
प्रतिमा: सार्वजनिक मालकीची, विकिमीडिया कॉमन्सवरून
मे 29: संत पॉल सहावे, पोप—ऐच्छिक स्मृतिदिन
1897–1978
दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे आश्रयदाते संत
पोप फ्रान्सिस यांनी ऑक्टोबर 14, 2018 रोजी त्यांना संत घोषित केले
उपासनेचा रंग: पांढरा
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त
पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल
उद्धरण:
आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, या इहलोकाचा निरोप घेताना आणि देवाच्या न्यायाला व दयेला सामोरे जाण्यास निघताना, मला कितीतरी गोष्टी सांगायच्या आहेत, खरोखरच कितीतरी. चर्चच्या स्थितीविषयी: तिच्या हितासाठी आम्ही गांभीर्याने आणि प्रेमाने उच्चारलेल्या काही शब्दांकडे तिने कान द्यावा. परिषदेविषयी: तिचे कार्य योग्य रीतीने पूर्ण व्हावे आणि तिच्या निर्देशांची अंमलबजावणी व्हावी. ख्रिस्ती ऐक्याविषयी: आपल्यापासून विभक्त झालेल्या ख्रिस्ती बांधवांशी जवळीक साधण्याचे प्रयत्न मोठ्या समजुतीने, संयमाने आणि प्रेमाने चालू ठेवावेत; पण खऱ्या कॅथलिक शिकवणीपासून ढळू नये. जगाविषयी: जगाच्या विचारपद्धती, सवयी आणि आवडीनिवडी यांचे अनुकरण करून आपण त्याला मदत करू शकू, असे समजू नये. त्याऐवजी जगाला समजून घेऊन, त्याच्यावर प्रेम करून आणि त्याची सेवा करून त्याला मदत करावी. या दुःखमय, नाट्यमय आणि भव्य जगाचा निरोप घेत मी डोळे मिटत आहे आणि त्याच्यासाठी पुन्हा एकदा देवाच्या चांगुलपणाची याचना करतो. मी पुन्हा सर्वांना आशीर्वाद देतो, विशेषतः रोम, मिलान आणि ब्रेशिया यांना. येशूच्या पवित्र भूमीला, जिथे मी श्रद्धा आणि शांतीचा यात्रेकरू म्हणून गेलो होतो, माझे विशेष अभिवादन आणि आशीर्वाद. ~पॉल सहावे, अंतिम इच्छापत्र
चिंतन: जियोव्हानी बात्तिस्ता मोंतिनी यांचा जन्म उत्तर इटलीत, मिलानच्या पूर्वेस सुमारे पन्नास मैलांवर झाला. तीन भावांपैकी ते दुसरे होते. त्यांचे वडील वकील होते आणि ब्रेशिया प्रांतात एक कॅथलिक वृत्तपत्र चालवत होते. ते ‘इटालियन कॅथलिक ॲक्शन’चेही सदस्य होते. समाजात कॅथलिक श्रद्धेचा प्रभाव वाढावा यासाठी ही सामान्य विश्वासूंची संघटना कार्य करत होती. त्यांची आई एका श्रीमंत कुलीन घराण्यातील होती. लहान वयातच तिचे आईवडील वारल्यामुळे तिच्या किशोरवयातील बराच काळ मिलानमधील फ्रेंच धर्मभगिनी चालवत असलेल्या निवासी शाळेत गेला. लहानपणी जियोव्हानी यांना घरचे लोक “बात्तिस्ता” म्हणत. त्यांचे शिक्षण येशूसंघीयांकडे झाले. त्यांना मैदानी खेळ आणि पत्ते खेळायला आवडत असे. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांच्या हृदयाच्या ठोक्यांच्या लयीत दीर्घकालीन बिघाड असल्याचे निदान झाले. त्यांना आतड्यांचाही त्रास होत असे. त्यामुळे अनेकदा बराच काळ त्यांना शाळेत जाता येत नसे. त्या काळात ते कुटुंबाच्या निवासस्थानी राहत आणि खासगी शिकवणी घेत.
