संत कॉर्नेलियस आणि संत सायप्रियन यांच्या मध्ये मठाधिपती संत अंतोनी, पाओलो व्हेरोनेझे यांचे चित्र
१६ सप्टेंबर: संत कॉर्नेलियस, पोप, आणि संत सायप्रियन, बिशप, हे दोघेही श्रद्धेसाठी रक्तसाक्षी—स्मरणदिन
संत कॉर्नेलियस: निधन इ.स. २५३
गुराढोरांचे आणि पाळीव प्राण्यांचे आश्रयदाते संत
कानदुखी, अपस्मार, ताप आणि स्नायूंना येणारे अनैच्छिक झटके यांपासून दिलासा मिळावा म्हणून त्यांची मध्यस्थी मागितली जाते
संत सायप्रियन: इ.स. सु. २००–२५८
अल्जेरिया आणि उत्तर आफ्रिका यांचे आश्रयदाते संत
संतपदासंबंधी धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वी दोघांनाही संत म्हणून मान्यता मिळाली
उपासनेचा रंग: लाल
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
गॅलेरियस मॅक्सिमस: “तू थास्कियस सायप्रियानुस आहेस का?” सायप्रियन: “होय, मीच.” गॅलेरियस: “परमपवित्र सम्राटांनी तुला रोमन धार्मिक विधी पाळण्याची आज्ञा दिली आहे.” सायप्रियन: “मी नकार देतो.” गॅलेरियस: “तुझ्या निर्णयाचा आणि त्याच्या परिणामांचा विचार कर.” सायप्रियन: “आपल्याला योग्य वाटेल ते करा; ही बाब इतकी स्पष्ट आहे की मी परिणाम स्वीकारतो.” गॅलेरियस: “तू बराच काळ धर्महीन जीवन जगला आहेस, बेकायदेशीर संघटनेने बांधलेल्या अनेक लोकांना एकत्र केले आहेस आणि स्वतःला रोमच्या देवतांचा आणि धर्माचा उघड शत्रू म्हणून जाहीर केले आहेस… ज्या लोकांशी तू दुष्टपणे संगत केलीस, त्यांना तुझ्या शिक्षेतून धडा मिळेल; तुझ्या रक्ताने कायद्याचा अधिकार अधोरेखित केला जाईल… थास्कियस सायप्रियानुस याला तलवारीने मृत्युदंड द्यावा, असा या न्यायालयाचा निकाल आहे.” सायप्रियन: “देवाचे आभार असोत.” ~संत सायप्रियन यांच्यावरील खटला
चिंतन: आज आपण संत कॉर्नेलियस आणि संत सायप्रियन यांचा सन्मान करतो. कॉर्नेलियस यांचे बालपण, त्यांचे संगोपन आणि त्यांच्या आयुष्याची सुरुवातीची वर्षे यांविषयी काहीही माहिती नाही. इ.स. २५१ मध्ये त्यांची एकविसावे पोप म्हणून निवड झाली. दोन वर्षांनी त्यांचे निधन होईपर्यंत ते त्या पदावर होते. सायप्रियन यांचे जन्मनाव थास्कियस कायकिलियस सायप्रियानुस होते. उत्तर आफ्रिकेतील एका श्रीमंत, मूर्तिपूजक कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. ग्रीको-रोमन साहित्य आणि वक्तृत्वकलेचे उत्तम शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी वकील आणि शिक्षक म्हणून यश मिळवले. वयाच्या सुमारे सेहेचाळिसाव्या वर्षी त्यांनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला. त्यांनी आपल्या संपत्तीचा मोठा भाग वाटून दिला आणि स्वतःला प्रार्थना व तपश्चर्येला वाहून घेतले. तीन वर्षांच्या आत त्यांना प्रथम डीकन, नंतर धर्मगुरू आणि अखेरीस इ.स. २४९ च्या सुमारास कार्थेजचे बिशप म्हणून अभिषेक देण्यात आला. कार्थेज हे उत्तर आफ्रिकेतील आजच्या ट्युनिशियात होते.
