ቅዱስ ቁርባን የክርስቲያናዊ ሕይወት መግቢያ ምሥጢራትን ያሟላል። በጥምቀት ወደ ንጉሣዊ ክህነት ክብር የተነሡ፣ በምሥጢረ ሜሮንም ክርስቶስን በመምሰል ይበልጥ የጠለቁ ሁሉ፣ በቅዱስ ቁርባን አማካይነት ከመላው ማኅበረ ምእመናን ጋር በጌታ በራሱ መሥዋዕት ይሳተፋሉ። (የካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን የእምነት ትምህርት #1322)
በዚህ ዓለም ውስጥ በእውነት ዋጋ ሊወጣላቸው የማይችሉ ብዙ ነገሮች አሉ። ለተራሮች ውበት ወይም ለሌሎች የተፈጥሮ ድንቅ ነገሮች ዋጋ ልትተምን አትችልም። ለወላጅ ፍቅር ወይም ልጅ በማግኘት ለሚሰጠው ስጦታ ዋጋ ልትተምን ፈጽሞ አትችልም። ለታማኝ ወዳጅ ወይም ለጀግንነት የፍቅር ተግባር ዋጋ ልትተምን አትችልም። እጅግ ቅዱስ ለሆነው ቁርባን ስጦታም ዋጋ ልትተምን አትችልም!
ቅዱስ ቁርባን እጅግ አስደናቂ ምሥጢር ነው። በእርግጥም፣ የምሥጢራት ሁሉ ምሥጢር ነው። ቅዱስ ቶማስ አኩዊናስ፣ በአምልኮ እሰግድልሃለሁ በሚለው ዝነኛ መዝሙሩ የቅዱስ ቁርባንን ምሥጢርና ግርማ እንዲህ ገልጿል፦
የማትታይ አምላክ ሆይ፣ ተደፍቼ አመልክሃለሁ፣
ክብርህን በእነዚህ ትሑት መልኮች ጥላ ሥር የምትሰውር፤
እነሆ፣ መላ ልቤ ለአንተ ተሰጥቶ ይሰግዳል፣
በደመና ውስጥ ተሰውረህ ሳለህ ሲመለከትህ፣ በመደነቅ ይዋጣል።
ጣዕም፣ ንክኪና ዕይታ አንተን መለየት ይሳናቸዋል፤
ከመስማት የሚመጣ እምነት ግን መጋረጃውን ሰንጥቆ ያልፋል።
የእግዚአብሔር ልጅ የተናገረውን ሁሉ አምናለሁ፤
እውነት ራሱ የተናገረውን፣ እንደ እውነት እቀበላለሁ።
የዚያ መዝሙር የመጀመሪያዎቹ ሁለት ስንኞች፣ ከተቀደሰው ኅብስ መጋረጃ በስተጀርባ ተሰውሮ ባለው እግዚአብሔር መለኮታዊ ግርማ ፊት ተደፍተን መስገድ እንዳለብን ይናገራሉ። የስሜት ሕዋሳቶቻችን ይታለላሉ፤ እዚያ ያለውንም እውነታ ማስተዋል ይሳነናል። በመለኮታዊ አነሳሽነት በሚሰጠን የእምነት ስጦታ ብቻ ነው ይህን እውነተኛ መገኘት ማየትና ማመን የምንችለው። እጅግ ቅዱስ የሆነውን ቁርባን ከፍተኛ ምሥጢር መረዳት መጀመር የምንችለውም በእግዚአብሔር ጸጋ ብቻ ነው።
ምንነት አምስቱን ሕዋሳታችንን ይፈታተናል
በቀላሉ ለመናገር፣ ቅዱስ ቁርባን እግዚአብሔር ነው። ቅዱስ ቁርባን በዓለማችን ውስጥ ሙሉ በሙሉ የተገኘው እግዚአብሔር ወልድ ነው። ዘላለማዊው የእግዚአብሔር ልጅ ኢየሱስ ሙሉ በሙሉ የተገኘበት ነው። ቅዱስ ቁርባን የእርሱ ሥጋ፣ ደም፣ ነፍስና መለኮት ነው።
እግዚአብሔር በዚህ መልክ፣ በምልክቶችና በተምሳሌቶች አማካይነት ለእኛ ይገኛል። ነገር ግን ቅዱስ ቁርባን ከምልክቶችና ከተምሳሌቶች እጅግ የላቀ መሆኑን ማመን አለብን። እንጀራው የሥጋው ተምሳሌት፣ ወይኑም የደሙ ተምሳሌት ነው ሊባል ይችላል። ይህ እውነት ነው፤ ነገር ግን ከተሟላ መግለጫ እጅግ የራቀ ነው። ይህን ካልን በኋላ፣ የሥጋው ተምሳሌት የሆነው እንጀራ በእውነት ሥጋው እንደሚሆን፣ የደሙ ተምሳሌት የሆነውም ወይን በእውነት ደሙ እንደሚሆን አክለን መናገር አለብን። ይህን የምንነት ለውጥ እንለዋለን። ይህ ሰፊ ትርጉም ያለው ታላቅ ቃል ነው።
“የምንነት ለውጥ” ማለት መሠረታዊው ምንነት ይለወጣል ማለት ነው። ሌላ ይሆናል። ነገር ግን የእንጀራውና የወይኑ ውጫዊ ባሕርያት እንደነበሩ ይቀጥላሉ ማለትም ነው። ለዕይታችን፣ ለጣዕማችን፣ ለንክኪያችን ወይም ለማሽተታችን አይለወጡም። ሲታዩ፣ ሲዳሰሱና ሲቀመሱ እንደ ቀድሞው ናቸው። በምንነታቸው ግን እንደ ቀድሞው አይደሉም።
በአንድ ቁራሽ እንጀራና በአንድ ብርጭቆ ወይን ውስጥ ያሉትን ሁለት ዋና ዋና ገጽታዎች ለማሰብ ሞክር። ውጫዊ ባሕርያትና ምንነት አሉ። ውጫዊ ባሕርያት በስሜት ሕዋሳት ሊታወቁ የሚችሉት ሁሉ ናቸው። ምንነቱ ግን በስሜት ሕዋሳት በምንም መንገድ ሊታወቅ አይችልም።
በምሳሌ ለማስረዳት፣ ዓይኖችህን ጨፍነህ የጽጌረዳ ሽታ ያለውን ሽቶ እንደማሽተት ሊሆን ይችላል። አፍንጫህ ከፊትህ ጽጌረዳ እንዳለ ይነግርሃል፤ በእውነቱ ግን በሰው እጅ የተሠራ መዓዛ ነው። አፍንጫህ ከፊትህ ያለውን ነገር ምንነት በተመለከተ ተታልሏል። እውነተኛ ጽጌረዳ አይደለም፤ ኬሚካሎች ብቻ ናቸው። በቅዱስ ቁርባን ግን እውነቱ የዚህ ፍጹም ተቃራኒ ነው። እንዲያውም፣ ቅዱስ ቁርባን ይበልጥ “አሳሳች” ነው፤ ምክንያቱም ሁሉም የስሜት ሕዋሳቶቻችን የሚለዩት እንጀራና ወይን ብቻ ነው። እንጀራውን መቁረስና ሲሰበር የሚያሰማውን ድምፅ መስማት፣ መቅመስ ወዘተ እንችላለን። የስሜት ሕዋሳቶቻችን ይህ እንጀራ ነው ይሉናል። በምንነቱ ግን ተለውጦ፣ በወልድ ኢየሱስ አካል እግዚአብሔር ሆኗል።
ይህን በትክክል ለመረዳት፣ አንድ ዓይነት “ስድስተኛ የስሜት ሕዋስ” ያስፈልገናል። የእምነት መንፈሳዊ ግንዛቤ ያስፈልገናል። እምነት ይህ ከእንግዲህ እንጀራ እንዳልሆነ እንድናውቅ፣ ይህንም በእርግጠኝነት እንድንገነዘብ የሚያስችለን ስጦታ ነው። ይልቁንም እግዚአብሔር ነው። የእግዚአብሔር ወልድ ሥጋ፣ ደም፣ ነፍስና መለኮት ነው።
ምንም ያህል ብናጠና፣ ብናመዛዝን ወይም ብንከራከር፣ ይህን እውነት ልናምንበት አያስችለንም። እምነት ግን ያሳምነናል። በእርግጥም፣ እምነት በመላ ማንነታችን እስክናምን ድረስ በጥልቅ ያሳምነናል። ይህም አምስቱን የስሜት ሕዋሳቶቻችንን ወይም የማመዛዘን ችሎታችንን ብቻ በመጠቀም ፈጽሞ ልንደርስበት የማንችለው ጽኑ እምነትና የማመን ደረጃ ነው።