वडिलांप्रमाणे पत्रकार होण्याचा विचार बात्तिस्ता यांनी बराच काळ केला होता. तरीही वयाच्या अठराव्या वर्षी त्यांनी धर्मगुरू प्रशिक्षण संस्थेत प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनी त्यांना याजकाभिषेक देण्यात आला. याजकाभिषेकानंतर थोड्याच काळात फादर मोंतिनी यांना चर्चच्या कायद्याचा अभ्यास करण्यासाठी रोमला पाठवण्यात आले. प्रकृतीचा त्रास कायम असतानाही त्यांनी चर्चच्या कायद्यात डॉक्टरेट मिळवली आणि व्हॅटिकनच्या राजनैतिक सेवेचे प्रशिक्षण घेतले. पोलंडमधील वॉर्सा येथील पोपच्या राजदूतावासात काही काळ सेवा केल्यानंतर ते रोमला परतले. रोममध्ये पोप पायस अकरावे यांच्या अधिपत्याखाली त्यांनी पोपच्या कार्यालयात राजनैतिक अधिकारी म्हणून सेवा सुरू केली. त्यांनी अपोस्टोलिक सिग्नातुराच्या सर्वोच्च न्यायाधिकरणात, पवित्र कार्यालयात आणि व्हॅटिकनच्या राज्य सचिवालयात साहाय्य केले. 1939 मध्ये पायस बारावे यांची पोपपदी निवड झाल्यावर मॉन्सिन्योर मोंतिनी दररोज त्यांच्यासोबत काम करू लागले आणि पुढे प्रत्यक्षात पोपचे वैयक्तिक सचिव म्हणून काम पाहू लागले.
1939 मध्ये दुसरे महायुद्ध सुरू झाले. त्या गोंधळाच्या काळात परिस्थिती हाताळताना मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांनी पोपना मदत केली. हजारो निर्वासित आश्रयासाठी रोमला आले तेव्हा व्हॅटिकनकडून त्यांची काळजी घेण्याच्या प्रयत्नांचे नियोजन मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांनी केले. त्यांनी निर्वासितांना अन्न व निवारा मिळवून दिला, त्यांना सुरक्षित ठिकाणी लपवून ठेवले आणि त्यांच्या मानसिक व आध्यात्मिक गरजांची काळजी घेतली. 1952 मध्ये मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांची सर्वसाधारण व्यवहारांसाठी कार्यवाहक राज्य सचिव म्हणून नियुक्ती झाली. 1954 मध्ये त्यांना बिशपपदाचा अभिषेक देण्यात आला आणि ते मिलानचे आर्चबिशप व इटलीच्या बिशप परिषदेचे सचिव झाले. मिलानमध्ये आर्चबिशप मोंतिनी यांचे संघटनकौशल्य विशेष उठून दिसले. त्यांनी अनेक नवीन चर्च बांधली, संपूर्ण धर्मप्रांतात श्रद्धाशिक्षणाची व्यवस्था केली आणि देवाचे वचन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी नवनवीन मार्ग शोधले. मार्क्सवादी विचारसरणीच्या वाढत्या प्रभावाला तोंड देण्याचा प्रयत्न करताना त्यांनी कामगार संघटना आणि स्थलांतरितांना पाठिंबा दिला व कामगारांचा सन्मान जपण्यावर विशेष भर दिला. त्यांची सेवा केवळ कॅथलिकांपुरती मर्यादित नव्हती. इतर ख्रिस्ती, यहुदी, मुस्लिम आणि कोणतीही धार्मिक श्रद्धा नसलेल्या लोकांशीही संपर्क साधण्याचे मार्ग त्यांनी शोधले.
