मराठी

संत योहान पहिले, पोप व धर्मसाक्षी


विकिमीडिया कॉमन्सवरील प्रतिमा: विशेष लेखांतील प्रतिमा & मुख्य प्रतिमा

18 मे: संत योहान पहिले, पोप व धर्मसाक्षी—ऐच्छिक स्मरणदिन

सु. पाचव्या शतकाचा उत्तरार्ध–526
खोट्या ऐक्याच्या आहारी जाण्याचा आणि पाखंडी मत स्वीकारण्याचा मोह टाळण्यासाठी त्यांचा धावा केला जातो
संतपदविषयक मंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता
उपासनाविधीचा रंग: लाल
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – ऑडिबल

उद्धरण:
अंधारकोठडीत या जगाचा अखेरचा निरोप घेताना एका धर्मसाक्षीच्या अंतःकरणात वसणारा आनंद, शांती आणि देव व शेजारी यांच्याविषयीचे प्रेम पाहून, त्याच्या सुखाचा हेवा कोणाला वाटणार नाही! आणि लाझरसाप्रमाणे त्या संताच्या आत्म्याला देवदूत किती गौरवाने अक्षय आनंदाच्या धामात घेऊन जातात, हे मनःचक्षूंसमोर आणले तर तो हेवा कितीतरी अधिक वाटेल! याउलट, दुष्ट जुलमी शासकाला आपल्या सिंहासनावरही आपण सुरक्षित आहोत असे वाटत नाही… सद्गुणांतून मिळणारा खरा आनंद आणि शांती यांच्या बदल्यात त्याला जास्तीत जास्त मिळतात ती फसवी सुखे—किती दयनीय सौदा! स्वतःच्या सदसद्विवेकबुद्धीच्या यातनांपासून किंवा आपल्या अपराधांच्या दुर्गंधीपासूनही तो पळून जाऊ शकत नाही. मृत्यू जवळ येताच त्याची भीती किती भयंकर रीतीने वाढते! आणि मनापासून पश्चात्ताप करून त्याने चिरंतन दुःख टाळले नाही, तर आपल्या पराकोटीच्या मूर्खपणाचा तो अनंतकाळ किती धिक्कार करील! ~बटलर यांची संतचरित्रे

चिंतन: 451 मध्ये खाल्केदोनच्या धर्मपरिषदेने शिकवले की येशूचे मानवी आणि दैवी असे दोन स्वभाव होते आणि ते दोन्ही येशू ख्रिस्ताच्या एकाच व्यक्तीत एकत्र होते. पूर्व रोमन साम्राज्याला ग्रासणाऱ्या अरियन पाखंडी मताला उत्तर म्हणून ही शिकवण निश्चित करण्यात आली. त्या मतानुसार पित्याने येशूला निर्माण केले होते; त्यामुळे येशू पित्याच्या बरोबरीचा नव्हता आणि दैवीही नव्हता. खाल्केदोनच्या परिषदेने या मताचे खंडन केल्यानंतर अरियन धर्माधिकारी आणि खुद्द बायझंटाईन सम्राटही परिषदेची शिकवण स्वीकारण्याच्या दिशेने पुढे सरसावले, पण त्यांपैकी अनेकांनी ती पूर्णपणे स्वीकारली नाही. उलट, पूर्वी अरियन असलेले अनेक जण तडजोडीच्या इतर पाखंडी मतांकडे वळले. त्या मतांमध्ये देवपुत्राच्या दोन्ही स्वभावांना पूर्ण मान्यता नव्हती. 482 मध्ये बायझंटाईन सम्राट झेनोने हेनोटिकॉन नावाचा दस्तऐवज जारी केला. ख्रिस्ताच्या स्वभावाविषयी खाल्केदोनच्या धर्मपरिषदेने निश्चित केलेली चर्चची अधिकृत शिकवण आणि अरियन मत यांच्यात मध्यममार्ग शोधण्याचा प्रयत्न या दस्तऐवजात करण्यात आला. झेनोनंतर गादीवर आलेला बॅसिलिस्कसही श्रद्धेविषयीच्या या चुकीच्या भूमिकेवर कायम राहिला.