ይህን ማመን የሚከብድህ ከሆነ፣ እግዚአብሔር በቅዱስ ቁርባን ያለህን እምነት ይበልጥ ማጥለቅ እንደሚፈልግ ምልክት ነው። በዚያ፣ በነፍስህ ጥልቀት ውስጥ መለኮታዊ መገኘቱን እንድታገኝ ይፈልጋል። በዚህ ውድ ስጦታ ውስጥ እርሱን እንድታውቀው፣ እንድትወደው፣ እንድታመልከውና ሕይወትህን ለእርሱ እንድትሰጥ ይፈልጋል።
ቅዳሴን በሙላት ለመረዳትና የቅዱስ ቁርባንን ሙሉ ትርጉም ለማወቅ ከፈለጋችሁ፣ ይህን እጅግ ውድ ስጦታ ከሦስት አንጻሮች መረዳት አለባችሁ። ሦስቱም በአንድነት የቅዱስ ቁርባንን ሙሉ ትርጉምና እውነታ ይገልጻሉ። እነዚህ ሦስት አንጻሮች መሥዋዕት፣ ምሥጢር እና መቁረብ ናቸው። በመሥዋዕት እንጀምር።
አንዱ ዘላለማዊ መሥዋዕት
በመጀመሪያ ክርስቶስ በመስቀል ላይ ያቀረበውን መሥዋዕት መረዳት አለብን። የእግዚአብሔር ልጅ ኢየሱስ፣ የወደቀውን ሰብአዊ ባሕርያችንን ተዋሕዶ፣ አንድ ጊዜ ለዘላለም ስለ እኛ ሞተ። በመከራውና በሞቱ፣ በድል በመነሣት ሞትን ራሱን አጠፋ። ነገር ግን ሞቱ እውነተኛ ሞት ነበር፤ ይህም ለኃጢአቶቻችን ሁሉ ፍጹም መሥዋዕትና ማስተሰረያ ነበር።
ስለዚህ ቅዳሴ፣ ከሌሎች ብዙ መጠሪያዎቹ መካከል፣ «ቅዱስ መሥዋዕት» ተብሎ ይጠራል። እንዲህ የሚጠራውም በእውነት ይህ ስለሆነ ነው። በዚህ መንገድ ተመልከቱት፤ ኢየሱስ በመስቀል ላይ የሞተው ከ2,000 ዓመታት ገደማ በፊት ነበር። እኛ በዚያ አልነበርንም። ወይስ ነበርን? እውነቱ ግን፣ በቅዳሴ በተሳተፍን ቁጥር በቀራንዮ እንገኛለን። እዚያም እንገኛለን ብቻ ሳይሆን፣ ተካፋዮችም ነን። በቅዳሴ በተገኘን ቁጥር፣ ጊዜ የሚቆምና እኛም በጊዜ ወሰን ወደማይገደበው የክርስቶስ መሥዋዕት ቅጽበት የምንገባ ያህል ነው። በዚያ የምንገኘው በታሪክ ውስጥ በአካል እንደነበረ ሰው ሳይሆን፣ በእውነቱና በመንፈስ ነው። ነፍሳችን በመስቀሉ መሥዋዕት ፊት ትገኛለች፤ እኛም የዚያ መሥዋዕት ፍሬዎች ተካፋዮች መሆን እንችላለን።
እንደገናም፣ ይህን ለመረዳት፣ ለማመንና በሕይወታችን ለመለማመድ እምነት ያስፈልጋል። ነገር ግን እምነት ማለት ማመን ብቻ እንዳልሆነ አስታውሱ። እምነት ማወቅ ነው። በዚህ ሁኔታ፣ በሚፈጸመው ነገር እኛም እንድንሳተፍ የሚያስችለን «ማወቅ» ነው። እምነት፣ በቅዳሴ ቅዱስ መሥዋዕት አማካይነት በፊታችን በሚገኘው፣ ክርስቶስ በመስቀል ላይ ባቀረበው በዚያ አንድ መሥዋዕት እንድንካፈል ያስችለናል።
ምናልባት ይህ ትንሽ ጥልቅ ሊሆን ይችላል። ቅዱስ ቁርባን ጥልቅ ነው! የቅዳሴ መሥዋዕት ከማንኛውም ሌላ ነገር የማይመሳሰል ጥልቅ እውነታ ነው። ተቀምጣችሁ በጸሎት አሰላስሉት። እግዚአብሔር እንድትረዱትና ትርጉሙን እንድታውቁ ይረዳችኋል። መረዳት ስትጀምሩም፣ ከዚህ በፊት ባልነበራችሁ መንገድ የቅዳሴን ክቡርነት መገንዘብ ትጀምራላችሁ።
በእውን የሚገኘው መለኮታዊ ምሥጢር
የመጨረሻው እራት የመስቀሉ መሥዋዕት መጀመሪያ ነበር። በዚያ የመጀመሪያ ቅዳሴ፣ ኢየሱስ እንጀራን ወስዶ፣ «ሁላችሁም ይህን ውሰዱና ብሉ። ይህ ሥጋዬ ነው» አለ። ከዚያም ወይን የሞላበትን ውድ ጽዋ ወስዶ፣ «ይህ ደሜ ነው» አለ።
ይህ የመጨረሻው እራት፣ የመጀመሪያው ቅዳሴ፣ ከዚያ የቅዱስ ሐሙስ ምሽት አንሥቶ ዓርብ በመስቀል ላይ እንደቀጠለና እሑድ በትንሣኤ ወደ ፍጻሜው እንደደረሰ መረዳት አስፈላጊ ነው። ቅዳሴ ይህ ሁሉ፣ ማለትም የኢየሱስ ሕይወት፣ ሞትና ትንሣኤ በአንድነት የተጠቃለለበት ክስተት ነው።
የቅዳሴ ፍሬ፣ እርሱ በእንጀራና በወይን መልክ በእውነት የመገኘቱ ስጦታ ነው። ይህም የሥጋውና የደሙ ምሥጢር ነው። እዚህ «ምሥጢር» ስንል፣ በሰማይ ያለው ያው እግዚአብሔር፣ ያው ዘላለማዊ ወልድ፣ በእንጀራና በወይን መልክ በፊታችን ይገኛል ማለታችን ነው። ስለዚህ በቅዱስ ቁርባን ፊት አንድ ጉልበታችንን መሬት በመንካት እጅ ስንነሣና ስንንበረከክ፣ በእግዚአብሔር ራሱ ፊት እየተንበረከክን ነው። ይህ አስደናቂ እውነታ ነው፤ ወደ ቤተ ክርስቲያን ገብተን ቅዱስ ቁርባን የሚቀመጥበትን ማደሪያ ባየን ቁጥርም በቅዱስ አድናቆት ሊሞላን ይገባል። ይህ አስደናቂ እውነታ፣ በእርሱ ፊት እንድንጸልይ ቅዱስ ቁርባን ለስግደት ወደሚቀርብበት የስግደት ጸሎት ቤት ሊስበን ይገባል። በዚህ ውድ ስጦታ እግዚአብሔር በእውነት ከእኛ ጋር ነው።
ሕይወትን የሚለውጥ ቅዱስ ቁርባን
ከላይ እንዳልነው፣ የመስቀሉ መሥዋዕት በቅዳሴ አከባበር አማካይነት በፊታችን ይገኛል። የዚህ መሥዋዕት ፍሬ፣ ጌታችን ክርስቶስ በእንጀራና በወይን መልክ ተሰውሮ በምሥጢር በእውነት መገኘቱ ነው። ነገር ግን እነዚህ ሁለት መሠረታዊ ገጽታዎች መጨረሻው አይደሉም። እግዚአብሔር ይህን ድንቅ ስጦታ ከዚህም አንድ እርምጃ ወደፊት ሊወስደው ይፈልጋል። ቅዱስ ቁርባንን በመቀበላችን ራሱን ከእኛ ጋር አንድ ማድረግ ይፈልጋል። በየእሑዱና በቅዳሴ መሳተፍ በሚገባን በሌሎች የግዴታ ቅዱሳን ቀናት በቅዳሴ እንድንገኝ የክርስቶስ ትእዛዝ ነው፤ ቅዱስ ቁርባንን በብቁነት እንድንቀበል የሚጋብዘን ግን የፍቅር ተግባር ነው።
የቅዱስ ቁርባን የመጨረሻ ግብ መቁረብ ነው። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ራሱን መሥዋዕት ያደረገበትና በሥጋውና በደሙ ራሱን ያቀረበበት ምክንያት፣ በመቁረብ ወደ ነፍሳችን እርሱን መቀበል እንድንችል ነው። የዚህ ሁሉ ዓላማ ይህ ነው። ይህ ከፍተኛው ጫፍ ነው! በእርግጥም ቅዱስ ቁርባን የክርስቲያናዊ ሕይወታችን ምንጭም ከፍተኛ ጫፍም እንደሆነ ይነገራል። እንዴት ያለ ጸጋ ነው!