1958 मध्ये पोप पायस बारावे यांचे निधन झाले तेव्हा आर्चबिशप मोंतिनी हे त्यांचे योग्य उत्तराधिकारी ठरतील, असे अनेकांना वाटत होते. मात्र ते कार्डिनल नव्हते. पोप पायस बारावे यांनी किमान दोनदा त्यांना कार्डिनलपद देऊ केले होते, पण मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांनी ते स्वीकारले नव्हते, हे नंतर उघड झाले. त्यामुळे पोप निवडीसाठी कार्डिनल मंडळ गुप्त अधिवेशनात जमले तेव्हा त्यांनी व्हेनिसचे पॅट्रिआर्क कार्डिनल रोंकाल्ली यांची निवड केली. त्यांनी पोप जॉन तेविसावे हे नाव धारण केले. पोप जॉन यांची आर्चबिशप मोंतिनी यांच्याशी आधीपासून ओळख होती आणि त्यांच्याबद्दल त्यांना विशेष आपुलकी होती. पोपपदी निवड झाल्यानंतर वर्षभराच्या आत त्यांनी आर्चबिशप मोंतिनी यांना कार्डिनलपद दिले आणि मिलानचे आर्चबिशपपद त्यांच्याकडे कायम ठेवून व्हॅटिकनमधील विविध पदांवरही त्यांची नियुक्ती केली. या जबाबदाऱ्यांमुळे कार्डिनल मोंतिनी यांचे व्हॅटिकनला वारंवार जाणे होई आणि पोपचे विश्वासू सल्लागार म्हणून त्यांची सेवा चालू राहिली.
१९५८ ते १९६० या काळात कार्डिनल मॉन्टिनी यांनी विश्वव्यापी चर्चच्या जीवनात विशेष रस घेतला. त्यांनी आफ्रिकेतील अनेक देशांना, दक्षिण अमेरिकेला, अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांना आणि युरोपच्या सर्व भागांना भेटी दिल्या. १९६१ मध्ये पोप जॉन तेविसावे यांनी दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेची तयारी करण्यासाठी नेमलेल्या विशेष आयोगावर कार्डिनल मॉन्टिनी यांची नियुक्ती केली. अवघ्या दोन वर्षांपूर्वी पोप यांनी एक विश्वसभा भरवण्याचा आपला मानस जाहीर केला होता. त्या घोषणेने कार्डिनल मॉन्टिनी यांना फार आश्चर्य वाटले होते. असे पाऊल उचलणे कितपत शहाणपणाचे ठरेल, याविषयी त्यांच्या मनात साशंकता होती. तरीही चर्चशी एकनिष्ठ राहून त्यांनी शक्य ते सर्व सहकार्य केले.
११ ऑक्टोबर १९६२ रोजी पोप जॉन तेविसावे यांनी दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे औपचारिक उद्घाटन केले. मात्र, वर्षभराच्या आतच पोटाच्या कर्करोगाने त्यांचे निधन झाले. चर्चच्या प्राचीन श्रद्धेचा आधुनिक जगाशी अधिक जवळचा संबंध प्रस्थापित करावा, ही या परिषदेमागची त्यांची दृष्टी होती. चर्चसाठी एक नवा पेन्टेकॉस्ट, म्हणजेच नवा वसंतकाळ, येईल असे त्यांना वाटत होते. कॅथलिक चर्चच्या सीमांपलीकडे जाऊन सर्व धर्मांच्या लोकांशी आणि कोणतीही धार्मिक श्रद्धा नसलेल्या लोकांशीही अधिक ऐक्य साधावे, अशी पवित्र पित्याची इच्छा होती. येशू ख्रिस्ताच्या तारणदायी संदेशाची घोषणा करणे हे चर्चचे मुख्य ध्येय होते. त्याचबरोबर आधुनिकीकरण, साम्यवाद, आर्थिक प्रगती, युद्ध आणि दारिद्र्य यांसारख्या त्या काळात पुढे येणाऱ्या प्रश्नांना तोंड देताना सर्व लोकांना मदत करण्यासाठी देवाने पाठवलेली एक आवश्यक संस्था म्हणूनही ते चर्चकडे पाहत होते. मानवी जीवनाच्या आणि समाजाच्या प्रत्येक रचनेत चर्चने सक्रिय भूमिका बजावणे आवश्यक होते.
