मराठी

संत पॅट्रिक

१७ मार्च: संत पॅट्रिक, बिशप—ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. ३८७–सु. ४६० किंवा ४९३ (नेमक्या तारखा निश्चित नाहीत)
आयर्लंडचे आश्रयदाता संत
सर्पदंश झाल्यास त्यांच्या मध्यस्थीसाठी प्रार्थना केली जाते
संतपदाच्या मान्यतेसाठीचा धर्मसंघ स्थापन होण्यापूर्वीच संत म्हणून मान्यता
उपासनेचा रंग: जांभळा (प्रायश्चित्तकाळातील वाराचा दिवस)
आवृत्ती: संपूर्ण – संक्षिप्त

पॉडकास्ट वाहिन्या:
ॲपल – स्पॉटिफाय – आयहर्ट – गूगल – ऑडिबल

उद्धरण:
मी पॅट्रिक, एक पापी, खेड्यातला अगदी साधा माणूस, सर्व श्रद्धावंतांमध्ये सर्वांत नगण्य आणि अनेकांच्या नजरेत अत्यंत तुच्छ… मला बंदी बनवण्यात आले. त्या वेळी मी सुमारे सोळा वर्षांचा होतो. खरोखर, मला खऱ्या देवाची ओळख नव्हती; आणि हजारो लोकांबरोबर मलाही बंदी बनवून आयर्लंडला नेण्यात आले… तिथे प्रभूने माझे मन उघडले आणि मला माझ्या अश्रद्धेची जाणीव करून दिली, जेणेकरून इतका उशीर झाला असला तरी मी माझी पापे आठवावीत आणि पूर्ण अंतःकरणाने माझा देव प्रभू याच्याकडे वळावे… ~संत पॅट्रिक यांची आत्मकबुली

चिंतन: रोमन सत्तेखाली असलेल्या ब्रिटनमध्ये पॅट्रिकचा जन्म प्रेमळ आईवडिलांच्या पोटी झाला. कदाचित तो त्यांचा एकुलता एक मुलगा होता. त्याचे वडील रोमन सेनेटचे सदस्य आणि डीकन होते, तर त्याचे आजोबा विवाहित धर्मगुरू होते. ख्रिस्ती संस्कारांत वाढूनही आणि वडील व आजोबा यांच्या धार्मिक सेवाकार्याचा प्रभाव असूनही, पॅट्रिकला श्रद्धेच्या बाबतीत संघर्ष करावा लागला. आपण लहान असताना आपल्याला “खऱ्या देवाची ओळख नव्हती,” असे त्याने नंतर सांगितले. ही साक्ष आणि पुढे दिलेली उद्धरणे त्याने स्वतः लिहिलेल्या कॉन्फेसिओ या ग्रंथातून घेतली आहेत. या संक्षिप्त आत्मकबुलीत संत पॅट्रिक यांनी आपल्या जीवनात आणि सेवाकार्यात देवाच्या कृपेने कसे कार्य केले, हे सांगितले आहे.

वयाच्या सोळाव्या वर्षी पॅट्रिकच्या आयुष्याला एक भयंकर वळण लागले—निदान प्रथमदर्शनी तरी तसेच वाटले. आयर्लंडमधील गेलिक गुलाम व्यापारी जहाजाने आले आणि त्यांनी पॅट्रिकच्या गावावर धाड टाकली. बहुतेकदा ते तरुण स्त्रिया आणि लहान मुलांना पकडत, पण एखाद्या धडधाकट तरुण मुलाकडूनही त्यांना नफा मिळू शकत होता. पॅट्रिकला पकडण्यात आले आणि “हजारो लोकांबरोबर मलाही बंदी बनवून आयर्लंडला नेण्यात आले.”