इ.स. २५० मध्ये रोमन सम्राट डेसियसने प्रथमच संपूर्ण साम्राज्यात ख्रिस्ती लोकांचा पद्धतशीर छळ सुरू केला. सर्व नागरिकांनी रोमन अधिकाऱ्यांसमोर रोमन देवतांना बळी अर्पण करावा, अशी सक्ती त्याने केली. हे धर्मविरोधी कृत्य केल्यानंतर नागरिकांना, आपण आज्ञेचे पालन करून बळी अर्पण केल्याचे अधिकृत प्रमाणपत्र मिळत असे. नकार देणाऱ्यांना मालमत्ता जप्त करण्याची, यातना देण्याची, तुरुंगात टाकण्याची आणि प्रसंगी ठार मारण्याचीही धमकी दिली जात असे. पुढच्याच वर्षी सम्राट डेसियस युद्धात मारला गेला आणि हा छळ अचानक थांबला, पण तो केवळ काही काळापुरताच.
डेसियसच्या काळातील छळादरम्यान पोप फाबियन यांनी रोमन देवतांना बळी अर्पण करण्यास नकार दिला आणि ते श्रद्धेसाठी रक्तसाक्षी झाले. त्यानंतरही तीव्र छळ सुरू राहिल्याने संत पेत्र यांच्या आसनासाठी उत्तराधिकारी निवडणे अशक्य झाले. त्या काळात रोममधील अनेक धर्मगुरूंनी चर्चचा कारभार पाहण्यास मदत केली. त्यांच्यात नोव्हेशियन नावाचे एक धर्मगुरूही होते. चौदा महिन्यांनंतर, सम्राट डेसियसच्या मृत्यूमुळे छळ थांबला तेव्हा, काही बिशप रोममध्ये एकत्र आले आणि त्यांनी कॉर्नेलियस यांची नवे पोप म्हणून निवड केली. या निवडीने नाराज झालेल्या नोव्हेशियन यांनी रोमचे दुसरे बिशप म्हणून स्वतःचा अभिषेक करवून घेतला आणि अशा प्रकारे पोपपदावर प्रतिस्पर्धी दावा करणारे ते पहिले प्रतिपोप ठरले.
इ.स. २५१ पर्यंत, बळी अर्पण करण्याची आज्ञा पाळणाऱ्यांबाबत काय करावे, यावरून चर्चमध्ये मतभेद निर्माण झाले होते. श्रद्धेपासून ढळल्यामुळे या लोकांना लाप्सी असे म्हणत. काही बिशप लाप्सी यांना समेटाद्वारे पुन्हा चर्चमध्ये सामावून घेण्याच्या बाजूने होते, तर काहींचा त्याला विरोध होता. पोप कॉर्नेलियस आणि बिशप सायप्रियन हे दयेच्या बाजूने होते.
रोमचे प्रतिस्पर्धी बिशप नोव्हेशियन यांचे मत होते की, रोमन देवतांना बळी अर्पण करून धर्मविरोधी कृत्य करणाऱ्यांना क्षमा करण्याचा अधिकार चर्चला नाही. त्यामुळे लाप्सी यांना चर्चच्या पूर्ण सहभागितेत पुन्हा घेता येणार नाही आणि संस्कार ग्रहण करण्याची परवानगी पुन्हा देता येणार नाही, असे त्यांचे मत होते. पोप कॉर्नेलियस यांचा या मताला ठाम विरोध होता. त्यांच्या मते, पश्चात्ताप केल्यानंतर आणि ठरावीक काळ सार्वजनिक प्रायश्चित्त केल्यानंतर लाप्सी यांचे चर्चच्या सहभागितेत पुन्हा स्वागत करता येईल.
नोव्हेशियन प्रतिपोप झाल्यानंतर, पोप कॉर्नेलियस यांनी आपल्याला पाठिंबा देणाऱ्या साठ बिशपांची धर्मसभा रोममध्ये बोलावली. त्या सर्वांनी मिळून नोव्हेशियन यांना चर्चमधून बहिष्कृत केले. त्यानंतर, वैधरीत्या निवडलेल्या पोपांना आणि लाप्सी यांना समेटाद्वारे पुन्हा चर्चमध्ये सामावून घेण्याच्या धर्मपालकीय भूमिकेला पाठिंबा दर्शवण्याचे आवाहन रोमन साम्राज्यातील सर्व बिशपांना करण्यात आले. पोप कॉर्नेलियस यांच्या सर्वांत खंद्या समर्थकांपैकी एक बिशप सायप्रियन होते. रोममधील धर्मसभेला उपस्थित असलेल्या साठ बिशपांमध्ये तेही होते. धर्मसभेनंतर इतरांचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी त्यांनी विपुल लेखन केले.