पोप जॉन तेविसावे यांच्या निधनानंतर २१ जून १९६३ रोजी कार्डिनल मॉन्टिनी यांची पोपपदी निवड झाली. आयुष्यभर केलेल्या चर्चच्या सेवेमुळे या जबाबदारीसाठी त्यांची चांगली तयारी झाली होती. पोप झाल्यावर त्यांनी दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे कामकाज पुन्हा सुरू केले, उर्वरित सत्रांचे अध्यक्षस्थान भूषवले आणि परिषदेच्या आराखड्यांच्या अंमलबजावणीवर देखरेख केली. त्यांनी संस्कारांसाठी नवे उपासनाविधी आणि नवी उपासना दिनदर्शिकाही लागू केली. प्रेषितीय दौरे करणारे पोप पॉल सहावे हे पहिले पोप होते. त्यांनी सतरा देशांना भेटी दिल्या. पवित्र भूमीत त्यांनी कॉन्स्टँटिनोपलचे ग्रीक ऑर्थोडॉक्स कुलपिता अथेनागोरास यांची भेट घेतली. १०५४ पासून दोन्ही चर्चच्या प्रमुखांवर असलेले परस्पर बहिष्कार त्या दोघांनी उठवले. आपल्या इतर दौऱ्यांत त्यांनी चर्चसमुदायांना आणि राष्ट्रांना जागतिक शांतता, सामाजिक न्याय, दारिद्र्य, निरक्षरता, ख्रिस्ती ऐक्य आणि जागतिक एकता या विषयांकडे लक्ष देण्याचे आवाहन केले.
पोप पॉल सहावे यांनी घेतलेला सर्वांत कठीण निर्णय कदाचित ह्युमाने व्हिते हे परिपत्रक जारी करण्याचा होता. त्यात त्यांनी गर्भनिरोधाविषयी चर्चची दीर्घकाळापासूनची शिकवण पुन्हा स्पष्ट केली. अनेक बिशप आणि धर्मशास्त्रज्ञांनी गर्भनिरोध नैतिकदृष्ट्या स्वीकारावा अशी शिफारस केली होती. तरीही पोप यांनी प्रार्थनापूर्वक आपल्या विवेकबुद्धीचा कौल मानला. त्यामुळे काही लोकांमध्ये, विशेषतः पाश्चात्त्य जगात, संताप उसळला. या सगळ्या काळात ते आपल्या भूमिकेवर ठाम राहिले आणि त्यांनी हा त्रास शांतपणे सहन केला. गर्भनिरोधक साधनांचा सर्रास वापर केल्याने काय घडेल याविषयी त्यांनी परिपत्रकात अनेक भाकिते केली होती: वैवाहिक बेईमानी, नैतिक अधःपतन, स्त्रियांबद्दलचा आदर कमी होणे, सरकारांकडून सत्तेचा गैरवापर आणि स्वतःच्या शरीरावर आपला अमर्याद अधिकार आहे असा माणसांचा चुकीचा समज. ही सर्व भाकिते खरी ठरली आहेत.
आधुनिकीकरणामुळे आलेल्या अनेक आव्हानांना सामोरे जाणाऱ्या आणि त्यातून लाभलेले आशीर्वाद अनुभवणाऱ्या पहिल्या काही पोपांपैकी संत पॉल सहावे हे एक होते. चर्चच्या प्राचीन श्रद्धेचे मूळ स्वरूप जपत ती सतत नवी राहावी आणि आजच्या जगाच्या गरजांना उत्तर देणारी ठरावी, असा त्यांचा प्रयत्न होता. ख्रिस्ती बांधवांमध्ये ऐक्य, राष्ट्रांमध्ये शांतता आणि प्रत्येक व्यक्तीच्या प्रतिष्ठेचा आदर असावा यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. अलीकडच्या काळातील या संताचा सन्मान करताना, त्यांच्या कार्याचा तुमच्या जीवनावर थेट कोणता परिणाम झाला आहे, याचा विचार करा. त्यांनी प्रार्थनापूर्वक घेतलेल्या निर्णयांमुळे, विशेषतः आपण उपासना कशी साजरी करतो याविषयीच्या निर्णयांमुळे, अनेक जण संस्कारांमध्ये अधिक सक्रियपणे सहभागी होऊ लागले आहेत. ख्रिस्ताचे परमपवित्र शरीर आणि रक्त स्वर्गीय पित्याला अर्पण करण्याच्या पवित्र अर्पणविधीत ते आता अधिक पूर्णपणे सहभागी होतात. जीवनात याहून अधिक महत्त्वाचे काहीही नाही.