“ኅብረት” ማለት “ከሌላው ጋር መዋሐድ” ማለት ነው። “መዋሐድ” ማለት ደግሞ ሁለት ነገሮች ወደ አንድነት የሚለወጡበት ለውጥ አለ ማለት ነው። በእርግጥም ቅዱስ ቁርባንን መቀበል የሚያደርገው ይህንኑ ነው። ኢየሱስ ራሱን ከእኛ ጋር በሰው ተፈጥሯችን እንዲያዋሕድ እንድንፈቅድለት ያስችለናል። በዚህ አንድነትም በሞቱ ብቻ ሳይሆን፣ ከሞት በተነሣበት ትንሣኤውም እንሳተፋለን። ይህ “ለኃጢአት መሞትና ለአዲስ ሕይወት መነሣት” አሁን የማንነታችን ክፍል ይሆናል። የክርስቲያናዊ ሕይወት ሙሉ ትርጉምም ይህ ነው። እነዚህ እውነቶች በዮሐንስ ወንጌል በግልጽ ተገልጠው እናያለን፦
ኢየሱስም እንዲህ አላቸው፦ “እውነት፣ እውነት እላችኋለሁ፤ የሰውን ልጅ ሥጋ ካልበላችሁና ደሙን ካልጠጣችሁ፣ በውስጣችሁ ሕይወት የላችሁም። ሥጋዬን የሚበላና ደሜን የሚጠጣ ሁሉ የዘላለም ሕይወት አለው፤ እኔም በመጨረሻው ቀን አስነሣዋለሁ። ሥጋዬ እውነተኛ ምግብ፣ ደሜም እውነተኛ መጠጥ ነውና። ሥጋዬን የሚበላና ደሜን የሚጠጣ በእኔ ይኖራል፣ እኔም በእርሱ እኖራለሁ። (ዮሐ 6:53–56)
በተለይ የመጨረሻው ሐረግ፣ ቅዱስ ቁርባንን በመቀበል የሚመሠረተውን አንድነት ይገልጣል። ኢየሱስ በእኛ፣ እኛም በእርሱ መኖራችን የቅዱስ ቅዳሴ የመጨረሻ ፍሬ ነው።
የቅዳሴ ማብራሪያ
ቅዳሴ በራሱ ትርጉም የተሞላ የተወሰነ የአምልኮ ሥርዓትን ይከተላል። በዚህ የቅዳሴ ሥርዓታዊ ድርጊት ውስጥ ያሉትን ብዙ ትርጉሞች በቀላሉ ሳናስተውላቸው ልንቀር እንችላለን። ቅዳሴውን ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ አብረን እንመልከትና ትርጉሙን በአጭሩ እንዳስስ። ምን እንደምናደርግ፣ ለምን እንደምናደርገውና ይህ ሁሉ ምን ማለት እንደሆነ መረዳታችን፣ ቅዳሴን እጅግ በጠለቀ እምነትና በትጋት እንድናከብር ይረዳናል።
የመግቢያ ሥርዓት፦ ይህ የቅዳሴ መጀመሪያ ክፍል በአራት ሊከፈል ይችላል፦ 1) የመግቢያ ሰልፍ (ከመግቢያ መዝሙር ጋር)፤ 2) የንስሐ ሥርዓት፤ 3) የክብር መዝሙር፤ 4) የመክፈቻ ጸሎት። የዚህ አጠቃላይ ሥርዓት ዋና ዓላማ፣ በአንድነት የሚሰበሰቡት ምእመናን ኅብረት እንዲመሠርቱ፣ የእግዚአብሔርንም ቃል በተገባ ለማዳመጥና ቅዱስ ቁርባንን በብቃት ለማክበር ራሳቸውን እንዲያዘጋጁ ማድረግ ነው። እስቲ እያንዳንዱን የዚህን የመግቢያ ሥርዓት ክፍል እንመልከትና በውስጡ ያለውን ትርጉም ጎላ አድርገን እናውጣ።
የመግቢያ መዝሙር፦ የዚህ መዝሙር ዓላማ የቅዱስ ቅዳሴን አከባበር መጀመር፣ በተሰበሰቡት ሁሉ መካከል አንድነትን ማጠናከር፣ ሐሳባቸውን ወደዚያ የተለየ የአምልኮ ዘመን ወይም በዓል አስደናቂ ምሥጢር መሳብ፣ እንዲሁም የቀዳሹን ካህንና በቅዳሴው የሚረዱትን አገልጋዮች የሥርዓት ሰልፍ ማጀብ ነው። ይህም በውብ የዝማሬ ተግባር ይከናወናል። ብዙዎቹ ድምፆች ተዋሕደው እምነትን በአንድ ዜማ ያውጃሉ። ከሁሉ የሚመረጠው ለዕለቱ የተወሰነው የመግቢያ መዝሙር መዘመሩ ነው። ሆኖም ሌላ ተስማሚ መዝሙር እንዲዘመር ተፈቅዷል። እዚህ ዋናው ነገር በመዝሙሩና በቃላቱ የሚመሠረተው አንድነት ነው።
የመግቢያ ሰልፍ፦ መዝሙሩ ሲዘመር የመግቢያ ሰልፉ ይካሄዳል። ሰልፉን የሚመራው መስቀል ነው፤ ይህም በዚህ ዓለም አልፈን ወደ ሰማይ የምናደርገው ጉዞ ሊቻል የሚችለው በመስቀል ብቻ መሆኑን ያመለክታል። የቅዳሴ አጋዥ አገልጋዮችና የተሾሙ አገልጋዮች በሰልፉ ይሳተፋሉ። እነርሱም በአንድነት፣ በዚህ ወደ ሰማይ በሚደረግ ጉዞ ላይ ያሉትን ምእመናን ሁሉ ይወክላሉ።
ሰላምታ፦ 1) ሰላምታው በመስቀል ምልክት ይጀምራል። ይህ ኃይለኛ ትርጉም ያለው ምልክት ነው። የእግዚአብሔርን ስም፣ ማለትም የአብን፣ የወልድንና የመንፈስ ቅዱስን ስም እንጠራለን፤ ይህም ሁልጊዜ የጸሎት መጀመሪያ መሆን አለበት። 2) ከዚያም ካህኑ፣ “ጌታ ከእናንተ ጋር ይሁን” ይላል። ይህ የመጀመሪያ ሰላምታ፣ እግዚአብሔር ወደ ቅዱስ ቅዳሴ ከሚቀርብ እያንዳንዱ ሰው ጋር ለመሆን ያለውን ፍቅርና ታማኝነት የሚያረጋግጥ ነው፤ እንደ ክርስቲያኖች የሚሰጣቸውን ተልእኮ እንዲፈጽሙም፣ በሕይወታቸው ከእነርሱ ጋር እንደሚገኝ ተስፋ ይሰጣል። 3) ከዚያም ሕዝቡ፣ “ከመንፈስህም ጋር ይሁን” ብሎ ይመልሳል። ይህ፣ “አባ፣ ለእርስዎም ሰላምታና በረከት ይሁን!” እንደ ማለት ያለ የወዳጅነት ምልክት ብቻ አይደለም። ይልቁንም የካህኑን “መንፈስ” መጥቀስ ሹመተ ክህነቱን መጥቀስ ነው። ስለዚህ፣ ካህኑ በሹመተ ክህነቱ ምክንያት ክርስቶስን ወክሎ በዚያ እንዳለ ምእመናኑ የሚያምኑበት ነው። ስለዚህ የአምልኮ ሥርዓቱ ሲጀምር፣ በእርግጥ እየመሰከሩ ያሉት የክርስቶስን መገኘት ነው። ይህም በዚያ ቅጽበት የካህኑ ሚና፣ የክርስቶስ የምሥጢር አገልጋይና መሣሪያ መሆን እንደሆነ ሊያስታውሰን ይገባል። ስለዚህ፣ ይህ የሚያስቅበት ወይም የራሱን ባሕርይ አጉልቶ የሚያሳይበት ጊዜ አይደለም። ይልቁንም ካህኑ፣ በአባባል ደረጃ፣ “ላለመታየት” እና ራሱን ከክርስቶስ ጋር ለማመሳሰል መጣር አለበት።