पॅट्रिक बंदिवासात असताना आयर्लंड हा मूर्तिपूजकांचा देश होता. तिथे नातेसंबंधांवर आधारलेले शंभराहून अधिक लहान कुळसमूह होते आणि प्रत्येकावर स्थानिक प्रमुखाची सत्ता होती. बहुतेक कुळसमूहांनी इतर कुळसमूहांशी एकत्र येऊन अनेक मोठी राज्ये स्थापन केली होती. त्यांच्या धार्मिक श्रद्धांमध्ये बहुदेववाद आणि आत्मवादी श्रद्धा यांचे मिश्रण होते. ते अनेक देवतांचा आदर करत आणि त्यांचा धावा करत. तसेच निसर्गात आत्म्यांचे अस्तित्व आहे आणि त्यांच्याशी संवाद साधता येतो, अशी त्यांची समजूत होती. त्यांचे ड्रुइड (पुरोहित) सैतानी मंत्रतंत्र, मंत्रोच्चार, शाप देणे आणि काळी जादू करणे अशा गोष्टी करत असत.

पॅट्रिकची अशी ठाम धारणा होती की तो आणि त्याच्याबरोबरचे गुलाम देवापासून दूर गेले आणि त्यांनी देवाच्या आज्ञा पाळल्या नाहीत, म्हणून प्रभूने त्यांच्यावर “आपल्या अंतरंगातील प्रचंड कोप” ओतला आणि गुलाम म्हणून त्यांची आयर्लंडभर विखुरणूक होऊ दिली. पण देव आपल्या मुलांना जेव्हा न्यायाने शिक्षा करतो, तेव्हा त्यांच्या अंतःकरणाचे परिवर्तन व्हावे हाच त्याचा नेहमी हेतू असतो. पॅट्रिकच्या बाबतीत नेमके हेच घडले. “तिथे प्रभूने माझे मन उघडले आणि मला माझ्या अश्रद्धेची जाणीव करून दिली, जेणेकरून इतका उशीर झाला असला तरी मी माझी पापे आठवावीत आणि पूर्ण अंतःकरणाने माझा देव प्रभू याच्याकडे वळावे. मी किती नगण्य आहे हे त्याने लक्षात घेतले आणि माझे कोवळे वय व अज्ञान पाहून त्याला माझी दया आली.”

बंदिवासात पॅट्रिकला एका कुळसमूहाची डुकरे राखण्याचे काम देण्यात आले. त्याचा बराचसा वेळ जंगलात जाई, जिथे त्याला हिमवृष्टी, बर्फ आणि पाऊस सोसावा लागे. पण बंदिवासाचे दुःख आणि एकाकीपणा अनुभवत त्याने एकट्याने घालवलेला हा काळ त्याच्या आत्म्यासाठी फार हितकारक ठरला. सुरुवातीला पॅट्रिकला देवाची ओळख नव्हती. मग तो देवाविषयी विचार करू लागला. त्यानंतर तो देवाशी बोलू लागला. सहा वर्षांच्या आत तो दर दिवसा शंभर आणि दर रात्री शंभर प्रार्थना करू लागला होता. त्याने अशी साक्ष दिली की “त्या वेळी पवित्र आत्मा माझ्या अंतर्यामी धगधगत होता.” आपल्या अश्रद्धेबद्दल देवाकडून ताडन मिळाल्यानंतर पॅट्रिकचे अंतःकरण पालटले. देवाने त्याच्या आत्म्यात जे काही केले त्याबद्दल त्याचे अंतःकरण कृतज्ञतेने भरून गेले. त्याला उमगले की “त्याच्या उपकारांची परतफेड करण्याचा माझ्याकडे एकच मार्ग आहे: त्याचा गौरव करणे आणि आकाशाखालील प्रत्येक राष्ट्रासमोर त्याच्या अद्भुत कृत्यांची साक्ष देणे.”