सम्राट डेसियसच्या मृत्यूनंतर गॅलस रोमन सम्राट झाला. गॅलसने साम्राज्यभर चाललेला ख्रिस्ती लोकांचा छळ पुढे चालू ठेवला नाही; मात्र रोमन मूर्तिपूजक धार्मिक प्रथा पुन्हा सुरू करण्यास त्याने पाठिंबा दिला. सम्राट झाल्यानंतर एका वर्षाच्या आत त्याने पोप कॉर्नेलियस यांना रोमच्या जवळच भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर असलेल्या सेंटुमसेल्ले (आजचे चिवितावेक्किया) या शहरात हद्दपार केले. एका वर्षानंतर, तेथील हालअपेष्टांमुळे पोप कॉर्नेलियस यांचे हद्दपारीतच निधन झाले. त्यांना श्रद्धेसाठी रक्तसाक्षी मानले जाते.
इ.स. 253 मध्ये सम्राट गॅलस युद्धात मरण पावला आणि व्हॅलेरियन रोमन सम्राट झाला. सुरुवातीला तो ख्रिस्ती लोकांबाबत काहीसा उदासीन होता; पण इ.स. 257 मध्ये त्याने संपूर्ण साम्राज्यात ख्रिस्ती लोकांचा छळ सुरू केला. प्रथम त्याने धर्मगुरूंना रोमन मूर्तिपूजेच्या विधींमध्ये सहभागी होण्याची सक्ती केली. एका वर्षानंतर, आपल्या श्रद्धेचा त्याग करण्यास नकार देणाऱ्या बिशपांना, याजकांना आणि डीकनांना मृत्युदंड देण्याचा आदेश त्याने दिला. सामान्य श्रद्धावंतांचे किताब काढून घेण्यात आले आणि त्यांची मालमत्ता जप्त करण्यात आली. इ.स. 257 मध्ये अटक झालेल्यांमध्ये बिशप सायप्रियन यांचाही समावेश होता. इ.स. 258 मध्ये कार्थेज येथे त्यांच्यावर खटला चालवण्यात आला. त्यांनी आपल्या श्रद्धेचा त्याग करण्यास नकार दिल्यामुळे त्यांचा शिरच्छेद करण्यात आला. शिक्षा सुनावण्यात आली तेव्हा ते उद्गारले, “देवाचे आभार असोत!” कृतज्ञतेपोटी त्यांनी आपला शिरच्छेद करणाऱ्यालाही एक सोन्याचे नाणे दिले.
संत सायप्रियन हे असामान्य विद्वान होते. त्यांनी विपुल लेखन मागे ठेवले. त्यांनी लिहिलेल्या अनेक पत्रांमधून त्या काळातील चर्चची आणि रोमन जगाची परिस्थिती आपल्याला स्पष्टपणे समजते. ‘लाप्सी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्यांविषयीच्या पाखंडी मताला विरोध करून त्यांनी चर्चची बाजू मांडली आणि नोव्हेशियनमुळे चर्चमध्ये पडलेली फूट मिटवण्यासाठी प्रयत्न केले. चर्चची एकता, प्रभूची प्रार्थना, ख्रिस्ती जीवनातील मृत्यू, दानधर्म आणि संस्कार यांवरही त्यांनी ग्रंथ लिहिले.
संत कॉर्नेलियस आणि संत सायप्रियन एका उलथापालथीच्या काळात जगले आणि त्यांनी ख्रिस्ताची व त्याच्या चर्चची सेवा केली. त्यांनी राज्यसत्तेकडून झालेला कठोर छळ सोसला आणि त्या दुःखातून वाटचाल करताना देवाच्या लोकांना आपल्या शब्दांनी व उदाहरणाने मार्गदर्शन केले. त्यांनी चर्चच्या एकतेचाही खंबीरपणे पुरस्कार केला, पाप्यांशी दयेने वागले आणि आपल्या कळपांचे खरे मेंढपाळ ठरले.
आरंभीच्या काळातील या संतांचा सन्मान करताना, सुरुवातीच्या चर्चवर त्यांच्या जीवनाचा काय परिणाम झाला, याचे चिंतन करा. त्यांनी आपल्या जीवनातून दिलेल्या साक्षीचा त्यांच्या काळातील लोकांवर प्रभाव पडला आणि तो प्रभाव पुढच्या पिढ्यांवरही टिकून राहिला आहे. देवाच्या या पवित्र सेवकांचे धैर्य आणि दयाळूपणा आपल्या जीवनात आचरणात आणून त्यांचा सन्मान करा. अशा रीतीने, देव तुमच्याद्वारे केवळ तुमच्या जीवनातील लोकांवरच नव्हे, तर तुमच्यानंतर येणाऱ्यांवरही, केवळ त्यालाच ठाऊक असलेल्या मार्गांनी, प्रभाव पाडेल.