518 मध्ये बॅसिलिस्कसनंतर जस्टिन पहिला पूर्व रोमन साम्राज्याचा सम्राट झाला. त्यानंतर लवकरच त्याने पोप आणि खाल्केदोनच्या धर्मपरिषदेची भूमिका स्वीकारली. 523 मध्ये सम्राट जस्टिनने एक हुकूम जारी केला. त्यानुसार संपूर्ण पूर्व साम्राज्यात खाल्केदोनच्या धर्मपरिषदेचे निर्णय स्वीकारणे बंधनकारक होते आणि सर्व अरियनांनी आपली चर्चमंदिरे कॅथलिकांच्या ताब्यात द्यायची होती. त्या वेळी पश्चिमेकडील रोम ऑस्ट्रोगॉथांचा राजा थिओडोरिक महान याच्या ताब्यात होते. थिओडोरिक स्वतः अरियन असल्यामुळे त्याचे पोप आणि अधिकृत कॅथलिक श्रद्धेला निष्ठावान असलेल्या सर्व कॅथलिकांशी संबंध सतत तणावाचे होते. खाल्केदोनच्या परिषदेची शिकवण मानणाऱ्या ख्रिस्ती लोकांशी, तसेच पोपशी, थिओडोरिक सामान्यतः समजुतीने वागत असे. पण पूर्व रोमन सम्राट जस्टिन पहिला याने 523 मध्ये अरियनांविरुद्ध हुकूम काढला तेव्हा थिओडोरिक संतापला. हुकूम मागे घेतला नाही, तर पूर्वेकडील अरियनांना जशी वागणूक दिली जात होती, तशीच वागणूक तो पश्चिमेकडील खाल्केदोनची शिकवण मानणाऱ्या सर्व कॅथलिकांना देईल, अशी त्याने धमकी दिली. इतकेच नव्हे, तर रक्तपात करण्याचीही धमकी दिली.

त्याच वर्षी रोमचे प्रमुख डीकन योहान यांची पोपपदी निवड झाली. त्यानंतर लवकरच संतापलेल्या राजा थिओडोरिकने पोप योहान यांना कॉन्स्टँटिनोपलला जाण्यास भाग पाडले, जेणेकरून त्यांनी सम्राट जस्टिनचे मन वळवून तो हुकूम मागे घ्यायला लावावा. पोप योहान अनिच्छेने निघाले. त्यांच्यासोबत काही बिशप आणि रोमन सिनेटचे सदस्य होते. पोप योहान कॉन्स्टँटिनोपलला पोहोचले तेव्हा सम्राट जस्टिनने त्यांचे प्रेमाने स्वागत केले. दोघांचे मत जुळत असल्याचे स्पष्ट होते. असे सांगतात की पोपना भेटण्यासाठी सम्राट शहराच्या वेशीपासून बारा मैल बाहेर गेला आणि भेट झाल्यावर त्याने जमिनीपर्यंत वाकून त्यांना आदराने वंदन केले. शहरात जाताना पोपनी एका दृष्टिहीन माणसाला दृष्टी दिली, असेही सांगितले जाते. ज्या कामासाठी त्यांना पाठवण्यात आले होते, त्या बाबतीत पोप योहान यांनी सम्राटाला अरियनांशी सौम्यपणे वागण्याची विनंती केली असावी. मात्र हुकूम मागे घेण्यासाठी सम्राटाचे मन वळवावे, ही राजा थिओडोरिकची मागणी त्यांनी मुळीच पाळली नाही. पोप योहान कॅथलिक श्रद्धेशी अढळपणे निष्ठावान होते आणि त्यांनी खाल्केदोनच्या धर्मपरिषदेची शिकवण पूर्णपणे स्वीकारली होती.

पोप योहान यांनी आपला आदेश पाळला नाही, हे कळताच राजा थिओडोरिक संतापला. प्रथम त्याने पोप योहान यांच्या सर्वांत जवळच्या मित्रांपैकी एक असलेल्या तत्त्वज्ञाला तुरुंगात टाकले आणि नंतर मृत्युदंड दिला. त्या तत्त्वज्ञाचे नाव होते बोएतियुस. त्यानंतर पोप योहान इटलीला परतले तेव्हा राजा थिओडोरिकने त्यांना, त्यांच्यासोबतच्या बिशपांना आणि सिनेटच्या सदस्यांना ताबडतोब अटक करून रावेन्नाच्या तुरुंगात डांबले. पोप योहान यांना त्याने रोमला परतू दिले नाही. पोप योहान आधीच अशक्त होते आणि त्यांची प्रकृतीही खालावली होती. त्यामुळे अंधारकोठडीत ते फार काळ जगले नाहीत. राजाने त्यांना थेट मृत्युदंड दिला नसला, तरी चर्चने संत पोप योहान पहिले यांना श्रद्धेसाठी प्राण गमावलेले धर्मसाक्षी म्हणून मान्यता दिली आहे.