पॅट्रिकचे मनपरिवर्तन झाल्यावर त्याच्या जीवनासाठीची देवाची योजना बदलली. एका रात्री झोपेत पॅट्रिकला एक वाणी ऐकू आली: “लवकरच तू आपल्या मायदेशी जायला निघशील.” थोड्याच वेळाने पुन्हा वाणी ऐकू आली: “पाहा, तुझे जहाज तयार आहे.” देवाच्या कृपेने त्याला अंतःप्रेरणा मिळाली आणि काय करायचे ते समजले. तो बंदिवासातून निसटला आणि २०० मैल (आजच्या मोजमापानुसार सुमारे १८४ मैल) धावत गेला. देवाने त्याला वाट दाखवली आणि एका जहाजापाशी नेले. तिथे पॅट्रिकने कप्तानाला आपल्याला जहाजावर घेण्यास राजी केले. तीन दिवसांनी ते ब्रिटनमधील एका निर्जन किनाऱ्यावर पोहोचले. पॅट्रिक आणि काही मूर्तिपूजक जहाजावरून उतरले आणि मानवी वस्ती शोधण्यासाठी त्यांनी ओसाड प्रदेशातून अठ्ठावीस दिवसांचा प्रवास सुरू केला. वाटेत त्या मूर्तिपूजकांनी पॅट्रिकच्या श्रद्धेची थट्टा केली. पण त्यांच्याकडचे अन्न संपल्यावर पॅट्रिकने प्रार्थना केली आणि देवाने चमत्काराने त्यांना डुकरांचा एक कळप मिळवून दिला. हे पाहून ते प्रभावित झाले आणि पॅट्रिकबद्दल त्यांच्या मनात आदर निर्माण झाला. देवाने पॅट्रिकच्या माध्यमातून कठोर झालेली अंतःकरणे बदलली, अशा अनेक प्रसंगांपैकी हा पहिलाच प्रसंग होता. अखेर पॅट्रिकची त्याच्या आईवडिलांशी पुन्हा भेट झाली.

ब्रिटनला परतल्यावर पॅट्रिक यांनी प्रार्थना, पवित्र शास्त्राचा अभ्यास आणि कॅथलिक श्रद्धेचे शिक्षण सुरू ठेवले. प्रार्थनेतून ते देवाशी अधिक गाढ एकरूप झाले. त्यांना स्वप्ने आणि दृष्टान्त होत असत. एका दृष्टान्तात त्यांना आयर्लंडच्या लोकांची ही विनवणी ऐकू आली: “हे पवित्र तरुणा, आम्ही तुला विनवतो की तू परत यावे आणि पुन्हा आमच्यामध्ये वावरावे.” आपण आयर्लंडला परतले पाहिजे, पण गुलाम म्हणून नव्हे, तर धर्मप्रसारक म्हणून, हे पॅट्रिक यांना उमगले. कुटुंबाचा विरोध असूनही देवाच्या हाकेला प्रतिसाद देण्याचा त्यांचा निर्धार होता.

पॅट्रिक यांना आयर्लंडची संस्कृती आणि भाषा यांची चांगली ओळख झाली होती. त्यामुळे धर्मप्रसाराच्या कार्यासाठी ते अतिशय योग्य होते. बहुधा फ्रान्समध्ये अनेक वर्षे अभ्यास केल्यानंतर त्यांना बिशपपदाची दीक्षा देण्यात आली. ज्या ख्रिस्तेतर लोकांनी त्यांना कैद केले होते, त्यांना ख्रिस्ताकडे वळवण्यासाठी चर्चने त्यांना पुन्हा आयर्लंडला पाठवले. आणि त्यांनी ते करून दाखवले. त्यांच्या धैर्यशील आचरणाच्या साक्षीमुळे, आणि कदाचित चमत्कारिक चिन्हे व त्यांच्या अढळ श्रद्धेच्या बळावर, एका राजाने ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारली. एका राज्यात यश मिळाल्यावर बिशप पॅट्रिक दुसऱ्या राज्यात गेले. नव्या प्रदेशात पोहोचल्यावर ते नेहमी प्रथम स्थानिक राजा आणि प्रमुख यांना ख्रिस्ताकडे वळवण्याचा प्रयत्न करत. त्यांनी शुभवर्तमानाचा स्वीकार करण्याची तयारी दाखवली की लोकही त्यांच्या पावलावर पाऊल टाकत.