प्रार्थना: हे संत पोप पॉल सहावे, तुम्ही ख्रिस्ताचे आणि त्याच्या चर्चचे विश्वासू सेवक होता. चर्चची प्राचीन आणि गौरवशाली श्रद्धा शक्य त्या सर्व मार्गांनी जगभर पोहोचवण्याचा तुम्ही प्रार्थनापूर्वक प्रयत्न केला. मीही ख्रिस्ताच्या चर्चची विश्वासूपणे सेवा करावी आणि देवाची कृपा व दया सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचे चर्चचे ध्येय पुढे नेण्यासाठी माझ्या परीने सर्व काही करावे, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे संत पोप पॉल सहावे, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:
उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४
दुवे:
संत पॉल चौथे यांचे अंतिम इच्छापत्र
पॉल हे नाव धारण करणारे सहावे,
पिकल्या केसांचे ज्ञानी, शिकवत राहिले;
दालनांत संभ्रम पसरवणाऱ्या
गार झोतांचा जोर त्यांनी ओसरवला.
युगांची साखळी जोडणारे पिता,
पेत्राच्या आसनावर अढळ राहून लिहिते झाले;
धैर्याने सत्य उघड केले,
माल्थसच्या विचारांतल्या गंभीर उणिवा जाणून.
धडधाकट शरीरालाच सुधारू पाहणाऱ्या,
विवेकाकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या जगाने ऐकले;
आपल्या वासनांची चौखूर दौड आवरून
त्यांना रांगायला लावले, अशी त्याची तक्रार.
विचारांचा गोंधळ निवळताच,
साऱ्या उन्मादापासून दूर जाऊन जोडप्यांनी वाचले;
आणि प्रेमाच्या मिठीत नव्या जीवाचे स्वागत करताना
योग्य आदरभावाने जन्मांमध्ये अंतर राखले.
संसाराची वीण उसवत चाललेले शेजारी,
दिलासा देण्याइतकेही प्रेम उरले नाही तेव्हा, विचारात पडले;
जीवनाला नकार दिल्यानेच
एदेनचे पतन झाले, हे त्यांच्या मनात आले.
कुळाचे नाव पुढे न नेणाऱ्या,
मागे वारस न ठेवणाऱ्या ब्रह्मचाऱ्याने विचार केला;
त्याने पेरलेली शेते आता बहरली होती,
जीवनाच्या भरघोस, अनपेक्षित पिकाने.
एकट्याने कष्ट करण्यात समाधानी असलेल्या याजकाने,
वर्षामागून वर्ष, आधीहून अधिक, पेरणी केली;
शाश्वत सत्ये सर्वदूर पेरली,
तुताऱ्यांची हाक येईल तेव्हा मिळणाऱ्या प्रतिफळासाठी.
खऱ्या प्रेमाची फळे, ही मुले,
निसर्गाने जोडलेल्या दोघांपोटी जन्मून जगतात,
त्यांच्या जीवनाची ज्योत पेटवताना
किती कष्ट पडले, हे त्यांना ठाऊक नसते.
संत पेत्रांच्या महामंदिराकडे पायी आलेले यात्रेकरू
कृतज्ञ प्रार्थनेत तल्लीन होऊन गुडघे टेकतात;
पोप पौल यांच्या शहाणपणाचा स्वीकार करत
आता ते आपली मस्तके झुकवतात.
रोममधील एका शिळेखाली पौल,
साध्याशा, अलंकाररहित थडग्यात विसावले आहेत;
स्तब्ध झालेल्या शौलाप्रमाणे दयेची याचना करणाऱ्या
त्या जीवांसाठी ते मध्यस्थी करतात.
नम्र हृदय द्रवलेला एक पापी,
लवकरच नवजीवनाला जन्म देणार, कुजबुजतो;
सत्याशी आणि नैसर्गिक नियमाशी असहमती दर्शवल्याबद्दल
तो पश्चात्ताप करतो.
एक मंद, भारावून न टाकणारा स्वर
गंभीर वातावरणात तरंगत उत्तर देतो;
त्यांच्या धैर्यपूर्ण भूमिकेकडे काळाने केलेले दुर्लक्ष दुरुस्त करत तो म्हणतो,
“मला संत घोषित केले आहे!”