የንስሐ ሥርዓት፦ የንስሐ ሥርዓት በሙሉ ዝግጅትን የሚመለከት ነው። በቤታችሁ ግብዣ ቢኖራችሁ ኖሮ፣ ለእርሱ ትዘጋጁ ነበር። ወይም በሥራ ቦታችሁ አንድ አስፈላጊ የሥራ ዕቅድ ቢኖራችሁ ኖሮ፣ ትዘጋጁ ነበር። ቅዳሴም እንዲሁ ነው። ልንዘጋጅበት የምንችለው ከሁሉ የተሻለው መንገድ፣ ለኃጢአቶቻችን ይቅርታ በመለመን የእግዚአብሔርን ምሕረት መፈለግ ነው። በእርግጥ፣ የእግዚአብሔርን ምሕረትና ይቅርታ መፈለግ በየቀኑ፣ ቀኑን ሙሉ ማድረግ ያለብን ነገር ነው። ነገር ግን ከቅዳሴ በፊት አሁን ብቻ ኃጢአታችንን ተናዝዘን ቢሆን እንኳን፣ ይህን በቀጥታ ለቅዳሴ የሚያዘጋጀንን ዝግጅት በመክፈቻ ሥርዓቶቹ ውስጥ ማካተቱ ተገቢ ነው።
ይህን የንስሐ ተግባር ለመፈጸም ከሚያስችሉት አማራጮች አንዱ እናዘዛለሁ የሚለውን ጸሎት መጸለይ ነው፤ ጸሎቱም «ሁሉን ለሚችል እግዚአብሔር እናዘዛለሁ…» ብሎ ይጀምራል። በዚህ ጸሎት፣ «በእኔ ጥፋት፣ በእኔ ጥፋት፣ እጅግ በከበደው የእኔ ጥፋት» በማለት ኃጢአታችንን ሦስት ጊዜ እንቀበላለን። ይህን ስንል፣ የጸጸታችን ምልክት እንዲሆን ደረታችንን እንመታለን።
በዚህ ጊዜ በግሪክኛ ኪርዬ እንላለን። ግሪክኛ የጥንት ክርስቲያኖች የሚናገሩበት ቋንቋ ስለነበር፣ ይህን ቋንቋ መጠቀማችን ከእነርሱ ጋር ያስተሳስረናል። በላቲን ሥርዓት ቅዳሴ ውስጥ በግሪክኛ የምንጠቀምበት ይህ ብቻ ነው። ኪርዬ ኤሌይሶን፣ ክሪስቴ ኤሌይሶን፣ ኪርዬ ኤሌይሶን እንላለን፤ ትርጉሙም «ጌታ ሆይ፣ ማረን፤ ክርስቶስ ሆይ፣ ማረን፤ ጌታ ሆይ፣ ማረን» ማለት ነው። እዚህም እንደገና ምሕረትን ሦስት ጊዜ እንለምናለን። ሦስት የፍጽምናና የሙላት ቁጥር ነው፤ ስለዚህም ይህ «ጌታ ሆይ፣ እባክህ ምሕረትህን በፍጽምናና በሙላት አፍስስልን» ማለታችን ነው።
ስብሐት፦ የስብሐት መዝሙር ለኪርዬ የምንሰጠው ምላሽ ነው። ምግብ ማብሰል ለማዕድ፣ የአድቬንት ዘመንም ለገና እንደሚያዘጋጅ ሁሉ፣ ምሕረትን መለመንም እርሱን ለመቀበል ያዘጋጀናል። ስለዚህ፣ ምሕረትን ከለመንን በኋላ፣ የለመንነው ምሕረት እንደተሰጠን ለመግለጽ ወዲያውኑ በስብሐት መዝሙር ደስታችንን እንገልጻለን።
የመክፈቻ ጸሎት፦ ከዚያም ካህኑ «እንጸልይ» ብሎ ይናገራል ወይም ያዜማል። ለአፍታ ዝም ካለ በኋላ፣ «ሰብሳቢ ጸሎት» ተብሎ የሚጠራውን ጸሎት ይጸልያል። ይህ ጸሎት የምእመናንን ጸሎቶች ሁሉ በአንድ ላይ ሰብስቦ ለአብ ያቀርባል። ይህ ጸሎት የመግቢያ ሥርዓቶችን ይደመድማል።
የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ፦ የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ የሚከተሉትን የቅዳሴ ክፍሎች ያካትታል፦ 1) የመጀመሪያ ንባብ፤ 2) መዝሙር፤ 3) ሁለተኛ ንባብ (በእሑዶችና በታላላቅ በዓላት ብቻ)፤ 4) ወንጌል፤ 5) ስብከት፤ 6) የእምነት መግለጫ (በእሑዶችና በታላላቅ በዓላት ብቻ)፤ 7) የምእመናን ጸሎት።
እግዚአብሔር በዚህ ዓለም በብዙ መንገዶች በእውነት ይገኛል። መጽሐፍ ቅዱስ እግዚአብሔር ራሱን ለእኛ ከሚያገኝባቸው መንገዶች አንዱ ነው። የቅዱሳት መጻሕፍት ቃል ሲታወጅ፣ ክርስቶስ ራሱ ይታወጃል፣ በዚያም ይገኛል። ስለዚህ፣ የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ፣ የእግዚአብሔርን ቃል በመስማት ክርስቶስ በእውነት የሚገለጥበት ነው።
በየቃሉ ሥርዓተ አምልኮ ውስጥ፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ሲታወጁ ክርስቶስ መገኘቱን እንዴት እንደምንረዳ የሚገልጥ፣ በቀላሉ ትኩረት ሳይሰጠው ሊቀር የሚችል አንድ ነገር አለ። ይህም ንባቦቹ ከታወጁ በኋላ አንባቢው «የጌታ ቃል ነው» ማለቱ ነው። ወንጌሉ ከታወጀ በኋላም ካህኑ ወይም ዲያቆኑ «የጌታ ወንጌል ነው» ይላል። ይህ የመደምደሚያ አገላለጽ፣ አሁን በመካከላችን የተገኘው «የእግዚአብሔር ቃል» እንጂ፣ «የእግዚአብሔር ቃላት» ብቻ እንዳልሆኑ ያረጋግጣል። በሌላ አነጋገር፣ የቅዱሳት መጻሕፍት መታወጅ ዘላለማዊው ቃል የሆነው ኢየሱስ መገለጥ ነው። ቅዱሳት መጻሕፍት ሕያዋን ናቸው። የእግዚአብሔር ቃል ሕያው ነው። ቃሉ ሲታወጅ እግዚአብሔር በእውነት ይገኛል። እርሱ የሚታወጀው ቃል ነው። ቃሉ ከመነገሩ ወይም ከመጻፉ በፊት አካል ነው።
ይህን እንደ አሜሪካ ሕገ መንግሥት ያለን ሰነድ በሕዝብ ፊት ከማንበብ ጋር አነጻጽሩት። ይህ ሰነድ በሕዝብ ፊት ሲነበብ፣ መሥራች አባቶቹን በእውን በመካከላችን አያገኛቸውም፤ ይልቁንም ቃላቸውንና ሐሳባቸውን ብቻ ያቀርብልናል። መጽሐፍ ቅዱስ ግን እጅግ የተለየ ነው። ሕያው ቃል ነው ስንል፣ ኢየሱስ በእውነት ሕያው እንደሆነና የቅዱሳት መጻሕፍትን ቃል መስማት ማለት ክርስቶስን ራሱን በእውን መስማት እንደሆነ እንረዳለን። እርሱ በዚያ አለ። ይህም በየቃሉ ሥርዓተ አምልኮ ውስጥ፣ እግዚአብሔርን ወይም ሐሳቡን በተመለከተ ብቻ እንደማንሰማ ያሳያል፤ ይልቁንም እግዚአብሔርን እንሰማለን፣ ከእርሱ ጋር እንገናኛለን፣ በእግዚአብሔርም በራሱ እንለወጣለን። ይህ ደግሞ የእግዚአብሔርን ቃል በሕዝብ ፊት ማንበብ ጥልቅ የግል ግንኙነት እንደሚያካትት ይገልጣል። ስለዚህ፣ በሚቀጥለው ጊዜ በቅዳሴ ስትሳተፉ፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ሲታወጁ ኢየሱስ ራሱ በዚያ እንዳለና እናንተን እያነጋገረ እንደሆነ ለመረዳት ሞክሩ።