पॅट्रिक यांनी आयर्लंडच्या लोकांना तीस वर्षांहून कमी काळ शुभवर्तमान सांगितले. त्या काळात त्यांना अनेक हालअपेष्टा सोसाव्या लागल्या. त्यांना पुन्हा काही काळ कैदेत राहावे लागले, जिवाला सतत धोका होता आणि ड्रुइड धर्मगुरूंचा कडवा विरोधही सहन करावा लागला. तरीही त्यांनी असंख्य ख्रिस्तेतर लोकांना ख्रिस्ताकडे वळवले, “कित्येक हजार” लोकांना स्नानसंस्कार आणि दृढीकरण संस्कार दिले, चर्च बांधली, धार्मिक जीवनाची पायाभरणी केली आणि स्थानिक लोकांना धर्मगुरुपदाची दीक्षा दिली. अशा रीतीने त्यांनी संपूर्ण ख्रिस्तेतर आयर्लंडचे रूपांतर जगातील महान कॅथलिक राष्ट्रांपैकी एका राष्ट्रात केले.

आयर्लंडवर संत पॅट्रिक यांचा इतका खोल प्रभाव पडला की नंतरच्या अनेक चरित्रकारांनी त्यांच्याशी अनेक आख्यायिका जोडल्या. त्यांपैकी बहुतेक आख्यायिकांची सत्यता पडताळता येत नसली, तरी एका माणसाच्या श्रद्धेने आणि धैर्याने विरोध करणाऱ्या एका ख्रिस्तेतर राष्ट्रात किती विलक्षण आध्यात्मिक परिवर्तन घडले, हे त्या दाखवतात. देवाने पॅट्रिक यांना नम्र केले, त्यांचे हृदय बदलले आणि त्यांच्यात आध्यात्मिक ज्योत पेटवली. मग त्याच ज्योतीने देवाने कित्येक हजार लोकांना शुद्ध केले. पुढील शतकांत ख्रिस्ती श्रद्धा स्वीकारलेले ते लोक पृथ्वीच्या टोकापर्यंत गेले. पॅट्रिक यांनी प्रथम त्यांना सांगितलेले तेच शुभवर्तमान त्यांनी इतरांपर्यंत पोहोचवले.

संत पॅट्रिक यांचा सन्मान करताना, सुरुवातीला त्यांना ज्या मानहानीतून जावे लागले, ती लक्षात घेऊन त्यांच्यासारखे नम्र होण्याचा प्रयत्न करा. स्वतःची पापे ओळखा आणि जे काही करणे आवश्यक असेल ते करून देवाने तुम्हाला शुद्ध करावे, अशी प्रार्थना करा. आपले हृदय देवाकडे वळवा. रोज अधिक प्रार्थना करा. देवाच्या आत्म्याने तुमचे हृदय प्रज्वलित होऊ द्या. देव हाक देईल तेव्हा त्याला “हो” म्हणा आणि तो पाठवेल तिथे जा. संत पॅट्रिक यांच्याप्रमाणेच तुम्हालाही देव एका कार्यासाठी पाठवू इच्छितो. पण तुम्ही आपले हृदय पूर्णपणे त्याच्याकडे वळवत नाही, तोपर्यंत तो तुम्हाला पाठवू शकत नाही.

प्रार्थना: हे संत पॅट्रिक, तुम्हाला पकडून गुलाम बनवण्यात आले. त्या बंदिवासातून देवाने तुमचे हृदय बदलले आणि तुम्हाला स्वतःकडे ओढले. तुमचे मनपरिवर्तन झाल्यावर तुम्ही ख्रिस्ताचे पवित्र दास होण्याचे निवडले आणि त्याच्या तारणाचा संदेश विरोध करणाऱ्या एका ख्रिस्तेतर देशात नेला. तुमच्याप्रमाणे माझेही मनपरिवर्तन व्हावे आणि देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मी स्वतःला अर्पण करावे, म्हणून माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे संत पॅट्रिक, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

हे चिंतन या ग्रंथातून घेतले आहे:

उपासना वर्षातील संत आणि सण
खंड १ ते ४


अधिक वाचन:

प्रार्थना: संत पॅट्रिक यांचे कवच

कॅथलिक संत & सण

कॅथलिक विश्वकोश

बटलर यांची संतचरित्रे

कॅथलिक संस्कृती

कॅथलिक श्रद्धेची ज्योत

कॅथलिक वृत्तसंस्था

कॅथलिक आयर्लंड

ब्रिटानिका विश्वकोश

ध्वनिमुद्रण: विवेकशील हृदये

संतांचे दिनदर्शक

फ्रान्सिस्कन मीडिया

विकिपीडिया

आजचे सर्व संत

उपासना वर्षातील सर्व संत


(संक्षिप्त आवृत्ती)

१७ मार्च: संत पॅट्रिक, बिशप—ऐच्छिक स्मृतिदिन

सु. 387–सु. 460 किंवा 493 (नेमकी वर्षे निश्चित नाहीत)
आयर्लंडचे आश्रयदाते संत
सर्पदंशापासून रक्षणासाठी त्यांचा धावा केला जातो
संतपदासाठीचे धर्ममंडळ स्थापन होण्यापूर्वी संत म्हणून मान्यता

रोमन सत्तेखालील ब्रिटनमध्ये प्रेमळ आईवडिलांच्या पोटी पॅट्रिक यांचा जन्म झाला. ते बहुधा त्यांचे एकुलते एक अपत्य होते. त्यांचे वडील सिनेटचे सदस्य आणि उपयाजक होते, तर त्यांचे आजोबा विवाहित याजक होते. ख्रिस्ती संस्कारांत वाढले असूनही पॅट्रिक यांना श्रद्धेच्या बाबतीत संघर्ष करावा लागला. ते सोळा वर्षांचे असताना गेलिक गुलाम व्यापाऱ्यांनी जहाजातून येऊन त्यांच्या गावावर धाड घातली. पॅट्रिक यांना पकडण्यात आले आणि “इतर कित्येक हजार लोकांसह बंदिवान म्हणून आयर्लंडला नेण्यात आले.”

त्या काळी आयर्लंडच्या लोकांच्या धार्मिक समजुतींमध्ये अनेक देवांवरील श्रद्धा आणि निसर्गात वास करणाऱ्या आत्म्यांशी संवाद साधता येतो, असा विश्वास, या दोन्हींचे मिश्रण होते. ड्रुइड (धर्मगुरू) सैतानी मंत्रतंत्र, मंत्रोच्चार, शाप देणे आणि काळी जादू अशा गोष्टी करत असत.

एका कुळाची डुकरे राखण्याचे काम पॅट्रिक यांना देण्यात आले. बर्फवृष्टी, गोठवणारी थंडी आणि पाऊस सहन करत त्यांचा बराच वेळ जंगलात जात असे. बंदिवासातील दुःख आणि एकटेपणाचा त्यांच्या आत्म्याला मोठा लाभ झाला. सहा वर्षांच्या आत ते दररोज दिवसा शंभर आणि रात्री शंभर प्रार्थना करू लागले. त्यांनी अशी साक्ष दिली: “त्या काळात माझ्या अंतःकरणात पवित्र आत्मा प्रज्वलित झाला होता.”

स्वप्नात ऐकलेल्या आवाजाचे ऐकून पॅट्रिक बंदिवासातून निसटले. जवळजवळ 200 मैलांचा प्रवास करून ते एका जहाजापाशी पोहोचले. जहाजावर घेण्यास त्यांनी कप्तानाला राजी केले. महिन्याभरात ते ब्रिटनला परतले आणि त्यांची आईवडिलांशी पुन्हा भेट झाली.

घरी परतल्यावर पॅट्रिक यांनी प्रार्थना, पवित्र शास्त्राचा अभ्यास आणि कॅथलिक श्रद्धेचे शिक्षण सुरू ठेवले. एका दृष्टान्तात त्यांना आयर्लंडच्या लोकांची ही विनवणी ऐकू आली: “हे पवित्र तरुणा, आम्ही तुला विनवतो की तू परत यावे आणि पुन्हा आमच्यामध्ये वावरावे.” आपण आयर्लंडला परतले पाहिजे, पण गुलाम म्हणून नव्हे, तर धर्मप्रसारक म्हणून, हे पॅट्रिक यांना उमगले. कुटुंबाचा विरोध असूनही देवाच्या हाकेला प्रतिसाद देण्याचा त्यांचा निर्धार होता.