पोप जॉन यांनी चर्चच्या श्रद्धेबाबत तडजोड केली असती, तर राजा त्यांचा आभारी राहिला असता आणि त्यांच्याशी चांगले वागला असता. पण स्वतःच्या शरीराला काय होईल याची पर्वा न करता एकमेव खऱ्या श्रद्धेची घोषणा करणे हे पोपचे कर्तव्य होते. पोप जॉन यांनी तेच केले, आणि म्हणूनच आज स्वर्गाच्या दरबारात त्यांना संत म्हणून स्थान आहे.

या पवित्र रक्तसाक्षीचा सन्मान करताना, ‘काहीही किंमत मोजून शांतता राखण्यासाठी’ आपल्या श्रद्धेबाबत कोणकोणत्या प्रकारे तडजोड करण्याचा मोह आपल्याला होतो, याचा विचार करा. खोट्या ऐक्यासाठी आपली श्रद्धा, विशेषतः आपली नैतिक तत्त्वे, कमी महत्त्वाची मानण्याचा मोह धर्मनिरपेक्ष जग आपल्याला अनेकदा पाडते. आज वस्तुनिष्ठपणे वाईट असलेल्या अनेक गोष्टींचा धर्मनिरपेक्ष जग चांगल्या म्हणून प्रचार करते; उदाहरणार्थ, गर्भपात, लैंगिक ओळखीबाबतचा संभ्रम, भौतिकवाद आणि नास्तिक समाजवाद. अशा मोहांना धैर्याने तोंड देण्यासाठी संत पोप जॉन पहिले यांच्याकडून प्रेरणा घ्या. स्वतःला सत्याशी बांधून घ्या, म्हणजे ज्यांना सर्वाधिक गरज आहे अशा लोकांना शाश्वत तारणाकडे नेणारी सत्ये त्यांच्यापर्यंत पोहोचवण्यासाठी तुम्ही अधिक शुद्ध साधन व्हाल.

प्रार्थना: हे संत पोप जॉन, तुम्ही स्वतःच्या जीवनापेक्षा कॅथलिक श्रद्धेच्या सत्याला अधिक मोल दिले. शुभवर्तमानाची घोषणा करण्यात तुम्ही शेवटपर्यंत अढळ राहिलात. मी माझ्या श्रद्धेत कधीही डळमळू नये आणि तिचे महत्त्व कमी करण्याच्या मोहाला कधीही बळी पडू नये, म्हणून कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा. तुमच्यासारखे धैर्य मला लाभो, म्हणजे ज्यांना देवाची तारणदायी सत्ये जाणून घेण्याची गरज आहे, त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी देव माझा उपयोग करू शकेल. हे संत जॉन पहिले, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

कॅथलिक संत & सण

नवा आगमनकाळ

कॅथलिक विचारांची देवाणघेवाण

बटलर यांची संतचरित्रे

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत


(संक्षिप्त आवृत्ती)

18 मे: संत योहान पहिले, पोप व धर्मसाक्षी—ऐच्छिक स्मरणदिन

सु. पाचव्या शतकाचा उत्तरार्ध–५२६
खोट्या ऐक्याकडे वळण्याचा आणि पाखंडी मत स्वीकारण्याचा मोह टाळण्यासाठी यांचा धावा केला जातो
संतपदविषयक मंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता

इ.स. ४५१ मध्ये खाल्सेडॉनच्या धर्मपरिषदेने शिकवले की येशूला मानवी आणि दैवी असे दोन्ही स्वभाव होते आणि ते दोन्ही स्वभाव येशू ख्रिस्त या एकाच व्यक्तीत एकवटलेले होते. पूर्व रोमन साम्राज्यात पसरलेल्या एरियन पाखंडी मताला उत्तर म्हणून ही शिकवण निश्चित करण्यात आली. त्या मतानुसार येशूला पित्याने निर्माण केले होते आणि म्हणून तो पित्याच्या बरोबरीचा नव्हता व दैवीही नव्हता. खाल्सेडॉनच्या परिषदेने या मताचे खंडन केल्यानंतर, एरियन धर्मगुरूंनी आणि खुद्द बायझंटाईन सम्राटानेही परिषदेची शिकवण स्वीकारण्याच्या दिशेने पावले उचलली, पण त्यांपैकी अनेकांनी ती पूर्णपणे स्वीकारली नाही. उलट, अनेक माजी एरियन तडजोडीची भूमिका घेणाऱ्या इतर पाखंडी मतांकडे वळले. या मतांनी देवपुत्राचे दोन्ही स्वभाव पूर्णपणे मान्य केले नाहीत.