प्रार्थना: संत कॉर्नेलियस आणि संत सायप्रियन, तुम्ही देवावर प्रेम केले आणि छळ व मृत्यूला सामोरे जातानाही आपल्या श्रद्धेत अढळ राहिलात. तुम्ही धैर्याने श्रद्धेची साक्ष दिलीत आणि मेंढपाळ या नात्याने आपल्या आचरणातून देवाच्या दयेचीही साक्ष दिलीत. मला तुमच्यासारखे धैर्यवान आणि दयाळू होता यावे, माझ्या श्रद्धेत सदैव खंबीर राहता यावे आणि प्रत्येक पाप्याला क्षमा करता यावी, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. संत कॉर्नेलियस आणि संत सायप्रियन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
अधिक वाचन:
बटलरकृत संतचरित्रे – कॉर्नेलियस
बटलरकृत संतचरित्रे – सायप्रियन
संतांची वर्णानुक्रमे संपूर्ण यादी>>>
(संक्षिप्त आवृत्ती)
१६ सप्टेंबर: संत कॉर्नेलियस, पोप, आणि संत सायप्रियन, बिशप, हे दोघेही श्रद्धेसाठी रक्तसाक्षी—स्मरणदिन
संत कॉर्नेलियस: निधन इ.स. 253
गुरेढोरे आणि पाळीव प्राण्यांचे आश्रयदाता संत
कानदुखी, अपस्मार, ताप आणि स्नायूंचे अनैच्छिक झटके यांपासून मुक्ती मिळावी म्हणून त्यांच्या मध्यस्थीची प्रार्थना केली जाते
संत सायप्रियन: सु. इ.स. 200–258
अल्जेरिया आणि उत्तर आफ्रिकेचे आश्रयदाता संत
संतपदविषयक धर्मसंघाच्या स्थापनेपूर्वी संत म्हणून मान्यता
आज आपण एकविसावे पोप संत कॉर्नेलियस आणि उत्तर आफ्रिकेतील आजच्या ट्युनिशियामध्ये असलेल्या कार्थेजचे बिशप संत सायप्रियन यांचा सन्मान करतो. कॉर्नेलियस यांच्या सुरुवातीच्या आयुष्याविषयी आपल्याला काहीच माहीत नाही. सायप्रियन मात्र ख्रिस्ती धर्म स्वीकारण्यापूर्वी वकील आणि शिक्षक होते. पुढे त्यांचा बिशप म्हणून अभिषेक झाला.
इ.स. 250 मध्ये रोमन सम्राट डेसियस याने सर्व नागरिकांना रोमन देवतांना बलिदान अर्पण करण्याची सक्ती केली. ज्यांनी बलिदान अर्पण केले, त्यांना आपण आदेश पाळल्याचे प्रमाणपत्र मिळाले. ज्यांनी नकार दिला, त्यांना मालमत्ता जप्त होण्याचा, छळाचा, तुरुंगवासाचा आणि अगदी मृत्यूचाही धोका होता. पोप फेबियन यांनी रोमन देवतांना बलिदान अर्पण करण्यास नकार दिला, तेव्हा त्यांना श्रद्धेसाठी ठार मारण्यात आले. त्यानंतर रोममधील अनेक याजकांनी चर्चचा कारभार सांभाळला. त्यांच्यापैकी एकाचे नाव नोव्हेशियन होते. सम्राट डेसियसच्या मृत्यूनंतर त्याने सुरू केलेला छळ थांबला. तेव्हा काही बिशपांनी रोममध्ये एकत्र येऊन कॉर्नेलियस यांची पोप म्हणून निवड केली. या निवडीवर नाराज झालेल्या नोव्हेशियनने रोमचा दुसरा बिशप म्हणून स्वतःचा अभिषेक करवून घेतला. अशा प्रकारे तो पहिला प्रतिस्पर्धी पोप ठरला.