पॅट्रिक यांना आयर्लंडची संस्कृती आणि भाषा यांची चांगली जाण होती. त्यामुळे धर्मप्रसाराच्या कार्यासाठी ते अगदी योग्य होते. बहुधा फ्रान्समध्ये अनेक वर्षे अध्ययन केल्यानंतर त्यांना बिशपपदाची दीक्षा देण्यात आली. ज्यांनी त्यांना कैद केले होते, त्या मूर्तिपूजकांना ख्रिस्ताकडे वळवण्यासाठी चर्चने त्यांना पुन्हा आयर्लंडला पाठवले. त्यांच्या चारित्र्यातून मिळालेल्या धैर्यपूर्ण साक्षीमुळे एका राजाने ख्रिस्ती विश्वास स्वीकारला. या परिवर्तनात चमत्कारिक चिन्हांचा आणि पॅट्रिक यांच्या अढळ विश्वासाचाही हात असावा. एका राज्यात यश मिळाल्यावर बिशप पॅट्रिक दुसऱ्या राज्यात गेले. तिथे त्यांनी प्रथम स्थानिक राजा आणि सरदारांना ख्रिस्ताकडे वळवले. त्यांनी शुभवर्तमान स्वीकारण्याची तयारी दाखवताच प्रजेनेही त्यांचे अनुकरण केले.

आयर्लंडच्या लोकांना शुभवर्तमान सांगण्याचे कार्य पॅट्रिक यांनी तीस वर्षांहून कमी काळ केले. त्या काळात त्यांना अनेक संकटे सोसावी लागली. त्यांना पुन्हा काही काळ कैदेत राहावे लागले, जिवे मारले जाण्याचा धोका सतत होता आणि ड्रुइड धर्मगुरूंचा कडवा विरोधही सहन करावा लागला. तरीही त्यांनी असंख्य मूर्तिपूजकांना ख्रिस्ताकडे वळवले, ‘कितीतरी हजार’ लोकांना बाप्तिस्मा आणि दृढीकरण हे संस्कार दिले, देवळे बांधली, व्रतस्थ धार्मिक जीवनाची पायाभरणी केली आणि स्थानिक लोकांना धर्मगुरुपदाची दीक्षा दिली. त्यांच्या कार्यामुळे आयर्लंड जगातील प्रमुख कॅथलिक राष्ट्रांपैकी एक बनले.

संत पॅट्रिक यांच्याविषयी अनेक आख्यायिका सांगितल्या जातात. त्यांनी आयर्लंडमध्ये किती मोठे परिवर्तन घडवून आणले, याची झलक त्या आख्यायिकांतून दिसते. त्यानंतरच्या शतकांत ख्रिस्ती विश्वास स्वीकारलेले आयरिश लोक जगाच्या कानाकोपऱ्यात गेले आणि पॅट्रिक यांनी त्यांना सांगितलेले शुभवर्तमान त्यांनी इतरांपर्यंत पोहोचवले.

हे संत पॅट्रिक, बंदिवासामुळे तुमचे हृदय पालटले आणि तुम्ही देवाकडे ओढले गेलात. ख्रिस्ताकडे वळल्यानंतर तुम्ही त्याचे पवित्र दास झालात आणि विरोध करणाऱ्या मूर्तिपूजकांच्या भूमीत त्याचा तारणाचा संदेश घेऊन गेलात. माझ्यासाठी प्रार्थना करा, की तुमच्याप्रमाणे माझेही मन परिवर्तन पावावे आणि देवाची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मी स्वतःला अर्पण करावे. हे संत पॅट्रिक, माझ्यासाठी प्रार्थना करा. हे येशू, माझा तुझ्यावर विश्वास आहे.

पूर्ण आवृत्तीकडे परत जा