इ.स. ५१८ मध्ये जस्टिन पहिले पूर्व रोमन साम्राज्याचे सम्राट झाले. त्यांनी पोप आणि खाल्सेडॉनच्या धर्मपरिषदेची भूमिका स्वीकारली. इ.स. ५२३ मध्ये सम्राट जस्टिन यांनी एक फर्मान काढले. त्यानुसार संपूर्ण पूर्व साम्राज्यात खाल्सेडॉनच्या परिषदेची शिकवण स्वीकारणे बंधनकारक करण्यात आले आणि सर्व एरियन पंथीयांना आपली प्रार्थनामंदिरे कॅथलिकांकडे सोपवण्याचा आदेश देण्यात आला. पश्चिमेकडील सम्राट थिओडोरिक एरियन पंथाचे होते. सम्राट जस्टिन यांच्या फर्मानामुळे ते संतापले. ते फर्मान मागे घेतले नाही, तर पूर्वेकडील एरियन पंथीयांना जशी वागणूक दिली जात होती, तशीच वागणूक पश्चिमेकडील खाल्सेडॉनची शिकवण मानणाऱ्या सर्व कॅथलिकांना देऊ, एवढेच नव्हे तर रक्तपातही करू, अशी धमकी त्यांनी दिली.

त्याच वर्षी रोममधील प्रमुख डीकन जॉन यांची पोपपदी निवड झाली आणि ते पोप जॉन झाले. त्यानंतर थोड्याच काळात राजा थिओडोरिक यांनी पोप जॉन यांना कॉन्स्टँटिनोपलला जाण्यास भाग पाडले. सम्राट जस्टिन यांचे मन वळवून त्यांना आपले फर्मान मागे घ्यायला लावावे, हा त्या प्रवासाचा उद्देश होता. पोप जॉन अनिच्छेने निघाले. त्यांच्यासोबत अनेक बिशप आणि रोमन सिनेटचे सदस्य होते. पोप जॉन कॉन्स्टँटिनोपलला पोहोचल्यावर सम्राट जस्टिन यांनी त्यांचे आपुलकीने स्वागत केले. पोप जॉन यांनी खाल्सेडॉनच्या धर्मपरिषदेची शिकवण पूर्णपणे मान्य केली होती; तरीही त्यांनी सम्राटाला एरियन पंथीयांशी सौम्यपणे वागण्याची विनंती केली असावी.

पोप जॉन यांनी आपला आदेश पार पाडला नाही, ही बातमी राजा थिओडोरिक यांना कळली. तेव्हा राजाने पोप जॉन यांच्या सर्वांत जवळच्या मित्रांपैकी एक असलेले तत्त्वज्ञ बोएथियस यांना तुरुंगात टाकले आणि नंतर मृत्युदंड दिला. पोप जॉन इटलीला परतताच राजा थिओडोरिक यांनी त्यांना, त्यांच्यासोबतच्या बिशपांना आणि सिनेटच्या सदस्यांना अटक करून रावेन्नाच्या तुरुंगात टाकले. पोप जॉन यांना रोमला परतण्याची परवानगी मिळाली नाही. पोप जॉन आधीपासूनच अशक्त होते आणि त्यांची प्रकृतीही खालावलेली होती. त्यामुळे अंधारकोठडीत ते फार काळ जगले नाहीत. राजाने त्यांना प्रत्यक्ष मृत्युदंड दिला नसला, तरी चर्चने संत पोप जॉन पहिले यांना श्रद्धेसाठी प्राण देणारे रक्तसाक्षी म्हणून मान्यता दिली आहे.

पोप जॉन यांनी चर्चच्या श्रद्धेबाबत तडजोड केली असती, तर राजा त्यांचा आभारी राहिला असता आणि त्यांच्याशी चांगले वागला असता. पण स्वतःच्या शरीराला काय होईल याची पर्वा न करता एकमेव खऱ्या श्रद्धेची घोषणा करणे हे पोपचे कर्तव्य होते. पोप जॉन यांनी तेच केले, आणि म्हणूनच आज स्वर्गाच्या दरबारात त्यांना संत म्हणून स्थान आहे.

हे संत पोप जॉन, तुम्ही स्वतःच्या जीवनापेक्षा कॅथलिक श्रद्धेच्या सत्याला अधिक मोल दिले आणि शुभवर्तमानाची घोषणा करण्यात अढळ राहिलात. मी माझ्या श्रद्धेत कधीही डळमळू नये किंवा तिचे महत्त्व कमी करू नये, म्हणून कृपया माझ्यासाठी प्रार्थना करा. तुमच्यासारखे धैर्य मला लाभो, म्हणजे ज्यांना देवाची तारणदायी सत्ये जाणून घेण्याची गरज आहे, त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी देव माझा उपयोग करू शकेल. हे संत जॉन पहिले, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

संपूर्ण आवृत्तीकडे परत जा