पोप पौल सहावे यांनी 1963 ते 1978 या काळात रोमचे बिशप म्हणून सेवा केली. पोप फ्रान्सिस यांनी 14 ऑक्टोबर 2018 रोजी त्यांना संत घोषित केले. संत पेत्रांच्या महामंदिराखाली इतर पोपांच्या थडग्यांमध्ये त्यांचे थडगे आहे. त्यांचा सण 29 मे रोजी असतो.
(संक्षिप्त आवृत्ती)
मे 29: संत पॉल सहावे, पोप—ऐच्छिक स्मृतिदिन
1897–1978
दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे आश्रयदाते संत
पोप फ्रान्सिस यांनी 14 ऑक्टोबर 2018 रोजी संत घोषित केले
तीन मुलांपैकी दुसरे, जोव्हानी ‘बात्तिस्ता’ मोंतिनी, यांचा जन्म इटलीतील मिलानच्या सुमारे पन्नास मैल पूर्वेला झाला. त्यांचे वडील एक कॅथलिक वृत्तपत्र चालवत. समाजात कॅथलिक श्रद्धेचा प्रभाव वाढावा यासाठी काम करणाऱ्या एका सामान्य धर्मविश्वासीयांच्या संघटनेचेही ते सदस्य होते. हृदयाची धडधड अनियमित होण्याचा दीर्घकालीन त्रास आणि आतड्यांच्या तक्रारी यांमुळे बात्तिस्ता यांना अनेकदा बराच काळ शाळेत जाता येत नसे. त्यामुळे कुटुंबाच्या निवासस्थानी खासगी शिक्षक त्यांना शिकवत असत. पत्रकारितेचा मार्ग सोडून बात्तिस्ता यांनी वयाच्या अठराव्या वर्षी धर्मगुरू प्रशिक्षणगृहात प्रवेश घेतला आणि चार वर्षांनी त्यांना याजकपदाची दीक्षा मिळाली. त्यानंतर लवकरच फादर मोंतिनी यांनी रोममध्ये चर्चच्या कायद्याचा अभ्यास केला. प्रकृतीच्या तक्रारी कायम असूनही त्यांनी चर्चच्या कायद्यात डॉक्टरेट मिळवली, व्हॅटिकनच्या राजनैतिक सेवेसाठी प्रशिक्षण घेतले आणि वॉर्सा येथील पोपांच्या राजनैतिक दूतावासात काही काळ सेवा केली. रोमला परतल्यावर त्यांनी पोप पायस अकरावे यांच्या निवासातील कार्यमंडळात राजनैतिक अधिकारी म्हणून काम केले आणि राज्य सचिवालयातही साहाय्य केले. 1939 मध्ये पोप पायस बारावे यांची निवड झाल्यावर मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांनी प्रत्यक्षात पोपांचे खासगी सचिव म्हणून काम पाहिले.
दुसऱ्या महायुद्धात निर्वासितांना आश्रय व अन्न देणे, त्यांना सुरक्षितपणे लपवून ठेवणे आणि त्यांच्या मानसिक व आध्यात्मिक गरजा भागवणे यांसाठी व्हॅटिकनने केलेल्या प्रयत्नांचे संयोजन मॉन्सिन्योर मोंतिनी यांनी केले. युद्धानंतर त्यांचा बिशप म्हणून अभिषेक झाला आणि त्यांनी मिलानचे महाधर्माध्यक्षपद तसेच इतर अनेक पदे सांभाळली. मिलानमध्ये त्यांनी अनेक चर्च बांधली, संपूर्ण धर्मप्रांतात श्रद्धाशिक्षणाची व्यवस्था केली आणि देवाचे वचन लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचे नवे मार्ग शोधले. मार्क्सवादी विचारसरणीच्या वाढत्या प्रभावाला तोंड देण्यासाठी त्यांनी कामगार संघटना आणि स्थलांतरितांना पाठिंबा दिला. त्यांनी इतर ख्रिस्ती, यहुदी, मुस्लिम आणि कोणतीही धार्मिक श्रद्धा नसलेल्या लोकांशीही संपर्क साधला.
