఉండవలసి ఉండగా, ఆ ఆలస్యాన్ని సహించలేకపోయాను. వివాహాన్ని ప్రేమించేవాడికంటే కామానికి బానిసగా ఉన్న నేను, భార్య కాకపోయినా మరొక స్త్రీని సమకూర్చుకున్నాను. అలా, దీర్ఘకాలపు అలవాటుకు బానిసగా ఉండటం ద్వారా, నా ఆత్మకు పట్టిన వ్యాధి తన బలాన్ని కోల్పోకుండా కొనసాగి, వివాహ జీవితంలోకి ప్రవేశించే వరకు అలాగే నిలవడానికి, లేదా మరింత పెరగడానికి వీలు కల్పించాను. మొదటి స్త్రీని నా నుండి వేరుచేయడం వల్ల కలిగిన ఆ గాయం కూడా మానలేదు. వాపు, అత్యంత తీవ్రమైన నొప్పి తరువాత అది మొద్దుబారిపోయింది; నా బాధల తీవ్రత తగ్గింది, కాని వాటి స్థితి మరింత నిరాశాజనకమైంది.

కరుణల ఊటవైన నీకు స్తుతి కలుగును గాక, నీకు మహిమ కలుగును గాక. నేను మరింత దయనీయ స్థితిలోకి దిగజారుతున్నాను; నీవేమో నాకు మరింత దగ్గరవుతున్నావు. బురదలో నుండి నన్ను బయటకు లాగి, నన్ను పూర్తిగా కడిగి శుభ్రపరచడానికి నీ కుడిచేయి నిరంతరం సిద్ధంగా ఉండేది; కాని అది నాకు తెలియలేదు. శారీరక సుఖాల మరింత లోతైన అగాధంలోకి జారిపోకుండా నన్ను వెనక్కి లాగినది మరణ భయమూ, రాబోయే నీ తీర్పు పట్ల భయమూ మాత్రమే. నాలో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా ఆ భయం నా హృదయాన్ని ఎన్నడూ విడిచిపోలేదు. మంచి చెడుల స్వభావాన్ని గురించి నా స్నేహితులైన అలిపియుస్, నెబ్రిడియుస్‌లతో చేసిన వాదనల్లో, మరణానంతరం ఆత్మకు జీవితం ఉంటుందనీ, మనుషుల యోగ్యతలనుబట్టి ప్రతిఫలం లభించే స్థలాలు ఉంటాయనీ నేను నమ్మకపోయి ఉంటే, నా దృష్టిలో ఎపికూరుస్‌దే పైచేయి అయ్యేదని వాదించేవాణ్ణి. ఎపికూరుస్ మాత్రం వీటిని నమ్మేవాడు కాదు. నేను ఇలా అడిగేవాణ్ణి: “మనకు మరణం లేకుండా, శారీరక సుఖాన్ని కోల్పోతామనే భయం లేకుండా, ఎల్లప్పుడూ దానిలోనే జీవించగలిగితే, మనం సంతోషంగా ఎందుకు ఉండకూడదు? లేదా మరేమి కోరుకోవాలి?” అలా దిగజారి, అంధుణ్ణైపోయి, తన కోసమే ప్రేమించి స్వీకరించవలసిన శ్రేష్ఠతా సౌందర్యాల వెలుగును నేను గుర్తించలేకపోవడంలోనే గొప్ప దుఃఖం ఇమిడి ఉందని నాకు తెలియలేదు. ఆ వెలుగును శరీరపు కన్ను చూడలేదు; అంతరంగంలోని మనిషే దానిని చూస్తాడు. దౌర్భాగ్యుణ్ణైన నేను, ఇంత నీచమైన విషయాలను గురించి కూడా నా స్నేహితులతో ఆనందంగా మాట్లాడగలగడానికి మూలం ఏమిటో ఆలోచించలేదు. అప్పట్లో సంతోషం గురించి నాకున్న భావనల ప్రకారం చూసినా, శారీరక సుఖాలు ఎంత సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ, స్నేహితులు లేకుండా నేను సంతోషంగా ఉండలేకపోయేవాణ్ణి. అయినా ఈ స్నేహితులను వారిని బట్టే ప్రేమించాను; వారు కూడా నన్ను నన్ను బట్టే ప్రేమిస్తున్నారని అనుభవించాను.

ఓ వంకర దారులారా! నిన్ను విడిచిపెట్టి, అంతకంటే మేలైనదేదో పొందగలనని ఆశించిన దుస్సాహస ఆత్మకు అయ్యో! అది వీపుపైనా, పక్కలపైనా, పొట్టపైనా ఇటూ అటూ తిరిగింది; అయినా అన్నీ బాధాకరంగానే ఉన్నాయి. నీవొక్కడివే విశ్రాంతివి. ఇదిగో, నీవు దగ్గరలోనే ఉన్నావు; మా దయనీయమైన దారితప్పిన సంచారాల నుండి మమ్మల్ని విడిపించి, నీ మార్గంలో మమ్మల్ని నిలిపి, మమ్మల్ని ఓదారుస్తూ ఇలా అంటున్నావు: “పరుగెత్తండి; నేను మిమ్మల్ని మోస్తాను; అవును, మిమ్మల్ని గమ్యానికి చేర్చుతాను; అక్కడ కూడా నేను మిమ్మల్ని మోస్తాను.”

విషయ సూచిక