የቃሉን ሥርዓተ አምልኮ የተለያዩ ገጽታዎች በበለጠ ዝርዝር እንመልከት፦
የእሑድ ንባቦች፦ የእሑድ ንባቦች በሦስት ዓመት ዑደት የተደረደሩ ናቸው። ይህም በሦስት ዓመት ጊዜ ውስጥ መላውን መጽሐፍ ቅዱስ እንሰማለን ማለት ነው። በእርግጥ፣ በእነዚህ ሦስት ዓመታት ውስጥ እያንዳንዱን የመጽሐፍ ቅዱስ ቁጥር አናነብም፤ ነገር ግን አብዛኛውን ክፍል እናነባለን።
የመጀመሪያው ንባብና ወንጌሉ ብዙውን ጊዜ የተሳሰሩ ናቸው። ብዙ ጊዜ፣ በመጀመሪያው ንባብ፣ በወንጌሉ የሚፈጸመውን አስቀድሞ በምሳሌ የሚያሳይ ወይም ወደዚያ ፍጻሜ የሚያመለክት የብሉይ ኪዳን ጥቅስ እንሰማለን። ለምሳሌ፣ በመጀመሪያው ንባብ፣ እስራኤላውያን በምድረ በዳ ለአርባ ዓመታት ከተንከራተቱበት ታሪክ፣ በምድረ በዳ ስለተሰጠው መና ልናነብ እንችላለን። ከዚያም በወንጌሉ፣ አዲሱ መና ስለሆነው ቅዱስ ቁርባን ልንሰማ እንችላለን። ብዙውን ጊዜ በንባቦቹ መካከል ግንኙነት ይኖራል፤ ስለዚህ፣ የብሉይ ኪዳንንና የአዲስ ኪዳንን አንድነት ለመረዳት፣ ይህን ግንኙነት ለማስተዋል እየተጋን መስማት ጥሩ ነው።
መዝሙሩ የምስጋና ዝማሬ ነው፤ ብዙ ጊዜም በመለዋወጥ ምላሽ እየተሰጠ ይነበባል (ልክ ከእያንዳንዱ ስንኝ በኋላ እንደሚደገም የመዝሙር አዝማች)።
ሁለተኛው ንባብ ከአዲስ ኪዳን የሚወሰድ ሲሆን፣ ብዙውን ጊዜ የማበረታቻና የምክር ቃል ነው። ከአዲስ ኪዳን መልእክቶች፣ ከሐዋርያት ሥራ ወይም ከራእይ መጽሐፍ ይወሰዳል። ይህ ንባብ ራሱን ችሎ የሚቀርብ ሲሆን፣ በልዩ በዓላት ካልሆነ በስተቀር፣ ሆን ተብሎ ከወንጌሉ ወይም ከብሉይ ኪዳን ንባብ ጋር አይያያዝም።
የወንጌል ንባብ የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ ከፍተኛ ደረጃ ሲሆን፣ በሚሰጠው ልዩ ክብር ይለያል። በዚህ ጊዜ እንቆማለን፣ ሃሌ ሉያ እንዘምራለን፣ የወንጌል መጽሐፍን በሰልፍ እናጅባለን፤ ዕጣንና ሻማዎችም ሊጠቀሙ ይችላሉ። ወንጌሉንም የሚያነብበው ካህን ወይም ዲያቆን ብቻ ነው። ወንጌል የክርስቶስን ቃላትና ድርጊቶች ማካፈል ብቻ አይደለም፤ የእግዚአብሔር ቃል የሆነውን የክርስቶስን ማንነት ራሱን ማወጅም ነው። ይህ አዋጅ የመገለጥን ሙላት ያቀርብልናል።
ስብከት፦ ስብከት ንግግር ወይም የመጽሐፍ ቅዱስ ማብራሪያ ብቻ አይደለም። ስብከት የሥርዓተ አምልኮው ራሱ አካል ነው። ስለዚህ ጸሎት ነው። ጸሎት እንደመሆኑም፣ በእግዚአብሔርና በሕዝቡ መካከል የሚደረግ ከልብ ወደ ልብ የሚደርስ ውይይት ነው። እርግጥ ነው፣ ሁሉንም ስብከት በዚህ መንገድ አንለማመደውም፤ ነገር ግን ልባችንን ከከፈትን፣ እግዚአብሔር እንደሚናገረን እናገኛለን። ካህኑ ወይም ዲያቆኑ በግል ቅድስናው በእውነት ከክርስቶስ ጋር በጥልቅ ሲዋሐድ፣ ይህ ይበልጥ ይሆናል። ሆኖም ሰባኪው በተለየ ሁኔታ ቅዱስ ባይሆንም እንኳ ይህ ሊሆን ይችላል። እግዚአብሔር የሚጠቀምበት መሣሪያ ማንም ይሁን ማን፣ እርሱ ይናገራል፤ እኛም ልናዳምጥ ይገባናል።
ስብከት አድማጩ በእምነት እንደሚያዳምጥም ይገምታል። በሌላ አነጋገር፣ የግድ የመጀመሪያ ወንጌል ስብከት ወይም የእምነት ትምህርት አይደለም። ቀድሞውኑ ወደሚያምኑት ምእመናን ልብ ከኢየሱስ ልብ የሚነገር ነው። ሆኖም፣ ይህ ተሞክሮ እንኳ ወንጌልን እጅግ ማዳመጥ የሚያስፈልጋቸውን ሰዎች ወንጌል እንዲደርሳቸው ለመርዳት ውጤት ይኖረዋል።
ጸሎተ ሃይማኖት፦ ጸሎተ ሃይማኖት እምነታችንን በይፋ የምንመሰክርበት ነው። የምናምንበትን ሁሉ በጥቂት ቃላት አጠቃሎ የያዘ ማጠቃለያ ነው። ጸሎተ ሃይማኖት በዚህ ተከታታይ እትም የመጀመሪያ መጽሐፍ፣ ካቶሊካዊ እምነቴ! ውስጥ በአጭሩ ተብራርቷል። ስለዚህ፣ ያንን መጽሐፍ የማንበብ ዕድል ገና ካላገኛችሁ፣ ማንበባችሁ በየሳምንቱ በእሑድ ሥርዓተ አምልኮ ጸሎተ ሃይማኖትን በማለት የምትሰጡትን የእምነት ምስክርነት በእጅጉ ያበለጽገዋል።
ለመገለጥ ምላሽ የሆነው «ማመን» የእምነትን ስጦታ እንደሚያስገኝ አስታውሱ። ጸሎተ ሃይማኖትን በመመስከር ጊዜ መፈጸም ያለበት ይህ ነው። ጸሎተ ሃይማኖትን መመስከር፣ በሌሎች ምክንያቶች ለማመን የመረጥነውን ብቻ መናገር መሆን የለበትም። በነፍሳችን ያለው የእምነት ስጦታ ፍሬ መሆን አለበት። እግዚአብሔር ለእኛ የመናገሩ፣ ራሱን ለእኛ የመግለጡና እኛም ያንን መገለጥ ተስማምተን የመቀበላችን ፍሬ መሆን አለበት።
በ2011 ከጌታ ልደት መጠባበቂያ ዘመን ጀምሮ፣ እንግሊዝኛ ተናጋሪው ዓለም አዲስ የቅዳሴ ትርጉም መጠቀም ጀመረ፤ በዚያ አዲስ ትርጉም ውስጥም አዲስ የኒቂያ ጸሎተ ሃይማኖት ትርጉም ነበረ። ሊጠቀስ ከሚገባቸው ለውጦች አንዱ፣ «እናምናለን» የሚለው ወደ «አምናለሁ» መለወጡ ነው። ይህ ለውጥ ለመጀመሪያው የላቲን ጽሑፍ የበለጠ ታማኝ ለመሆን የተደረገ ቢሆንም፣ የእምነታችን ምስክርነት እጅግ የግል መሆኑንም ያመለክታል። እምነት የግል መሆን አለበት። «የእኔ» እምነት መሆን አለበት። የእምነት ምስክርነታችሁ እንዲሁ እንዲሆን ተጉ።