1958 मध्ये पोप योहान तेविसावे यांची निवड झाल्यानंतर महाधर्माध्यक्ष मोंतिनी यांना कार्डिनलपद मिळाले आणि ते मिलानचे महाधर्माध्यक्ष होते. त्यांनी पोपांचे सल्लागार म्हणून काम सुरू ठेवले, जगभरातील अनेक देशांना भेटी दिल्या आणि दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेची तयारी करणाऱ्या आयोगात काम केले. चर्चच्या प्राचीन श्रद्धेचा आधुनिक जगाशी संवाद घडवून आणण्यासाठी आणि सर्व धर्मांच्या तसेच कोणताही धर्म न मानणाऱ्या लोकांशी ऐक्य साधण्यासाठी पोप योहान तेविसावे यांनी 11 ऑक्टोबर 1962 रोजी दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेचे उद्घाटन केले. आधुनिकीकरण, साम्यवाद, आर्थिक प्रगती, युद्ध आणि दारिद्र्य यांसंबंधीच्या प्रश्नांना सामोरे जाताना चर्चने सर्व लोकांना मदत करावी, अशी देवाची इच्छा आहे, असे त्यांना वाटत होते.
पोप योहान तेविसावे यांच्या निधनानंतर 21 जून 1963 रोजी कार्डिनल मोंतिनी यांची पोप म्हणून निवड झाली. त्यांनी दुसऱ्या व्हॅटिकन परिषदेच्या उर्वरित अधिवेशनांचे अध्यक्षपद भूषवले आणि परिषदेच्या आराखड्याच्या अंमलबजावणीवर देखरेख केली. त्यांनी संस्कारांसाठी नवे उपासनाविधी आणि नवी उपासना दिनदर्शिकाही लागू केली. पोप पौल सहावे यांनी सतरा वेगवेगळ्या देशांना प्रेषितीय भेटी दिल्या. पवित्र भूमीत त्यांनी ग्रीक ऑर्थोडॉक्स पॅट्रिआर्क यांची भेट घेतली. 1054 मध्ये दोन्ही चर्चच्या प्रमुखांवर घालण्यात आलेले बहिष्कार त्या दोघांनी परस्पर संमतीने उठवले. आपल्या इतर दौऱ्यांत त्यांनी विविध चर्चना आणि राष्ट्रांना जागतिक शांतता, सामाजिक न्याय, दारिद्र्य, निरक्षरता, ख्रिस्ती ऐक्य आणि जागतिक एकता या विषयांकडे लक्ष देण्याचे आवाहन केले.
पोप पौल सहावे यांचा सर्वांत कठीण निर्णय म्हणजे ह्युमाने व्हिते हे परिपत्रक जाहीर करणे. त्यात त्यांनी गर्भनिरोधाबाबत चर्चची दीर्घकाळापासूनची शिकवण पुन्हा स्पष्ट केली. अनेक बिशप आणि धर्मशास्त्रज्ञांनी गर्भनिरोध नैतिकदृष्ट्या स्वीकारावा अशी शिफारस केली होती. तरीही पोपांनी प्रार्थनापूर्वक आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीचे ऐकले. त्यामुळे विशेषतः पाश्चात्त्य जगात तीव्र संताप उसळला. गर्भनिरोधकांचा सर्रास वापर केल्याने वैवाहिक बेवफाई, नैतिक अधःपतन, स्त्रियांबद्दलचा आदर कमी होणे, सरकारी सत्तेचा गैरवापर आणि आपल्या शरीरावर आपला अमर्याद अधिकार आहे अशी चुकीची समजूत यांसारखे परिणाम होतील, हे त्यांनी आधीच ओळखले होते.
हे संत पोप पौल सहावे, ख्रिस्ताचे आणि त्याच्या चर्चचे विश्वासू सेवक म्हणून तुम्ही चर्चची प्राचीन आणि गौरवशाली श्रद्धा संपूर्ण जगापर्यंत पोहोचवण्याचा प्रार्थनापूर्वक प्रयत्न केला. मी ख्रिस्ताच्या चर्चची विश्वासूपणे सेवा करावी आणि देवाची कृपा व दया सर्वांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी माझ्या परीने सर्व काही करावे, म्हणून कृपया प्रार्थना करा. हे संत पोप पौल सहावे, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.