इ.स. 251 पर्यंत, ज्यांनी आदेश पाळून बलिदान अर्पण केले होते त्यांचा चर्चशी पुन्हा समेट होऊ शकतो का, यावर बिशपांमध्ये मतभेद निर्माण झाले होते. हे लोक श्रद्धेतून ढळले म्हणून त्यांना लाप्सी असे म्हटले जाई. पोप कॉर्नेलियस आणि बिशप सायप्रियन यांनी त्यांच्याशी दयेने वागण्याची बाजू घेतली. परंतु रोमन देवतांना बलिदान अर्पण केलेल्यांना क्षमा करण्याचा अधिकार चर्चला आहे, हे नोव्हेशियनला मान्य नव्हते. लाप्सी यांना चर्चच्या पूर्ण सहभागितेत परत घेता येणार नाही आणि संस्कार ग्रहण करण्यास पुन्हा परवानगी देता येणार नाही, अशी त्याची ठाम भूमिका होती. लाप्सी यांनी पश्चात्ताप करून सार्वजनिक प्रायश्चित्त केल्यावर त्यांना पुन्हा स्वीकारता येईल, असे पोप कॉर्नेलियस यांचे मत होते.
नोव्हेशियन प्रतिस्पर्धी पोप झाल्यानंतर पोप कॉर्नेलियस यांनी रोममध्ये साठ बिशपांची धर्मसभा बोलावली. त्या बिशपांनी कॉर्नेलियस यांना पाठिंबा दिला आणि एकमताने नोव्हेशियनला चर्चमधून बहिष्कृत केले. वैध पोपच्या बाजूने आणि लाप्सी यांचा चर्चशी समेट घडवून आणण्याच्या मेंढपाळोचित भूमिकेच्या बाजूने उभे राहिलेल्या अनेक बिशपांपैकी सायप्रियन हे एक होते.
पुढचा रोमन सम्राट गॅलस याने रोमन धार्मिक प्रथा पुन्हा सुरू केल्या. त्याने पोप कॉर्नेलियस यांना रोमच्या जवळच भूमध्य समुद्राच्या किनाऱ्यावर असलेल्या सेंटुमसेल्लाए (आजचे सिवितावेक्किया) या शहरात हद्दपार केले. एका वर्षानंतर, तेथील कठीण परिस्थितीमुळे पोप कॉर्नेलियस यांचे हद्दपारीतच निधन झाले. त्यांना श्रद्धेसाठी प्राण दिलेले हुतात्मा मानले जाते.
सम्राट गॅलसनंतर व्हॅलेरियन गादीवर आला आणि त्याने संपूर्ण साम्राज्यात ख्रिस्ती लोकांचा छळ सुरू केला. त्याने धर्मगुरूंना मूर्तिपूजेच्या विधींमध्ये सहभागी होण्याची सक्ती केली. नंतर, आपल्या श्रद्धेचा त्याग करण्यास नकार देणाऱ्या धर्मगुरूंना मृत्युदंड देण्याचा आदेश त्याने दिला. बिशप सायप्रियन यांना अटक करून कार्थेज येथे त्यांच्यावर खटला चालवण्यात आला. त्यांनी आपल्या श्रद्धेचा त्याग करण्यास नकार दिला, म्हणून त्यांचा शिरच्छेद करण्यात आला. शिक्षा सुनावण्यात आली तेव्हा ते उद्गारले, “देवाचे आभार असोत!”
संत सिप्रियन यांनी लिहिलेली अनेक पत्रे आजही उपलब्ध आहेत. त्यांतून त्या काळातील ख्रिस्तसभा आणि रोमन जगाची स्थिती स्पष्ट होते. त्यांनी लाप्सी या पाखंडी मताविरुद्ध ख्रिस्तसभेचा बचाव केला, नोव्हेशियन फुटीचा अंत करण्याचा प्रयत्न केला आणि ख्रिस्तसभेची एकता, प्रभूची प्रार्थना, ख्रिस्ती मृत्यू, दानधर्म आणि संस्कार यांविषयी लिहिले.
हे संत कॉर्नेलियस आणि सिप्रियन, तुम्ही देवावर प्रेम केले आणि छळ व मृत्यूला सामोरे जातानाही श्रद्धेत अढळ राहिलात. तुम्ही धैर्याने श्रद्धेची साक्ष दिलीत आणि मेंढपाळ या नात्याने आपल्या सेवेतून देवाच्या दयेचीही साक्ष दिलीत. तुमच्या धैर्याचे आणि दयाळू हृदयाचे अनुकरण करून मी माझ्या श्रद्धेत खंबीर राहावे आणि प्रत्येक पाप्याला क्षमा करावी, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत कॉर्नेलियस आणि सिप्रियन, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