የምልጃ ጸሎቶች፦ የምልጃ ጸሎቶች የቃሉን ሥርዓተ አምልኮ ይደመድማሉ፤ ለመላዋ ቤተ ክርስቲያን፣ በመላዋ ቤተ ክርስቲያን የሚቀርቡ «አጠቃላይ» የምልጃ ጸሎቶች እንዲሆኑም የታሰቡ ናቸው። በእነዚህ አጠቃላይ የምልጃ ጸሎቶች በተለይ ስለ ቤተ ክርስቲያን፣ ስለ መንግሥት ባለሥልጣናት፣ ስለ መላው ዓለም ድኅነት፣ በማንኛውም ዓይነት ችግር ስለተጫኑ ሰዎች (መከራ፣ ሕመም፣ ስቃይ፣ ክፋት)፣ ስለ አካባቢው ፍላጎቶችና ስለ ሞቱት ሰዎች እንጸልያለን።
በዚህ መንገድ የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ ይደመደምና ለቅዱስ ቁርባን ሥርዓተ አምልኮ ቦታ ይለቃል። የቃሉ ሥርዓተ አምልኮ የመጨረሻ ዓላማ፣ በቅዱስ ቁርባን ሥርዓተ አምልኮ ይበልጥ በተሟላ ሁኔታ እንድንሳተፍ ማዘጋጀት ነው። በውስጣችን ጥልቅ እምነትንና ብርቱ ምኞትን ማቀጣጠል አለበት፤ ይኸውም ክርስቶስ በመስቀል ላይ ያቀረበውን መሥዋዕት፣ የቅዱስ ሥጋውንና ደሙን መገለጥ፣ እንዲሁም በቅዱስ ቁርባን ከእርሱ ጋር ያለንን አንድነት ወደምናከብርበት ሥርዓት ለመግባት ያለንን ምኞት ነው።
የቅዱስ ቁርባን ሥርዓተ አምልኮ፦ የቅዱስ ቁርባን ሥርዓተ አምልኮ የቅዳሴ ከፍተኛው ደረጃ ነው። የመላው እምነታችንና አምልኳችንም ቁንጮ ነው። በቅዱስ ቁርባን መሥዋዕት አከባበር ከመሳተፍ፣ ለመለኮታዊ ሕልውናው ከመስገድና እርሱን በቅዱስ ቁርባን ከመቀበል የበለጠ ፍጹም የሆነ እግዚአብሔርን የማምለኪያ መንገድ የለም።
የቅዱስ ቁርባን ሥርዓተ አምልኮ የሚከተሉትን ክፍሎች ያካትታል፦ 1) የስጦታዎች ዝግጅት፤ 2) የቅዱስ ቁርባን ጸሎት፤ 3) የቁርባን መቀበያ ሥርዓት። በእነዚህ ሦስት ክፍሎች እያንዳንዳቸው ውስጥ፣ ጥልቅ ትርጉም ያላቸው የተለያዩ ጸሎቶችና የአካል እንቅስቃሴዎች አሉ። እያንዳንዳቸውን እንመልከት።
የስጦታዎች ዝግጅት፦ ይህ የቅዳሴ ክፍል መሠዊያውን ማዘጋጀትን፣ የእንጀራና የወይን ጠጅ ስጦታዎችን ማቅረብን፣ እንዲሁም እነዚያን ስጦታዎች በካህኑና በዲያቆኑ አማካይነት በመሠዊያው ላይ ማዘጋጀትን ያካትታል። ይህ ድርጊት «ማቅረብ» ተብሎም ይጠራል፤ ይህ ስያሜ የድርጊቱን መሥዋዕታዊ ባሕርይ በተሻለ ሁኔታ ያሳያል።
መሠዊያው በጽዋ፣ በቅዳሴ መጽሐፍ፣ በጨርቆች ወዘተ ከተዘጋጀ በኋላ፣ ዋናዎቹ ስጦታዎች ይቀርባሉ፤ እነሱም እንጀራና ወይን ናቸው። በአንዳንድ ባህሎች ደግሞ የሚከተሉት ይቀርባሉ፦ ሰም፣ ለሻማ ማዘጋጃ፤ አበቦች፣ ፍራፍሬ፣ የበግ ጠጉር፣ ለቅዳሴ ልብሶች ማዘጋጃ፤ ማር፣ ዘይትና ገንዘብ። ብዙውን ጊዜ ወደ ፊት የሚመጡት እንጀራና ወይን ብቻ ቢሆኑም፣ ከእነዚህ ስጦታዎች ማንኛውም ሊቀርብ ይችላል። በተጨማሪም፣ በአንዳንድ ባህሎች ለካህኑ መተዳደሪያ የሚሆኑ እንደ ፍራፍሬ፣ ማርና ዘይት ያሉ ስጦታዎች ወደ ፊት ይመጣሉ። እነዚህ ስጦታዎች ከሰው እጅ ድካም የተገኙ ሊሆኑ ይገባል፤ ይህም ሰውየው በሥራው መሥዋዕትነት ራሱን መስጠቱን ይወክላል። ካህኑ ስጦታዎቹ መጀመሪያ ለእግዚአብሔር ሲቀርቡ በሚያደርገው ጸሎት ይህን እውነታ ያረጋግጣል። እነሱም “የምድር ፍሬና የሰው እጆች ሥራ (ከእግዚአብሔርና ከሕዝቡ በጋራ የተገኘ ስጦታ)” እንደሆኑ ይናገራል።
በጥንቱ ዓለም እንጀራ የዕለት ምግብ ምልክት ነበር፤ ከሌላ ምግብ ጋር በጎን የሚቀርብ ነገር ብቻ አልነበረም። ወይን ደግሞ ከሚያስፈልገው በላይ የተትረፈረፈ ስጦታ ምልክት ነበር። እግዚአብሔር የእኛን ስጦታዎች አይፈልግም። ይልቁንም፣ እኛ መስጠት ስለሚያስፈልገን፣ በእርሱ መሥዋዕት እንድንካፈል ይጋብዘናል። በተጨማሪም፣ በስጦታው ማቅረብ ውስጥ ሕይወታችንና የግል መሥዋዕቶቻችን ለእግዚአብሔር ሲቀርቡ ማየት አለብን። የወይን ስጦታው ሲዘጋጅ፣ ካህኑ፣ “በዚህ ውኃና ወይን ምሥጢር፣ በሰውነታችን ለመካፈል ራሱን ትሑት ያደረገውን የክርስቶስን መለኮት ለመካፈል እንብቃ” ይላል። ይህን ሲል፣ ወደ ጽዋው አንድ ጠብታ ውኃ ይጨምራል፤ ይህም ሰውነት በመለኮት ውስጥ መጠመቁን ያመለክታል። ያች አንዲት ጠብታ እኛ ነን፤ በክርስቶስ ደምና በመለኮቱም ሙሉ በሙሉ መዋጥ አለብን።
ከዚያም ካህኑ እጆቹን ይታጠባል፤ ይህም ወደ “ቅድስተ ቅዱሳን” ከመግባቱ በፊት ራሱን ማንጻቱን ያመለክታል። ከዚያ በኋላ፣ ምእመናንን እንዲህ ብሎ ይናገራል፦ “ወንድሞችና እኅቶች ሆይ፣ የእኔና የእናንተ መሥዋዕት… እንዲሆን ጸልዩ።” ይህ አስፈላጊ ነው፤ ምክንያቱም እንደ አንድ የተዋሐዱ ሁለት መሥዋዕቶች እየቀረቡ መሆናቸውን ያመለክታል። በመጀመሪያ፣ ካህኑ የሚያቀርበው መሥዋዕት አለ፤ ይህም አንዱ የክርስቶስ መሥዋዕት ነው። በሁለተኛ ደረጃ፣ ሕዝቡ የሚያቀርበው መሥዋዕት አለ፤ ይህም ከክርስቶስ መሥዋዕት ጋር የተዋሐደው የራሳቸው የግል መሥዋዕት ነው። ይህ የመሥዋዕቶች አንድነት፣ የምናቀርባቸውን መሥዋዕቶች ከወልድ ክርስቶስ እንደመጡ አድርጎ አብ እንዲቀበላቸው ያረጋግጣል።
የቅዱስ ቁርባን ጸሎት፦ የቅዱስ ቁርባን ጸሎት በአሥር የተለያዩ ክፍሎች ሊከፈል ይችላል። የዚህን ጸሎት ትርጉምና ውጤት በጥልቀት ለመረዳት፣ እያንዳንዳቸውን በአጭሩ እንመልከት።
የጸሎቱ መግቢያ “ጌታ ከእናንተ ጋር ይሁን” በሚሉት ቃላት ይጀምራል። የእምነት መግለጫዎችን በመቀባበል ይቀጥላል፤ ከዚያም ካህኑ ወደ ምስጋና ጸሎት ይገባል። ይህ ጸሎት፣ በመላእክትና በቅዱሳን የምስጋና ዝማሬ ከእነሱ ጋር አንድ መሆናችንን በማረጋገጥ ይደመደማል።
ከመላእክትና ከቅዱሳን ጋር አብረን የምንጸልየው የምስጋና ዝማሬ ቅዱስ ይባላል። ቅዱስ ማለት “የተቀደሰ” ማለት ነው፤ እግዚአብሔር ሦስት ጊዜ ቅዱስ፣ ማለትም ከሁሉ ይልቅ ቅዱስ መሆኑን ለመግለጽ ሦስት ጊዜ ይደገማል። “ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ…” ብለን እናሰማለን። ይህም በዮሐንስ ራእይ 4:8 እንደሚታየው፣ ከሰማያዊው ቅዳሴ ጋር አንድ መሆናችንን ያሳያል።
የመንፈስ ቅዱስ ጥሪ፦ ሦስተኛው የቅዱስ ቁርባን ጸሎት ለመንፈስ ቅዱስ ጥሪ የሚከተሉትን ቃላት ይጠቀማል፦ “ስለዚህ፣ መንፈስህን እንደ ጠል በእነዚህ ስጦታዎች ላይ በማውረድ እንድትቀድሳቸው እንለምንሃለን።” ይህ ጸሎት፣ ስጦታዎቹ ከተራ እንጀራና ወይን ወደ ክርስቶስ ሥጋና ደም መለወጣቸው እንዲጀምር፣ መንፈስ ቅዱስ በስጦታዎቹ ላይ እንዲወርድ የሚደረግ ጥሪ ነው።
የመቀደስ ቃላት፦ ከዚያም ካህኑ፣ ኢየሱስ በመጨረሻው እራት ቅዱስ ቁርባንን ሲመሠርት የተናገራቸውን ቃላት በመድገም፣ ወደ ቅዱስ ቁርባን ጸሎት ልብና ማእከል ይገባል። “ይህ ሥጋዬ ነው… ይህ ደሜ ነው” ይላል። እነዚህ ቃላት ሲታወጁ፣ እንጀራውና ወይኑ ወደ ኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋ፣ ደም፣ ነፍስና መለኮት ይለወጣሉ።
የእምነት ምሥጢር፦ ካህኑ፣ “የእምነት ምሥጢር” ይላል። ይህም የመቀደሱ ፍሬ የሆነውን፣ ክርስቶስ በመሠዊያው ላይ በምሥጢር መገኘቱን ያረጋግጣል። ይህ የእምነት መግለጫ ነው፤ ሕዝቡም በፊታችን ባለው እጅግ አስደናቂ ምሥጢር ምክንያት ያለውን ጥልቅ አድናቆትና አክብሮታዊ ፍርሃት በሚገልጽ የእምነት አዋጅ ይመልሳል። ለምሳሌ፣ “የዓለም መድኃኒት ሆይ፣ በመስቀልህና በትንሣኤህ ነጻ አውጥተኸናልና አድነን” ይላል።
መታሰቢያ፦ በዚህ ጸሎት፣ ካህኑ በምንካፈልበት ነገር፣ ማለትም ልጁን ለእርሱ በማቅረብ ውስጥ እየተካፈልን መሆናችንን ለእግዚአብሔር መንገር እንደሚያስፈልገን ይገልጻል! ለምሳሌ፣ “ስለዚህ፣ ጌታ ሆይ፣ የልጅህን የማዳን ሕማማት፣ አስደናቂ ትንሣኤውንና ወደ ሰማይ ዕርገቱን መታሰቢያ እናከብራለን…” ይላል። በዚህ ጸሎት፣ በትንሣኤው እንድንካፈል የመከራውንና የሞቱን መታሰቢያ አሁን እያከበርን መሆናችንን እናስታውሳለን። በዚህ ውድ ስጦታ መካፈል በመቻላችን ስለምናገኘው ደስታም እናመሰግነዋለን።
ማቅረብ፦ አሁን ካህኑ፣ ሁላችንንም ለአብ ከቀረበው አንዱ የክርስቶስ መሥዋዕት ጋር በማዋሐድ፣ ራሱንና ቤተ ክርስቲያንን ያቀርባል። ከክርስቶስ መሥዋዕት ጋር አንድ ከሆንን በኋላ፣ እርሱ ለአብ ሲቀርብ፣ እኛም በክርስቶስ ራሳችንን ለአብ እናቀርባለን።
የልመና ጸሎቶች፦ ከዚያም ካህኑ በቅዳሴው ለተገኙት፣ በጸጋ ሁኔታ ላሉት ሁሉ (ለመላዋ ቤተ ክርስቲያን)፣ እንዲሁም ከዚህ ቅዳሴ ጸጋን እየተቀበሉ ላሉት ለሞቱት ሁሉ ይጸልያል።
የምስጋና ጸሎት፦ «በእርሱ፣ ከእርሱ ጋር እና በእርሱ ውስጥ…» ካህኑ የክርስቶስን ሥጋና ደም ከፍ አድርጎ እየያዘ የሚጸልየው ይህ ጸሎት፣ ሁሉም ነገር ለእግዚአብሔር ክብር በእርሱ ውስጥ፣ ከእርሱ ጋር እና በእርሱ አማካይነት እንደሚደረግ የሚገልጹትን የቅዱስ ጳውሎስ ቃላት ያስተጋባል (ኤፌሶን 1ን ይመልከቱ)። ከዚያም የእግዚአብሔር ሕዝብ ታላቁን «አሜን» በማለት ይህን የምስጋና ጸሎት ያረጋግጣል!
የቅዱስ ቁርባን ሥርዓት፦ የቅዱስ ቁርባን ሥርዓት ይህን ውድ ስጦታ ለመቀበል በቀጥታ የሚያዘጋጁንን ጸሎቶችና ድርጊቶች ሁሉ ያካትታል። እነዚህም፦ 1) አባታችን ሆይ፤ 2) የሰላም ምልክት፤ 3) መቁረስ፤ 4) «እነሆ» ብሎ ማሳየት፤ 5) ቅዱስ ቁርባን፤ 6) የቁርባን አንቲፎና፤ 7) የመዝጊያ ጸሎት፤ 8) ቡራኬ ናቸው። እያንዳንዳቸውን በበለጠ ዝርዝር እንመልከት።
አባታችን ሆይ፦ ይህ ጸሎት በምዕራፍ አሥራ አንድ በበለጠ ዝርዝር ይብራራል፤ ሆኖም እዚህም ስለ እርሱ ጥቂት ማለት ይገባናል። «አባታችን ሆይ» የሚለው ጸሎት፣ ከኢየሱስ ጋር ባለን «ኅብረት» ምክንያት እኛም የአብ ልጆች መሆናችንን ያረጋግጣል። እኛ የክርስቶስ ወንድሞችና እኅቶች ነን፤ ስለዚህም የአባቱ ልጆች ነን። ይህ ጸሎት ከኢየሱስ ጋር ባለን ኅብረት አማካይነት፣ ከአብ ጋር ወደ ሚኖረን ይበልጥ ጥልቅ ቅርርብ ያለማቋረጥ መግባታችንንም ይገልጣል፣ ያውጃልም።
የሰላም ምልክት፦ ቅዱስ ቁርባን ከእግዚአብሔር ጋር ያለንን አንድነት የበለጠ ጥልቅ ከማድረጉም በላይ፣ እርስ በርሳችንም ያለንን አንድነትና ቅርርብ የበለጠ ያጠልቃል። ስለዚህ የሰላም ምልክት፣ እርስ በርሳችን ያለንን ኅብረት በምልክት የምንገልጽበት መንገድ ነው።
መቁረስ፦ በመቁረሱ ጊዜ ካህኑ የተቀደሰውን ኅብስ ለሁለት ይቆርሳል፤ ከዚያም የከበረው ደም በሞላበት ጽዋ ውስጥ ትንሽ ቁራሽ ይጨምራል። እዚህ ላይ ሁለት ትርጉሞችን መጠቆም ይገባል፦ 1) ይህ ከርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ጋር ያለውን ትስስር ያሳያል። በቅዱስ አባታችን ሥር የተሰባሰቡትን ምእመናን ሁሉ አንድነት ለማሳየት፣ ከርእሰ ሊቃነ ጳጳሳቱ ቅዳሴ አንድ ቁራሽ ወደ ሌሎች ቤተ ክርስቲያናት በማምጣት በየቤተ ክርስቲያኑ ባሉት ጽዋዎች ውስጥ የማስቀመጥ ጥንታዊ ልማድ ነበር። 2) በቅዱስ ቁርባን ጸሎት ወቅት ሥጋውና ደሙ በተናጠል ይቀደሳሉ። በተናጠል መቀደሳቸው የክርስቶስን ሞት ያመለክታል (ደሙ በመፍሰሱ የክርስቶስ ሥጋና ደም መለያየታቸውን)። ነገር ግን በዚህ ሥርዓት ወቅት ሁለቱ ይቀላቀላሉ። ሥጋውና ደሙ አሁን እንደገና አንድ ስለሚሆኑ፣ ይህ መቀላቀል ትንሣኤን ያመለክታል።
«እነሆ» ብሎ ማሳየት፦ በመቀጠል ካህኑ የተቀደሰውን ኅብስ ከፍ አድርጎ ይዞ፣ «እነሆ የእግዚአብሔር በግ፤ እነሆ የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ። ወደ በጉ እራት የተጠሩ ብፁዓን ናቸው» ብሎ ያውጃል። እነዚህ ቃላት፣ ኢየሱስ ሊጠመቅ ወደ እርሱ ሲመጣ ቅዱስ ዮሐንስ መጥምቁ የተናገራቸውን ቃላት ያካትታሉ (ዮሐንስ 1:29ን ይመልከቱ)። ቃላቱ ኢየሱስን «የእግዚአብሔር በግ» ብለው በመጥራት፣ ቅዳሴ መሥዋዕት መሆኑን ይገልጣሉ። እርሱ ለኃጢአታችን መሥዋዕት የሆነው በግ ነበር።
በጉን በማየታችን የምንሰጠው ምላሽ፣ «ጌታ ሆይ፣ ከጣራዬ ሥር ልትገባ አይገባኝም፤ ነገር ግን አንድ ቃል ብቻ ተናገር፣ ነፍሴም ትፈወሳለች» የሚል ነው። ይህ የትሕትናና የእምነት መግለጫ ሲሆን፣ የተወሰደውም ኢየሱስ አገልጋዩን ለመፈወስ ወደ ቤቱ እንዲመጣ የሚገባው እንዳልሆነ ከተሰማው ከሮማዊው የመቶ አለቃ ቃላት ነው (ማቴዎስ 8:8ን ይመልከቱ)።
ቅዱስ ቁርባን፦ አሁን ኢየሱስ ሕይወቱን መሥዋዕት ያቀረበበትና በቅዳሴም መታሰቢያውን ያደረገበት ዋና ዓላማ ላይ ደርሰናል፤ ይኸውም እርሱን በቅዱስ ቁርባን እንድንቀበለው ነው። የሊዝየዋ ቅድስት ቴሬዝ፣ የአንዲት ነፍስ ታሪክ በተሰኘው የግለ ሕይወት ታሪኳ ውስጥ፣ ለቅዱስ ቁርባን ሊኖረን የሚገባውን ትክክለኛ የውስጥ ዝግጅት ትገልጣለች። ስለ መጀመሪያው ቅዱስ ቁርባኗ እንዲህ ትላለች፦
ያ ኢየሱስ በልቤ ውስጥ የሰጠኝ የመጀመሪያ መሳም እንዴት ያማረ ነበር! በእውነት የፍቅር መሳም ነበር። እንደምወደድ አወቅሁ፤ «እወድሃለሁ፣ ራሴንም ለዘላለም እሰጥሃለሁ» አልሁት። ኢየሱስ ምንም አልጠየቀም፤ ምንም መሥዋዕት አልጠየቀም። ከዚያ ከረጅም ጊዜ በፊት እርሱና ትንሿ ቴሬዝ እርስ በርሳቸው በደንብ ተያይተውና ተግባብተው ነበር፤ በዚያ ቀን ግን ከመገናኘት የበለጠ ነበር፤ ፍጹም አንድ መሆን ነበር። ቴሬዝ በሰፊው ውቅያኖስ ውስጥ እንደጠፋች የውኃ ጠብታ ስለተሰወረች፣ ከእንግዲህ ሁለት አልነበርንም። ጌታና ንጉሥ የሆነው ኢየሱስ ብቻ ቀረ።
ቅዱስ ቁርባን በጥልቅ የሚነካን የግል ግንኙነትና ጥልቅ ቅርርብ መሆን አለበት። ቅድስት ቴሬዝ የተናገረችው ያ መለኮታዊ «አንድ መሆን» መሆን አለበት። ይህን ቅዱስ ምሥጢር ስንቀበል፣ ክርስቶስ ወደ ውስጣችን እንዲገባ ከፈቀድንለት፣ ልባችንና ነፍሳችን ከእርሱ ጋር አንድ ይሆናሉ። ቁልፉም ይህ ነው። ወደ ውስጣችን እንዲገባ መፍቀድ አለብን።
ቅዱስ ቁርባንን መቀበል በራሱ የሚሆን ነገር አይደለም። ለመቁረብ በሰልፍ ቀርበን እርሱን ስለተቀበልን ብቻ፣ በእውነት እርሱን ተቀብለናል ማለት አይደለም። ልባችንን ማሰናዳት፣ ራሳችንን ማዘጋጀትና ወደ እኛ መጥቶ ከእኛ ጋር ሊኖረው ወደሚፈልገው ኅብረት እንዲያስገባን መፍቀድ አለብን። ከእርሱ ጋር እንድንዋሐድ ለሚያቀርብልን መለኮታዊ ጥሪ በክፍት ልብና ያለ ስስት ምላሽ መስጠት የእኛ ኃላፊነት ነው።
የቁርባን ምላሽ ዝማሬ፦ በመዝሙር መልክም ሊሆን የሚችለው የቁርባን ምላሽ ዝማሬ፣ ቅዱስ ቁርባንን የሚቀበሉትን ሁሉ አንድ ያደርጋል። በተጨማሪም በቅዳሴው ጭብጥ፣ በዕለቱ የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብ ወይም በቅዳሴ ዘመኑ ላይ ለማሰላሰል ይረዳል።
የመዝጊያ ጸሎት፦ የመዝጊያ ጸሎት፣ አሁን የተቀበልነውን በማስታወስና በማመስገን፣ መቁረባችንም ብዙ ፍሬ እንዲያፈራ በመለመን፣ የቁርባን ሥርዓቱን ያጠናቅቃል።
ቡራኬ፦ ካህኑ በአብ፣ በወልድና በመንፈስ ቅዱስ ስም ቡራኬ በመስጠት ቅዳሴውን ይደመድማል፤ ከዚያም ዲያቆኑ የመሰናበቻ ቃል ያውጃል። ከመሰናበቻ ቃላት አማራጮች ሁለቱ፣ «ሂዱ፣ የጌታንም ወንጌል አብስሩ» እና «በሕይወታችሁ ጌታን እያከበራችሁ በሰላም ሂዱ» የሚሉት ናቸው። እነዚህ የመሰናበቻ ቃላት ክርስቶስን ወደ ዓለም ለማድረስ ግልጽ ተልእኮ ይሰጣሉ። ከእግዚአብሔር ጋር ያለን ኅብረት ወደ ዕለት ተዕለት ሕይወታችን ሊፈስና በዚያም ሊገለጥ ይገባል። እስከ ምድር ዳርቻ ድረስ ወንጌልን ማብሰር አለብን!
ይህ የቅዱስ ቅዳሴ ልዩ ልዩ ክፍሎች ማጠቃለያ፣ ቅዳሴ በምትካፈሉበት ጊዜ ሁሉ በግል ተሳትፎና በቁርጠኝነት ወደ አምልኮ በጥልቀት እንድትገቡ እንደሚረዳችሁ ተስፋ አደርጋለሁ። ቅዳሴ በምድር ላይ ከሚፈጸሙ ድርጊቶች ሁሉ ታላቁ ነው፤ በተካፈልን ቁጥርም በአድናቆትና በቅዱስ ፍርሃት ልንሞላ ይገባል!
በኤሌክትሮኒክ መጽሐፍ & በለስላሳ ሽፋን በታተመ መጽሐፍ መልክም ይገኛል
አማዞን.ኮም – ጉግል ፕሌይ – አይቲዩንስ – ባርንስ ኤንድ ኖብል
